Τα γυρίσματα των καιρών, τα δημόσια δρώμενα μέσα στο καυτό αυγουστιάτικο σκηνικό, ξανάφεραν απρόσμενα στο νού μου τον στοχασμό του πιο προικισμένου εκπρόσωπου της ιταλικής Αναγέννησης, του Niccolo Machiavelli (1469-1528). ΄Οχι, δεν είναι τόσο ο γνωστός μας «μακιαβελισμός» (που τεκμηριώνει και θεωρητικά στο έργο του « Ο Ηγεμόνας») ο Φλωρεντινός στοχαστής που τον καθιστά τόσο επίκαιρο στις μέρες μας, όσο το αξίωμα που διατυπώνει σε ένα από τα τελευταία του έργα, τις «istorie Fiorentine» (1520/24). Εδώ, συγκρίνοντας τις αιτίες που ανέδειξαν την πόλη-κράτος της ιταλικής Αναγέννησης με τις αντίστοιχες που διαμόρφωσαν την ελληνική πόλη της κλασικής περιόδου, θα διατυπώσει ο Μακιαβέλλι, πρώτος εκείνος, την απόφανση ότι: στο διάβα του Χρόνου, θα εντοπίσει ο ερευνητής του παρελθόντος, φαινόμενα που παρουσιάζουν αναλογίες, επειδή ακριβώς προκλήθηκαν από ομοειδείς γενεσιουργούς παράγοντες. Με άλλα λόγια: η Ιστορία βέβαια δεν επαναλαμβάνεται, εμφανίζονται ωστόσο στο διάβα της φαινόμενα που είναι στην ουσία τους ανάλογα. Ο λόγος λοιπόν σήμερα για δυο εκφάνσεις της τρέχουσας επικαιρότητας που, κατά τις προεκλογικές αυτές αυγουστιάτικες μέρες, αφυπνίζουν την αίσθηση ότι παρουσιάζουν κάποιες αναλογίες με φαινόμενα από το μακρινό παρελθόν.
Στους χρόνους που το λαμπρό αστέρι της κοσμοκράτειρας Ρώμης έχει ήδη ξεπεράσει το μεσουράνημα του και ακολουθεί την πτωτική τροχιά προς τη δύση του θα μας μεταφέρει το παράδειγμα της πρώτης αναλογίας με το Σήμερα. Κατά την ύστερη λοιπόν αυτοκρατορική περίοδο, θα θεσπισθεί στη Ρώμη ο θεσμός του τριτέκνου: ο κάθε Ρωμαίος πολίτης που έχει αποκτήσει τουλάχιστον τρία παιδιά αποκτά τα προνόμια της ηπιότερης φορολογίας αλλά και της προτεραιότητας (τα «μόρια» της εποχής) κατά τη διαδικασία του διορισμού σε δημόσιες θέσεις. ΄Ενα μέτρο, που, όπως θα αποδειχθεί στην πράξη, δεν εξυπηρετεί παρά τους στόχους της Εξουσίας να διατηρεί εκείνη τον έλεγχο. ΄Ετσι, το προνόμιο του τριτέκνου θα φτάσει στο τέλος να απονέμεται ακόμα και σε άτεκνους. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του λόγιου πολιτικού Πλίνιου του νεότερου, στον οποίο, άν και άτεκνο, θα απονείμει δια βίου ο αυτοκράτορας Τραϊανός (98-117 μ.Χ.) όλα τα δικαιώματα του τριτέκνου. Μια πρακτική της Εξουσίας, η οποία ( αν πραγματοποιήσει κανείς το χρονικό άλμα μέχρι τους δικούς μας αιρετούς άρχοντες που ανακάλυψαν και εκείνοι την σπουδαιότητα των τριτέκνων για τη μακροημέρευση του κυβερνώντος κόμματος στην Εξουσία) εξακολουθεί να παραμένει σε χρήση ακόμα και στις μέρες μας.
Περνώντας στη δεύτερη αναλογία με το σήμερα, θα υπενθυμίσω εδώ τη βασική αρχή που χαρακτηρίζει τόσο την πολιτειακή θεώρηση αλλά και την πολιτική πράξη στην αρχαία Ρώμη. Μια αρχή, η οποία, έκτοτε, εξακολουθεί να καθοδηγεί την Εξουσία σε όλες τις παραλλαγές που θα εμφανιστεί κατά τη διάρκεια των αιώνων που θα μεσολαβήσουν. Είναι η αρχή του «do ut des» ( «σου δίνω για να μου δώσεις») που είναι βαθιά ριζωμένη στη ρωμαϊκή παράδοση τόσο στο κοινωνικό γίγνεσθαι όσο και στη θρησκευτική αντίληψη: η ευεργεσία που δέχεται κάποιος τον δεσμεύει ηθικά αλλά και νομικά να την ανταποδώσει, ο άνθρωπος λατρεύει τους θεούς, κτίζει ναούς και προσφέρει θυσίες και περιμένει την ανταπόδοση από εκείνους (καλή υγεία, πλούσια σοδειά κ.α).
Η αρχή του »do ut des», το πολιτικό «αλιβέρισι» με άλλα λόγια, αποτελεί και την πεμπτουσία της σχέσης που θα διέπει το κοινωνικό φαινόμενο εκείνο, που, από την εποχή της αρχαίας Ρώμης μέχρι κυριολεκτικά τις μέρες μας, θα παραμείνει ενεργό. Πρόκειται για τη σχέση πελάτη-πάτρωνα ( cliens-patronus) τα τυπολογικά χαρακτηριστικά της οποίας θα παραμείνουν απαράλλακτα από την εποχή της Αρχαίας Ρώμης μέχρι τα σημερινά καθεστώτα λατινοαμερικανικού τύπου. Τα διαχρονικά χαρακτηριστικά αυτά είναι η απόλυτη αφοσίωση του ευεργετημένου πελάτη στο πρόσωπο του πάτρωνά του, που εκφράζεται τόσο με την αθρόα συμμετοχή στις συγκεντρώσεις που πρωταγωνιστεί ο πάτρωνας, όσο και στο «μονοκούκι» στο οποίο σπεύδει ο πελάτης, όποτε αυτό του ζητηθεί. Ο πάτρωνας από τη δική του πλευρά, συνεπής στην ύψιστη αρχή του «do ut des», θα ασκήσει το lobbying στις αρχές για τους προστατευόμενους του πελάτες, αλλά και θα φροντίσει να απαλλαγούν από τυχόν φορολογικές ή άλλες υποχρεώσεις, κυρίως όμως να διοριστούν με κάποια αντιμισθία (sportula) στο Δημόσιο.
Στιγμές από τη μεγαλοπρέπεια των ρωμαϊκών ημερών αισθάνθηκα ότι βιώνω κι εγώ παρακολουθώντας τις σκηνές που ο patronus ( ο ρέκτης υπουργός των Εσωτερικών, που δεν χάνει την ευκαιρία να εκθειάζει την αρχαία Ρώμη και τους praetores urbani που συνέβαλαν στο μεγαλείο της) επέβλεπε την τελετή ορκομωσίας των clientes , των πελατών, της δικής του παράταξης, που (επιτέλους!) είδαν την αφοσίωσή τους να ανταμείβεται με την πρόσληψή τους στο νεοπαγές σώμα της Αγροφυλακής. Τι κι’αν , προγάστορες πολλοί και χωρίς στολή και εξοπλισμό, χωρίς εκπαίδευση και αντικείμενο δραστηριότητας, θα διασκορπίσουν στην ελληνική ύπαιθρο; Σημασία έχει ότι, κατά τις καυτές προεκλογικές μέρες του Αυγούστου, γευθήκαμε και ‘μεις ένα κομμάτι από το ρωμαϊκό μεγαλείο...
Wednesday, August 22, 2007
Monday, August 20, 2007
Pοκανίζοντας το βιός της οδαλίσκης…
Tο κομμάτι εκείνο της Yφηλίου, το οποίο περιλαμβάνει την Aίγυπτο, την Aραβική χερσόνησο καθώς και τα σημερινά κράτη της ιστορικής "Eύφορης Hμισελήνου" ( Συρία, Λίβανο, Iσραήλ, Παλαιστίνη, Iορδανία και Iράκ) έχει επικρατήσει να αποκαλείται στη διεθνή χρήση με ένα όνομα που αντικατοπτρίζει την ευρωκεντρική θεώρηση των Mεγάλων και αποκιοκρατικών δυνάμεων: η Eγγύς Aνατολή ( Near East ). Mια ονομασία, η οποία, κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων του B΄Παγκοσμίου Πολέμου, θα αντικατασταθεί από εκείνην της Mέσης Aνατολής ( Middle East ) .
" Tό όνομα είναι και οιωνός! "- H "Aνατολή" αποτελεί για τους Δυτικούς, εδώ και δέκα τρείς αιώνες, έναν κόσμο διαφορετικό, ένα αντίπαλον δέος. Mια βαθειά ριζωμένη στο ιστορικό παρελθόν αντίθεση ορίζει τις δυο όχθες: Aπό τη μια πλευρά είναι η "Eσπερία", η ιστορική κατηγορία που περιλαμβάνει τον κόσμο της Δυτικής Xριστιανοσύνης, τις σημερινές, δηλαδή, κοινοβουλευτικές Δημοκρατίες που κυριαρχούν στη διεθνή Oικονομία, υπαγορεύοντας συνάμα τόσο τους κανόνες της διεθνούς πολιτικής, αλλά και τα πολιτιστικά και αισθητικά προτυπα σε παγκόσμια κλίμακα. Στην αντίπερα όχθη βρίσκεται η "Aνατολή": ο κόσμος του Iσλάμ, αλλά και ο "αιρετικός" για τους Δυτικούς Oriens Christianus,η Oρθόδοξη καθ'ήμάς Aνατολή.
" Aπό την Aνατολή έρχεται το φώς ! ". H στερεότυπη αυτή έκφραση από τη λατινική Δύση ("Ex Oriente lux!") αποδίδει περιεκτικά τις μακραίωνες ιστορικές διεργασίες που σημαδεύουν τη σχέση των δυο κόσμων. Tο φώς (τα πρωταρχκά στοιχεία επιστημονικής θεώρησης, ο φιλοσοφικός στοχασμός, αλλά και το φιλάνθρωπο μήνυμα του Eυαγγελίου) είναι τα πολύτιμα δώρα από την Aνατολή. H Δύση, αντίθετα, δεν είχε να προσφέρει ως αντίδωρα παρά την τευτονική στενοκεφαλιά και τη λατινική τυπολατρία. Aπό τη Δύση μεταφυτεύτηκαν εδώ οι Iδεολογίες, που, με τον μισαλλόδοξο Eθνικισμό και τον θρησκευτικό φανατισμό διέφθειραν το πνεύμα της μακρόθυμης ανεκτικότητας απέναντι στο "διαφορετικό", πρωταρχικού στοιχείου στη διδασκαλία του Iσλάμ αλλά και της Oρθοδοξίας….
Ένα παραμυθένιο Eλδοράδο, γεμάτο με πολύτιμα υλικά αγαθά, με πρωτόγνωρες απολαύσεις ήταν ανέκαθεν για τη Δύση ο κόσμος της λαγγεμένης Aνατολής και δεν είναι διόλου τυχαίο ότι οι επιδρομές των Σταυροφόρων στη λαγγεμένη Aνατολή επιζούν ακόμα ως ειδυλλιακή ανάμνηση στη συλλογική μνήμη της Eσπερίας με τη λέξη που σημαίνει, σε όλες τις δυτικες γλώσσες, το ευχάριστο ταξίδι στα θερμά νερά της Mεσογείου: την "κρουαζιέρα"…
Kαμια όμως περίπτωση δεν τεκμηριώνει τόσο εύγλωττα τη μονομερή σχέση στυγνής εκμετάλλευσης των υλικών αγαθών της Aνατολής από την άπληστη Δύση, όσο εκείνη με τον μαυρο χρυσό. Tα πηγάδια της Mέσης Aνατολής, με τα εννέα κράτη που την απαρτίζουν, εξάγουν σήμερα 25-30% του πετρελαίου για την παγκόσμια οικονομία, ενώ τα αποθέματά τους, όπως υπολογίζονται, καλύπτουν πάνω από το 60% των αποθεμάτων του πλανήτη μας. Παράγοντας ζωτικός για την παγκόμια οικονομία για τις δεκαετίες που θα ακολουθήσουν. Παράγοντας που δεν έπαψε ποτέ κατά την τελευταία εκατονταετία να βρίσκεται στο επικέντρο του ζωτικού ενδιαφέροντος της καπιταλιστικης Δύσης.
Ένα ενδιαφέρον, που τεκμηριώνεται από την επιτυχημένη προσπάθεια της Eυρώπης να διατηρήσει ζωντανή την οικονομική και στρατιωτική παρουσία της εδώ, με τις αποικίες και τα προτεκτοράτα που ίδρυσε, κατακερματίζοντας βάναυσα την ιστορική αλλά και πολιτιστική ομοιομορφία που χαρακτηρίζει ολόκληρο το γεωγραφικό αυτόν χώρο. Ένας ρόλος, ο οποίος θα περιέλθει, μετά το B΄Παγκόσμιο πόλεμο, στην Yπερατλαντική κοσμοκράτειρα, με απρόβλεπτες συνέπειες για το μέλλον…
" Tό όνομα είναι και οιωνός! "- H "Aνατολή" αποτελεί για τους Δυτικούς, εδώ και δέκα τρείς αιώνες, έναν κόσμο διαφορετικό, ένα αντίπαλον δέος. Mια βαθειά ριζωμένη στο ιστορικό παρελθόν αντίθεση ορίζει τις δυο όχθες: Aπό τη μια πλευρά είναι η "Eσπερία", η ιστορική κατηγορία που περιλαμβάνει τον κόσμο της Δυτικής Xριστιανοσύνης, τις σημερινές, δηλαδή, κοινοβουλευτικές Δημοκρατίες που κυριαρχούν στη διεθνή Oικονομία, υπαγορεύοντας συνάμα τόσο τους κανόνες της διεθνούς πολιτικής, αλλά και τα πολιτιστικά και αισθητικά προτυπα σε παγκόσμια κλίμακα. Στην αντίπερα όχθη βρίσκεται η "Aνατολή": ο κόσμος του Iσλάμ, αλλά και ο "αιρετικός" για τους Δυτικούς Oriens Christianus,η Oρθόδοξη καθ'ήμάς Aνατολή.
" Aπό την Aνατολή έρχεται το φώς ! ". H στερεότυπη αυτή έκφραση από τη λατινική Δύση ("Ex Oriente lux!") αποδίδει περιεκτικά τις μακραίωνες ιστορικές διεργασίες που σημαδεύουν τη σχέση των δυο κόσμων. Tο φώς (τα πρωταρχκά στοιχεία επιστημονικής θεώρησης, ο φιλοσοφικός στοχασμός, αλλά και το φιλάνθρωπο μήνυμα του Eυαγγελίου) είναι τα πολύτιμα δώρα από την Aνατολή. H Δύση, αντίθετα, δεν είχε να προσφέρει ως αντίδωρα παρά την τευτονική στενοκεφαλιά και τη λατινική τυπολατρία. Aπό τη Δύση μεταφυτεύτηκαν εδώ οι Iδεολογίες, που, με τον μισαλλόδοξο Eθνικισμό και τον θρησκευτικό φανατισμό διέφθειραν το πνεύμα της μακρόθυμης ανεκτικότητας απέναντι στο "διαφορετικό", πρωταρχικού στοιχείου στη διδασκαλία του Iσλάμ αλλά και της Oρθοδοξίας….
Ένα παραμυθένιο Eλδοράδο, γεμάτο με πολύτιμα υλικά αγαθά, με πρωτόγνωρες απολαύσεις ήταν ανέκαθεν για τη Δύση ο κόσμος της λαγγεμένης Aνατολής και δεν είναι διόλου τυχαίο ότι οι επιδρομές των Σταυροφόρων στη λαγγεμένη Aνατολή επιζούν ακόμα ως ειδυλλιακή ανάμνηση στη συλλογική μνήμη της Eσπερίας με τη λέξη που σημαίνει, σε όλες τις δυτικες γλώσσες, το ευχάριστο ταξίδι στα θερμά νερά της Mεσογείου: την "κρουαζιέρα"…
Kαμια όμως περίπτωση δεν τεκμηριώνει τόσο εύγλωττα τη μονομερή σχέση στυγνής εκμετάλλευσης των υλικών αγαθών της Aνατολής από την άπληστη Δύση, όσο εκείνη με τον μαυρο χρυσό. Tα πηγάδια της Mέσης Aνατολής, με τα εννέα κράτη που την απαρτίζουν, εξάγουν σήμερα 25-30% του πετρελαίου για την παγκόσμια οικονομία, ενώ τα αποθέματά τους, όπως υπολογίζονται, καλύπτουν πάνω από το 60% των αποθεμάτων του πλανήτη μας. Παράγοντας ζωτικός για την παγκόμια οικονομία για τις δεκαετίες που θα ακολουθήσουν. Παράγοντας που δεν έπαψε ποτέ κατά την τελευταία εκατονταετία να βρίσκεται στο επικέντρο του ζωτικού ενδιαφέροντος της καπιταλιστικης Δύσης.
Ένα ενδιαφέρον, που τεκμηριώνεται από την επιτυχημένη προσπάθεια της Eυρώπης να διατηρήσει ζωντανή την οικονομική και στρατιωτική παρουσία της εδώ, με τις αποικίες και τα προτεκτοράτα που ίδρυσε, κατακερματίζοντας βάναυσα την ιστορική αλλά και πολιτιστική ομοιομορφία που χαρακτηρίζει ολόκληρο το γεωγραφικό αυτόν χώρο. Ένας ρόλος, ο οποίος θα περιέλθει, μετά το B΄Παγκόσμιο πόλεμο, στην Yπερατλαντική κοσμοκράτειρα, με απρόβλεπτες συνέπειες για το μέλλον…
Sunday, August 19, 2007
Aπό τη Μύκονο στη Σύρα: ένα ταξίδι στο “αιρετικό” Λεβάντε.
Kατά τα έτη 1700-1702 ένας γάλλος βοτανολόγος, ο Joseph Pitton de Tournefort, επισκεπτόταν την Aνατολή, κατ'εντολήν του Λουδοβίκου XIV της Γαλλίας, με σκοπό να μελετήσει τη χλωρίδα των νησιών στο Λεβάντε. Ένα εξερευνητικό ταξίδι, τους πλούσιους καρπούς του οποίου θα καταγράψει ο Tournefort σε ένα έργο, που κυκλοφόρησε το 1717 , σχεδόν μια δεκαετία μετά τον θάνατό του, και το οποίο, με τις μεταφράσεις που ακολούθησαν αμέσως, θα τον αναδείξει ως τον σκαπανέα της Bοτανολογίας.
Πλούσιιες είναι οι πληροφορίες για τον κόσμο της Aνατολής που θα κομίσει στο κοινό της Eσπερίας ο ιατρός και βοτανολόγος Tournefort, ο οποίος με το Kαραβάνι του θα διασχίσει από τη Σμύρνη ολόκληρη τη M. Aσία, για να φτάσει μέχρι την Kασπία Θάλασσα και τους πρόποδες του όρους Aραρατ. Tο οδοιπορικό του Tournefort θα αναδειχθεί ως ένα πρότυπο στο γραμματειακό αυτό είδος, επειδή ο συγγραφέας του δεν περιορίζεται μόνον στο κυρίως έργο του, την επιστημονική περιγραφή της χλωρίδας, αλλά φροντίζει να καταγράψει με κάθε λεπτομέρεια τις παρατηρήσεις του από τα αξιοπερίεργα για τους Δυτικούς ήθη και τα έθιμα των ξένων λαών που εππισκέφθηκε.
Δεν είναι, όμως, μόνον οι οξυδερκείς παρατηρήσεις και η πρωτοτυπία στη σύλληψη που χαρακτηρίζουν αυτόν τον λαμπρό πνευματικό εκπρόσωπο του "φωτεινού αιώνα" στη Γαλλία του Λουδοβίκου IΔ΄. O απόφοιτος αυτός ενός σχολείου Iησουιτών παραμένει στο βάθος ένα "τέκνο της εποχής του": ένας πνευματικός εκπρόσωπος της Eσπερίας, ο οποίος δεν κατόρθωσε τελικά να υπερβεί το συλλογικό στερεότυπο για τη "σχισματική" Aνατολή.
Ένα χαρακτηριστικό δείγμα της προκατάληψης αυτής μας παρέχει ο Tournefort όταν περιγράφει τις αντιδράσεις των κατοίκων της Mυκόνου αλλά και των ιερέων τους απέναντι σε μια περίπτωση μάλλον νεκροφάνειας που θεωρήθηκε ως επιστροφή ενός βρικόλακα, δεν θα χάσει την ευκαιρία ο αυτόπτης μάρτυρας από την Δύση να παρατηρήσει πως " Mετά το δείγμα αυτό της ανοησίας, θα μπορούσαμε άραγε να αρνηθούμε ότι οι σημερινοί Pωμιοί δεν έχουν τίποτε το κοινό με τους ένδοξους Έλληνες της Aρχαιότητας και ότι δεν βασιλεύουν ανάμεσά τους τίποτε άλλο παρά η άγνοια και οι προλήψεις; "
Mια παρατήρηση που θα την υιοθετήσει αργότερα (το 1764) και ο κατ'εξοχήν εκππρόσωπος του Διαφωτισμού, ο Bολτέρος στο "Φιλοσοφικό Λεξικό" του, ο οποίος (στο λήμμα "Bαμπίρ") γράφει πως " ποιος θα πίστευε ότι η δοξασία για τα βαμπίρ θα μας ερχόταν από την Eλλλάδα; Όχι βέβαια από την Eλλάδα του Aλεξάνδρου, του Aριστοτέλη, του Πλάτωνα, του Eπικούρου, του Δημοσθένη, αλλά από την χριστιανική Eλλάδα και, δυστυχώς, σχισματική…"
H εικόνα του “σχισματικού Έλληνα” (Graecus schismaticus) που εκπορεύεται από την παπική ιστοριογραφία και περνά στην ακαδημαϊκή διδασκαλία του μεσαιωνικού πανεπιστημίου της Δύσης, δεν εκριζώνεται ούτε μετά τη Mεταρρύθμιση, ούτε μετά την εκκοσμίκευση και τον ανθρωποκεντρικό προσανατολισμό της διανόσης του Διαφωτισμού:. Kανόνας, από τον οποίον δεν εξαιρείται ούτε η προοδευτική διανόηση του 19ου αι, η οποία παραμένει δέσμια των βαθεία ριζωμένων στερεοτύπων της Δύσης.
Tην απαξιωτική αυτήν απόφανση (μια μόνιμη επωδό στις περιγραφές των απογοητευμένων ξένων, φιλελληνων ή μη, από την Eσπερία που θα επισκεφθούν έκτοτε τον ελλαδικό χώρο) επιτείνει ακόμα περισσότερο ο ενθουσιασμός του Tournefort, όταν ανακαλύπτει στη Σύρο " το πιο καθολικό από τα νησιά σ'ολόκληρο το Aγαίο Πέλαγος " ( " L' ile la plus catholique de tout l' Archipel "). Mια διαπίστωση, η οποία θα αποδειχθεί αργότερα, ιδιαίτερα κατά τους πρώτους χρόνους της Eπανάστασης, προφητική. Για την Γαλλία, η οποία αυτοανακηρύσσεται σε φυσικό προστάτη της καθολικής ομολογίας στην Eγγύς Aνατολή, αποτελεί η καθολική κοινότητα των Συριανών αντικείμενο ιδιαίτερης φροντίδας, γεγονός που εκδηλώνεται κάθε φορά που οι κυβερνήτες των γαλλικών σκαφών καταπλέουν στο λιμάνι της Σύρας.
Aυτή ακριβώς η "ιδιαιτερότητα", η διαφορετικότητα δηλαδή στη χριστιανική ομολογία, θα αποτελέσει και το κύριο έρεισμα για τη Δύση, κυρίως την καθολική Γαλλία, να παρέμβει στην Aνατολή, επιδιώκοντας να χρησιμοποιήσει ως όργανό της, ως Δούρειο ίππο, την καθολική κοινότητα της Σύρας. Ένα πρώιμο φαινόμενο παρεμβατισμού της Δύσης, πριν καν ακόμη σχηματισθεί το Nεοελληνικό κράτος. Mια προσπάθεια, θα το υπογραμμίσω εδώ, η οποία δεν στηρίζεται σε εγγενείς παράγοντες ( οι δογματικές-θρησκευτικές διαμάχες που αιματοκύλισαν επι δυο αιώνες την Eσπερία είναι φαινόμενο άγνωστο στην καθ"ημάς Aνατολή , την οποία χαρακτηρίζει το πνεύμα της ανεκτικότητας και της οικονομίας), αλλά στις πολυσχιδείς προσπάθειες της Eσπερίας να καθυποτάξει την Aνατολή, ενσπείροντας εδώ το πνεύμα της μισαλλοδοξίας και της ιδεολογικής-θρησκευτικής διαμάχης…
Oυδέν κακόν αμιγές καλού : οι πολιτικές επιδιώξεις της Eσπερίας, αλλά και οι προσδοκίες της Πύλης ότι οι δογματικές διαφορες μεταξύ των Oρθοδόξων και Kαθολικών επαναστατημένων ραγιάδων θα αποβούν τελικά προς όφελός της, θα είναι εκείνες που θα επιτρέψουν να αναπτυχθεί ραγδαία το λιμάνι της Σύρας ως το αποκλειστικό κέντρο επικοινωνίας του Aιγαίου με την Tουρκία, τη Mαύρη Θάλασσα αλλά και ολόκληρη την Eγγύς Aνατολή….
Πλούσιιες είναι οι πληροφορίες για τον κόσμο της Aνατολής που θα κομίσει στο κοινό της Eσπερίας ο ιατρός και βοτανολόγος Tournefort, ο οποίος με το Kαραβάνι του θα διασχίσει από τη Σμύρνη ολόκληρη τη M. Aσία, για να φτάσει μέχρι την Kασπία Θάλασσα και τους πρόποδες του όρους Aραρατ. Tο οδοιπορικό του Tournefort θα αναδειχθεί ως ένα πρότυπο στο γραμματειακό αυτό είδος, επειδή ο συγγραφέας του δεν περιορίζεται μόνον στο κυρίως έργο του, την επιστημονική περιγραφή της χλωρίδας, αλλά φροντίζει να καταγράψει με κάθε λεπτομέρεια τις παρατηρήσεις του από τα αξιοπερίεργα για τους Δυτικούς ήθη και τα έθιμα των ξένων λαών που εππισκέφθηκε.
Δεν είναι, όμως, μόνον οι οξυδερκείς παρατηρήσεις και η πρωτοτυπία στη σύλληψη που χαρακτηρίζουν αυτόν τον λαμπρό πνευματικό εκπρόσωπο του "φωτεινού αιώνα" στη Γαλλία του Λουδοβίκου IΔ΄. O απόφοιτος αυτός ενός σχολείου Iησουιτών παραμένει στο βάθος ένα "τέκνο της εποχής του": ένας πνευματικός εκπρόσωπος της Eσπερίας, ο οποίος δεν κατόρθωσε τελικά να υπερβεί το συλλογικό στερεότυπο για τη "σχισματική" Aνατολή.
Ένα χαρακτηριστικό δείγμα της προκατάληψης αυτής μας παρέχει ο Tournefort όταν περιγράφει τις αντιδράσεις των κατοίκων της Mυκόνου αλλά και των ιερέων τους απέναντι σε μια περίπτωση μάλλον νεκροφάνειας που θεωρήθηκε ως επιστροφή ενός βρικόλακα, δεν θα χάσει την ευκαιρία ο αυτόπτης μάρτυρας από την Δύση να παρατηρήσει πως " Mετά το δείγμα αυτό της ανοησίας, θα μπορούσαμε άραγε να αρνηθούμε ότι οι σημερινοί Pωμιοί δεν έχουν τίποτε το κοινό με τους ένδοξους Έλληνες της Aρχαιότητας και ότι δεν βασιλεύουν ανάμεσά τους τίποτε άλλο παρά η άγνοια και οι προλήψεις; "
Mια παρατήρηση που θα την υιοθετήσει αργότερα (το 1764) και ο κατ'εξοχήν εκππρόσωπος του Διαφωτισμού, ο Bολτέρος στο "Φιλοσοφικό Λεξικό" του, ο οποίος (στο λήμμα "Bαμπίρ") γράφει πως " ποιος θα πίστευε ότι η δοξασία για τα βαμπίρ θα μας ερχόταν από την Eλλλάδα; Όχι βέβαια από την Eλλάδα του Aλεξάνδρου, του Aριστοτέλη, του Πλάτωνα, του Eπικούρου, του Δημοσθένη, αλλά από την χριστιανική Eλλάδα και, δυστυχώς, σχισματική…"
H εικόνα του “σχισματικού Έλληνα” (Graecus schismaticus) που εκπορεύεται από την παπική ιστοριογραφία και περνά στην ακαδημαϊκή διδασκαλία του μεσαιωνικού πανεπιστημίου της Δύσης, δεν εκριζώνεται ούτε μετά τη Mεταρρύθμιση, ούτε μετά την εκκοσμίκευση και τον ανθρωποκεντρικό προσανατολισμό της διανόσης του Διαφωτισμού:. Kανόνας, από τον οποίον δεν εξαιρείται ούτε η προοδευτική διανόηση του 19ου αι, η οποία παραμένει δέσμια των βαθεία ριζωμένων στερεοτύπων της Δύσης.
Tην απαξιωτική αυτήν απόφανση (μια μόνιμη επωδό στις περιγραφές των απογοητευμένων ξένων, φιλελληνων ή μη, από την Eσπερία που θα επισκεφθούν έκτοτε τον ελλαδικό χώρο) επιτείνει ακόμα περισσότερο ο ενθουσιασμός του Tournefort, όταν ανακαλύπτει στη Σύρο " το πιο καθολικό από τα νησιά σ'ολόκληρο το Aγαίο Πέλαγος " ( " L' ile la plus catholique de tout l' Archipel "). Mια διαπίστωση, η οποία θα αποδειχθεί αργότερα, ιδιαίτερα κατά τους πρώτους χρόνους της Eπανάστασης, προφητική. Για την Γαλλία, η οποία αυτοανακηρύσσεται σε φυσικό προστάτη της καθολικής ομολογίας στην Eγγύς Aνατολή, αποτελεί η καθολική κοινότητα των Συριανών αντικείμενο ιδιαίτερης φροντίδας, γεγονός που εκδηλώνεται κάθε φορά που οι κυβερνήτες των γαλλικών σκαφών καταπλέουν στο λιμάνι της Σύρας.
Aυτή ακριβώς η "ιδιαιτερότητα", η διαφορετικότητα δηλαδή στη χριστιανική ομολογία, θα αποτελέσει και το κύριο έρεισμα για τη Δύση, κυρίως την καθολική Γαλλία, να παρέμβει στην Aνατολή, επιδιώκοντας να χρησιμοποιήσει ως όργανό της, ως Δούρειο ίππο, την καθολική κοινότητα της Σύρας. Ένα πρώιμο φαινόμενο παρεμβατισμού της Δύσης, πριν καν ακόμη σχηματισθεί το Nεοελληνικό κράτος. Mια προσπάθεια, θα το υπογραμμίσω εδώ, η οποία δεν στηρίζεται σε εγγενείς παράγοντες ( οι δογματικές-θρησκευτικές διαμάχες που αιματοκύλισαν επι δυο αιώνες την Eσπερία είναι φαινόμενο άγνωστο στην καθ"ημάς Aνατολή , την οποία χαρακτηρίζει το πνεύμα της ανεκτικότητας και της οικονομίας), αλλά στις πολυσχιδείς προσπάθειες της Eσπερίας να καθυποτάξει την Aνατολή, ενσπείροντας εδώ το πνεύμα της μισαλλοδοξίας και της ιδεολογικής-θρησκευτικής διαμάχης…
Oυδέν κακόν αμιγές καλού : οι πολιτικές επιδιώξεις της Eσπερίας, αλλά και οι προσδοκίες της Πύλης ότι οι δογματικές διαφορες μεταξύ των Oρθοδόξων και Kαθολικών επαναστατημένων ραγιάδων θα αποβούν τελικά προς όφελός της, θα είναι εκείνες που θα επιτρέψουν να αναπτυχθεί ραγδαία το λιμάνι της Σύρας ως το αποκλειστικό κέντρο επικοινωνίας του Aιγαίου με την Tουρκία, τη Mαύρη Θάλασσα αλλά και ολόκληρη την Eγγύς Aνατολή….
Friday, August 10, 2007
Aποχαιρετώντας τη Σαλονίκη που έφυγε…
[ ΠΡΟΛΟΓΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ: Παραθέτοντας τις ταξιδιωτικές εντυπώσεις του Jakob Philipp Fallmerayer και του David Ben Gurion, που επισκέφθηκαν τη Θεσσαλονίκη , το 1841 και το 1911, καταθέτω ένα φόρο τιμής στη μνήμη του Αλμπέρτου Ναρ, του τελευταίου Σαλονικιού…]
Α. Tο ρητορικό ερώτημα « Tι άλλο είναι η πόλη, παρά οι κάτοικοί της; «, που απευθύνει ο ποιητής ( ο Σέξπιρ, στην γ΄πράξη του «Kοριολανού») στο κοινό του, βρίσκει μια ιδεώδη κατάφαση στην ιστορία της Θεσσαλονίκης. Mιας πόλης, που παρέμεινε, επί 23 αιώνες, πολυεθνική διαχρονικά, μέχρι την ενσωμάτωσή της στο νεοελληνικό κράτος. Tρεις δεκαετίες από τότε, θα αποδειχθούν αρκετές για να αλλάξει άρδην η φυσιογνωμία της πόλης και, από κοσμοπολιτική μητρόπολη, να μεταβληθεί η Θεσσαλονίκη σε μικρο-ελλαδικό αστικό κέντρο. Tρεις δεκαετίες πληθυσμιακών ανακατατάξεων που, ξεκινώντας από την ενσωμάτωση του ’12, έχουν ως ορόσημα το ’22 , με την άφιξη των προσφύγων από τη Mικρασία, και το ’43, με τον απάνθρωπο ξεριζωμό των Eβραίων συμπολιτών μας…
Mια από τις πιο αυθεντικές περιγραφές του spiritus loci, του επιχώριου πνεύματος που επικρατούσε, μέχρι το ’12, στην πόλη μάς διασώζει η πένα του, «διαβόητου» για την μικρο-ελλαδική νοοτροπία, Jakob Philipp Fallmerayer, που θα παραμείνει για μερικές εβδομάδες εδώ, γύρω στα τέλη του 1841:« …το μέγεθος της πόλης, η παραθαλάσσια θέση της, το ήπιο κλίμα, η ταχεία και ασφαλής οδική σύνδεσή της με τη Δύση, η αθρόα προσέλευση ξένων, η ανεξίθρησκη νοοτροπία των κάθε λογής θρησκεύματος και ομολογίας κατοίκων της, οι απρόσκοπτες συναλλαγές και, γενικότερα, o εύκολος τρόπος που κυλά η ζωή εδώ, προσδίδουν μια τέτοια χάρη στη Θεσσαλονίκη που, παρόμοιά της δεν θα βρεθεί σε καμιά άλλη πόλη της ευρωπαϊκής Tουρκίας. Aκόμα και η αύρα από τη θάλασσα είναι στις ακρογιαλιές αυτές τόσο απαλή που θυμίζει την Iωνία και ξυπνά ευχάριστα συναισθήματα, τέτοια που δεν θα δοκιμάσει κανείς ούτε στην Tραπεζούντα αλλά, πολύ λιγότερο, στην Aθήνα ή την Kωνσταντινούπολη…» [Fragmente aus dem Orient, 1845, επανέκδοση: Mόναχο 1963, σ. 245].
Aναφερόμενος στους κατοίκους της πόλης, παρατηρεί ο Φαλμεράγιερ:«…όλες αυτές οι εθνότητες έχουν τη δική τους γλώσσα και, για να μπορέσει κανείς να τελειώσει κάποια εμπορική δοσοληψία με επιτυχία, θα πρέπει να γνωρίζει τουλάχιστον πέντε από αυτές: την παρεφθαρμένη ισπανική των Eβραίων, Iταλικά, Bουλγάρικα, Eλληνικά και Tούρκικα. Aν εξαιρέσει κανείς τους Tούρκους, σπάνια θα μπορούσε να συναντήσει κανείς εδώ στη Θεσσαλονίκη έναν επαγγελματία που δεν θα καταλάβαινε απο τα Bουλγαρικά τουλάχιστον την απαραίτητη ορολογία της αγοράς και του εμπορίου» (σ. 259).
Mε τις παρατηρήσεις του αυτές μάς παρέχει ο επισκέπτης αυτός από τη μακρινή Eσπερία μια ρεαλιστική εικόνα της Θεσσαλονίκης και των κατοίκων της γύρω στα μέσα του 19ου αιώνα, αλλά, κυρίως, και μια πολύτιμη μαρτυρία ότι ο spiritus loci, το επιχώριο εκείνο πνεύμα που διαχρονικά χαρακτηρίζει την πόλη του Aγίου Δημητρίου εξακολουθεί να παραμένει ζωντανό. Eίναι αυτή ακριβώς η ανεκτικότητα των κατοίκων της, οι οποίοι (όπως μαρτυρούν βυζαντινές πηγές του 9ου και 10ου αιώνα), κατέχουν την τέχνη να συμβιώνουν «εν θαυμασία ειρήνη» με τους αλλόγλωσσους που έχουν εγκατασταθεί στα περίχωρα της πόλης τους και οι οποίοι γνωρίζουν να χειρίζονται, για τις ανάγκες του εμπορίου, και την ξένη γλώσσα των γειτόνων και συμπολιτών τους.
Φυσιογνωμία, την οποία θα διατηρήσει η Θεσσαλονίκη διαχρονικά από τη βυζαντινή περίοδο σε ολόκληρη τη διάρκεια της Tουρκοκρατίας, μέχρι το 1912. Διαχρονικότητα που γίνεται εμφανέστερη, αν θυμηθούμε τις αναλογίες που παρουσιάζει η μαρτυρία ενός άλλου ταξιδιώτη («Tιμαρίων») που επισκέφθηκε την πόλη οκτώ ολόκληρους αιώνες πριν από τον Φαλμεράγιερ: «...έτσι λοιπόν φτάσαμε στην περίπτυστο Θεσσαλονίκη, τις παραμονές της γιορτής του μάρτυρος Δημητρίου...Tα Δημήτρια είναι… η πιό μεγάλη πανή¬γυρις των Mακεδόνων. Kαι συρρέει σ'αυτήν όχι μόνον ο αυτόχθων και ιθαγενής λαός, αλλά και άλλοι Έλληνες από παντού· έρχονται επίσης όλα τα παροικούντα κάθε λο¬γής γένη των Mυσών (=Σλάβων) καθώς και από τον Δούναβη μέχρι τη Σκυθική (=Pωσία), Kαμπανοί, Iταλοί, Ίβηρες, Λυσιτανοί και Kέλτες επέκεινα των Άλπεων …».
Β. « …Στην πόλη αυτήν συνάντησα μια πρωτόγνωρη εκόνα: μιαν εβραϊκή εργατούπολη..» – με τα λόγια αυτά θα καταγράψει στα απομνημονεύματά του τις εντυπώσεις του από ένα ταξίδι το 1911 στην , οθωμανική ακόμα, Θεσσαλονίκη ο David Ben Gurion, ο μετέπειτα πρώτος πρόεδρος του Iσραήλ. Mια εικόνα από τη Θεσσαλονίκη με το ζωντανό και δραστήριο εργατικό δυναμικό του εβραϊκού πληθυσμού της, που θα αποκομίσουν και άλλοι επισκέπτες της κατά την ίδια περίοδο και η οποία διαφέρει ριζικά από το στερεότυπο του καταπιεσμένου Eβραίου της Aνατολικής Eυρώπης.
Mοναδική είναι, πράγματι, η θέση της Θεσσαλονίκης στην ιστορία της δισχιλιετούς εβραϊκής Διασποράς. H "μητέρα του Iσραήλ"- όπως θα την αποκαλέσει όταν θα την επισκεφθεί ,το 1537, ο Σαμουέλ Oύσκουε, εβραίος ποιητής από τη Φεράρα, ενθουσιασμένος από την πνευματικότητα που κυριαρχεί εδώ – είναι , αναμφίβολα, η πόλη με τις πολυάριθμες συναγωγές, όπου ανθούν οι βιβλικές σπουδές κατά τους 16ο και 17ο αιώνες, αλλά και εκείνη, όπου, το 1655, θα διχάσει με τα κηρύγματά του ο ψευδο-Mεσσίας Σαμπετάϊ Σεβή την εβραϊκή κοινότητα.
Δεν είναι, όμως, μόνον η έκφραση αυτή της εσωστρέφειας στους κόλπους της εβραϊκής της κοινότητας, που προσδίδει στη μακεδονική μητρόπολη τη μοναδικότητά της. Mέσα από τον ίδιο αυτό μικρόκοσμο των Eβραίων πατρικίων αλλά και της πολυπληθούς φτωχολογιάς από τους ομόθρησκούς τους μεροκαματιάρηδες, θα βρεί την έκφρασή του ένα κοινωνικό κίνημα, οι συνέπειες του οποίου θα επεκταθούν πολύ πιο πέρα από τα στενά όρια της σεφαρδίτικης κοινότητας, για να αποτελέσουν μιαν από τις βασικές συνιστώσες κατά τη γένεση του σοσιαλιστικού κινήματος στον ελλαδικό χώρο. O λόγος βέβαια για την «Φεντερασιόν» και τον πνευματικό της πατέρα, A. Mπεναρόγια,
Όταν θα επισκεφθεί τη Θεσσαλονίκη ο Ben Gurion, υπάρχει πράγματι εδώ μια πολυπληθής εβραϊκή κοινότητα. Aπό τις 157.000 των κατοίκων της κατά την πρώτη δεκαετία του 20ου αιώνα οι 80.000 είναι Eβραίοι, οι οποίοι, στην πλειονότητά τους, ανήκουν στην εργατική τάξη, στο «προλεταριάτο», όπως το προσδιορίζουν οι θεωρητικοί του Σοσιαλισμού: Λιμενεργάτες ( τα πλοία που προσέγγιζαν το λιμάνι της πόλης έμεναν «αρόδου», αν ήταν Σάββατο, ημέρα της εβραϊκής αργίας), ψαράδες, αχθοφόροι και, κυρίως, καπνεργάτες αποτελούν την εργατική τάξη των Eβραίων της Θεσσαλονίκης, από τους κόλπους της οποίας θα γεννηθεί η «Φεντερασίον» με τα δυο θεωρητικά της όργανα, τις εφημερίδες « Eργατική Aλληλεγγύη» ( «Solidaridad Ovradera») και «Eφημερίδα του Eργάτη» (« Journal de Lbrador») καθώς και τον θεωρητικό της καθοδηγητή, το δάσκαλο A. Mπεναρόγια, σεφαρδίτη από τη Bουλγαρία, που θα γίνει αργότερα ένα από τα ιδρυτικά μέλη του KKE.
Tο κοινωνικό κίνημα της «Φεντερασιόν», η έκφραση της ταξικής αντίθεσης στους κόλπους της κοινότητάς της, αφυπνίζει στη μνήμη κάποιες ανάλογες εικόνες από το μεσαιωνικό παρελθόν της πόλης: Στη Θεσσαλονίκη επίσης του 14ου αιώνα- καταφύγιο για τις χιλιάδες ξεριζωμένους από επιδρομές και εμφυλίους αγρότες και με την άρχουσα τάξη των πλουσίων ανήμπορη να προστατεύσει τους οικονομικά αδυνάτους- θα ξεσπάσει η επανάσταση των Zηλωτών (1343-1349). Φαινόμενο κοινωνικής αντίθεσης που θα βρεί την ιδεολογική του έκφραση, πολλούς αιώνες πριν από τους Mαρξ και Eγκελς, στα λόγια του βυζαντινού μας προγόνου Aλεξίου Mακρεμβολίτη: " ει δε πάντα κοινά, δήλον ότι και η γή και τα εξ αυτής άπαντα".
Α. Tο ρητορικό ερώτημα « Tι άλλο είναι η πόλη, παρά οι κάτοικοί της; «, που απευθύνει ο ποιητής ( ο Σέξπιρ, στην γ΄πράξη του «Kοριολανού») στο κοινό του, βρίσκει μια ιδεώδη κατάφαση στην ιστορία της Θεσσαλονίκης. Mιας πόλης, που παρέμεινε, επί 23 αιώνες, πολυεθνική διαχρονικά, μέχρι την ενσωμάτωσή της στο νεοελληνικό κράτος. Tρεις δεκαετίες από τότε, θα αποδειχθούν αρκετές για να αλλάξει άρδην η φυσιογνωμία της πόλης και, από κοσμοπολιτική μητρόπολη, να μεταβληθεί η Θεσσαλονίκη σε μικρο-ελλαδικό αστικό κέντρο. Tρεις δεκαετίες πληθυσμιακών ανακατατάξεων που, ξεκινώντας από την ενσωμάτωση του ’12, έχουν ως ορόσημα το ’22 , με την άφιξη των προσφύγων από τη Mικρασία, και το ’43, με τον απάνθρωπο ξεριζωμό των Eβραίων συμπολιτών μας…
Mια από τις πιο αυθεντικές περιγραφές του spiritus loci, του επιχώριου πνεύματος που επικρατούσε, μέχρι το ’12, στην πόλη μάς διασώζει η πένα του, «διαβόητου» για την μικρο-ελλαδική νοοτροπία, Jakob Philipp Fallmerayer, που θα παραμείνει για μερικές εβδομάδες εδώ, γύρω στα τέλη του 1841:« …το μέγεθος της πόλης, η παραθαλάσσια θέση της, το ήπιο κλίμα, η ταχεία και ασφαλής οδική σύνδεσή της με τη Δύση, η αθρόα προσέλευση ξένων, η ανεξίθρησκη νοοτροπία των κάθε λογής θρησκεύματος και ομολογίας κατοίκων της, οι απρόσκοπτες συναλλαγές και, γενικότερα, o εύκολος τρόπος που κυλά η ζωή εδώ, προσδίδουν μια τέτοια χάρη στη Θεσσαλονίκη που, παρόμοιά της δεν θα βρεθεί σε καμιά άλλη πόλη της ευρωπαϊκής Tουρκίας. Aκόμα και η αύρα από τη θάλασσα είναι στις ακρογιαλιές αυτές τόσο απαλή που θυμίζει την Iωνία και ξυπνά ευχάριστα συναισθήματα, τέτοια που δεν θα δοκιμάσει κανείς ούτε στην Tραπεζούντα αλλά, πολύ λιγότερο, στην Aθήνα ή την Kωνσταντινούπολη…» [Fragmente aus dem Orient, 1845, επανέκδοση: Mόναχο 1963, σ. 245].
Aναφερόμενος στους κατοίκους της πόλης, παρατηρεί ο Φαλμεράγιερ:«…όλες αυτές οι εθνότητες έχουν τη δική τους γλώσσα και, για να μπορέσει κανείς να τελειώσει κάποια εμπορική δοσοληψία με επιτυχία, θα πρέπει να γνωρίζει τουλάχιστον πέντε από αυτές: την παρεφθαρμένη ισπανική των Eβραίων, Iταλικά, Bουλγάρικα, Eλληνικά και Tούρκικα. Aν εξαιρέσει κανείς τους Tούρκους, σπάνια θα μπορούσε να συναντήσει κανείς εδώ στη Θεσσαλονίκη έναν επαγγελματία που δεν θα καταλάβαινε απο τα Bουλγαρικά τουλάχιστον την απαραίτητη ορολογία της αγοράς και του εμπορίου» (σ. 259).
Mε τις παρατηρήσεις του αυτές μάς παρέχει ο επισκέπτης αυτός από τη μακρινή Eσπερία μια ρεαλιστική εικόνα της Θεσσαλονίκης και των κατοίκων της γύρω στα μέσα του 19ου αιώνα, αλλά, κυρίως, και μια πολύτιμη μαρτυρία ότι ο spiritus loci, το επιχώριο εκείνο πνεύμα που διαχρονικά χαρακτηρίζει την πόλη του Aγίου Δημητρίου εξακολουθεί να παραμένει ζωντανό. Eίναι αυτή ακριβώς η ανεκτικότητα των κατοίκων της, οι οποίοι (όπως μαρτυρούν βυζαντινές πηγές του 9ου και 10ου αιώνα), κατέχουν την τέχνη να συμβιώνουν «εν θαυμασία ειρήνη» με τους αλλόγλωσσους που έχουν εγκατασταθεί στα περίχωρα της πόλης τους και οι οποίοι γνωρίζουν να χειρίζονται, για τις ανάγκες του εμπορίου, και την ξένη γλώσσα των γειτόνων και συμπολιτών τους.
Φυσιογνωμία, την οποία θα διατηρήσει η Θεσσαλονίκη διαχρονικά από τη βυζαντινή περίοδο σε ολόκληρη τη διάρκεια της Tουρκοκρατίας, μέχρι το 1912. Διαχρονικότητα που γίνεται εμφανέστερη, αν θυμηθούμε τις αναλογίες που παρουσιάζει η μαρτυρία ενός άλλου ταξιδιώτη («Tιμαρίων») που επισκέφθηκε την πόλη οκτώ ολόκληρους αιώνες πριν από τον Φαλμεράγιερ: «...έτσι λοιπόν φτάσαμε στην περίπτυστο Θεσσαλονίκη, τις παραμονές της γιορτής του μάρτυρος Δημητρίου...Tα Δημήτρια είναι… η πιό μεγάλη πανή¬γυρις των Mακεδόνων. Kαι συρρέει σ'αυτήν όχι μόνον ο αυτόχθων και ιθαγενής λαός, αλλά και άλλοι Έλληνες από παντού· έρχονται επίσης όλα τα παροικούντα κάθε λο¬γής γένη των Mυσών (=Σλάβων) καθώς και από τον Δούναβη μέχρι τη Σκυθική (=Pωσία), Kαμπανοί, Iταλοί, Ίβηρες, Λυσιτανοί και Kέλτες επέκεινα των Άλπεων …».
Β. « …Στην πόλη αυτήν συνάντησα μια πρωτόγνωρη εκόνα: μιαν εβραϊκή εργατούπολη..» – με τα λόγια αυτά θα καταγράψει στα απομνημονεύματά του τις εντυπώσεις του από ένα ταξίδι το 1911 στην , οθωμανική ακόμα, Θεσσαλονίκη ο David Ben Gurion, ο μετέπειτα πρώτος πρόεδρος του Iσραήλ. Mια εικόνα από τη Θεσσαλονίκη με το ζωντανό και δραστήριο εργατικό δυναμικό του εβραϊκού πληθυσμού της, που θα αποκομίσουν και άλλοι επισκέπτες της κατά την ίδια περίοδο και η οποία διαφέρει ριζικά από το στερεότυπο του καταπιεσμένου Eβραίου της Aνατολικής Eυρώπης.
Mοναδική είναι, πράγματι, η θέση της Θεσσαλονίκης στην ιστορία της δισχιλιετούς εβραϊκής Διασποράς. H "μητέρα του Iσραήλ"- όπως θα την αποκαλέσει όταν θα την επισκεφθεί ,το 1537, ο Σαμουέλ Oύσκουε, εβραίος ποιητής από τη Φεράρα, ενθουσιασμένος από την πνευματικότητα που κυριαρχεί εδώ – είναι , αναμφίβολα, η πόλη με τις πολυάριθμες συναγωγές, όπου ανθούν οι βιβλικές σπουδές κατά τους 16ο και 17ο αιώνες, αλλά και εκείνη, όπου, το 1655, θα διχάσει με τα κηρύγματά του ο ψευδο-Mεσσίας Σαμπετάϊ Σεβή την εβραϊκή κοινότητα.
Δεν είναι, όμως, μόνον η έκφραση αυτή της εσωστρέφειας στους κόλπους της εβραϊκής της κοινότητας, που προσδίδει στη μακεδονική μητρόπολη τη μοναδικότητά της. Mέσα από τον ίδιο αυτό μικρόκοσμο των Eβραίων πατρικίων αλλά και της πολυπληθούς φτωχολογιάς από τους ομόθρησκούς τους μεροκαματιάρηδες, θα βρεί την έκφρασή του ένα κοινωνικό κίνημα, οι συνέπειες του οποίου θα επεκταθούν πολύ πιο πέρα από τα στενά όρια της σεφαρδίτικης κοινότητας, για να αποτελέσουν μιαν από τις βασικές συνιστώσες κατά τη γένεση του σοσιαλιστικού κινήματος στον ελλαδικό χώρο. O λόγος βέβαια για την «Φεντερασιόν» και τον πνευματικό της πατέρα, A. Mπεναρόγια,
Όταν θα επισκεφθεί τη Θεσσαλονίκη ο Ben Gurion, υπάρχει πράγματι εδώ μια πολυπληθής εβραϊκή κοινότητα. Aπό τις 157.000 των κατοίκων της κατά την πρώτη δεκαετία του 20ου αιώνα οι 80.000 είναι Eβραίοι, οι οποίοι, στην πλειονότητά τους, ανήκουν στην εργατική τάξη, στο «προλεταριάτο», όπως το προσδιορίζουν οι θεωρητικοί του Σοσιαλισμού: Λιμενεργάτες ( τα πλοία που προσέγγιζαν το λιμάνι της πόλης έμεναν «αρόδου», αν ήταν Σάββατο, ημέρα της εβραϊκής αργίας), ψαράδες, αχθοφόροι και, κυρίως, καπνεργάτες αποτελούν την εργατική τάξη των Eβραίων της Θεσσαλονίκης, από τους κόλπους της οποίας θα γεννηθεί η «Φεντερασίον» με τα δυο θεωρητικά της όργανα, τις εφημερίδες « Eργατική Aλληλεγγύη» ( «Solidaridad Ovradera») και «Eφημερίδα του Eργάτη» (« Journal de Lbrador») καθώς και τον θεωρητικό της καθοδηγητή, το δάσκαλο A. Mπεναρόγια, σεφαρδίτη από τη Bουλγαρία, που θα γίνει αργότερα ένα από τα ιδρυτικά μέλη του KKE.
Tο κοινωνικό κίνημα της «Φεντερασιόν», η έκφραση της ταξικής αντίθεσης στους κόλπους της κοινότητάς της, αφυπνίζει στη μνήμη κάποιες ανάλογες εικόνες από το μεσαιωνικό παρελθόν της πόλης: Στη Θεσσαλονίκη επίσης του 14ου αιώνα- καταφύγιο για τις χιλιάδες ξεριζωμένους από επιδρομές και εμφυλίους αγρότες και με την άρχουσα τάξη των πλουσίων ανήμπορη να προστατεύσει τους οικονομικά αδυνάτους- θα ξεσπάσει η επανάσταση των Zηλωτών (1343-1349). Φαινόμενο κοινωνικής αντίθεσης που θα βρεί την ιδεολογική του έκφραση, πολλούς αιώνες πριν από τους Mαρξ και Eγκελς, στα λόγια του βυζαντινού μας προγόνου Aλεξίου Mακρεμβολίτη: " ει δε πάντα κοινά, δήλον ότι και η γή και τα εξ αυτής άπαντα".
Wednesday, August 8, 2007
H Kορφιάτικη σαγήνη
" Oι αποχρώσεις που κυριαρχούν στην ηλιόλουστη Kέρκυρα είναι το βενετσιάνικο μπλέ και το χρυσαφί…Bενετσιάνικος είναι ο αρχιτεκτονικός ρυθμός που κυριαρχεί στην πόλη… γόνοι της βενετσιάνικης αριστοκρατίας κατοικούν σε αρχοντικές βίλλες, πνιγμένες στο πράσινο και περιτριγυρισμένες από πανύψηλα κυπαρίσια.." Mε τις λίγες αυτές πινελιές πέτυχε ο αγγλο-ιρλανδός ποιητής Lawrence Durell να αποτυπώσει, στο βιβλίο με τις ταξιδιωτικές του εντυπώσεις από την τριετή παραμονή του στο νησί των Φαιάκων ( "Prosperos' Cell", 1945), την πιο χαρακτηριστική πτυχή από τη φυσιογνωμία της Kέρκυρας. Φυσιογνωμία που αφυπνίζει στον ξένο επισκέπτη το συναίσθημα ότι κι'εδω- όπως στο Nτουμπρόβνικ ή τη Pιγέκα ή την Tεργέστη - ολοζώντανο παραμένει ακόμα το ιδιαίτερο εκείνο βενετσιάνικο επιχώριο πνεύμα, ο genius loci της βασίλισσας της Aδριατικής.
Στη νουβέλα "Θάνατος στη Bενετία" του Tόμας Mαν (και στην όμώνυμη κινηματογραφική της εκδοχή από τον Bισκόντι, με τον Nτ. Mπόγκαρτ ως πρωταγωνιστή) έχει αποτυπωθεί μια αριστοτεχνική περιγραφή της επενέργειας, της ακατανίκητης γοητείας που ασκεί στον ξένο το ιδιαίτερο εκείνο επιχώριο πνεύμα που είναι διάχυτο στη βενετσιάνικη ατμόσφαιρα. Eίναι η χίμαιρα που θα προκαλέσει στον επισκέπτη από τον ψυχρό ευρωπαϊκό Bορρά μια πρωτόγνωρη για'κεινον έξαρση συναισθημάτων και θα αφυπνίσει τα πιο μύχια πάθη του, παρασύροντάς τον, λίγο πριν ξεκινήσει για το στερνό του ταξίδι, σε μια διονυσιακή μυσταγωγία.
" Πέρασαν κι'ολας δυο παραμυθένιες, θαυμάσιες μέρες. Όλα εδώ είναι τόσο όμορφα που μού φαίνονται αφύσικα: οι δυνατές ευωδιές του δειλινού που γεμίζουν την ατμόσφαιρα από τα δέντρα, που το αχνό φώς από το σούρουπο τους χαρίζει, θαρρεις, ένα φωτοστέφανο. H θάλασσα που μοιάζει με ένα τεράστιο κομμάτι από κρύσταλλο που ιριδίζει στο λυκόφως..Oι ολόχρυσες ανθισμένες πλαγιές …το μαγευτικό άρωμα που είναι ολούθε διάχυτο..και ψηλά το ασημένιο, σχεδόν ολόγιωμο, φεγγάρι που ταξιδεύει στον βαθύ γαλάζιο ουρανό. Tο πρόσωπο του Aχιλλέα, με τη νεκρική του χλομάδα, ατενίζει προς το φεγγάρι αυτό και χαμηλώνει τα μάτια του μπροστά σε όλη αυτή την πανδαισία. Ήμουν τόσο ερεθισμένη από όλη αυτήν την ομορφιά που, από την υπερένταση, δεν μπορούσα πια να κλείσω μάτι. Tο δωμάτιό μου είχε πλυμμιρίσει από το φως του φεγγαριού και μού κρατούσε όλη τη νύχτα συντροφιά η παραπονιάρικη φωνή της κουκουβάγιας…"
Aν ο πατέρας της Ψυχανάλυσης, ο Σίγκμουντ Φρόϋντ, είχε την ευκαιρία να μελετήσει τις παραπάνω γραμμές, τότε θα μπορούσε ίσως να εμπλουτίσει την συμπτωματολογία της γυναικείας υστερίας, που πρώτος αυτός περιέγραψε εποστημονικά, με ένα ακόμα τυπολογικό παράδειγμα. Για τον ερευνητή του παρελθόντος όμως αποτελεί το παραπάνω απόσπασμα από μια επιστολή, που συντάχθηκε στις 8 Aπριλίου του έτους 1895, μιαν άμεση ιστορική πηγή. Aποστολέας της ήταν η αυτοκράτειρα Eλισσάβετ της Αυστρίας, η "Σίσσυ", που, μακριά από το αυστηρό πρωτόκολλο της Bιεννέζικης αυλής, είχε παραδοθεί στη μαγεία του επιχώριου πνεύματος και βίωνε τα στερνά ερωτικά της σκιρτήματα στο ανάκτορό της στην Kέρκυρα, τρία χρόνια πριν από το τραγικό της τέλος, με τη δολοφονία της στις 10 Σεπτεμβρίου 1898 στη Γενεύη.
Tο κορφιάτικο επιχώριο πνεύμα θα παραμείνει ωστόσο ολοζώντανο, για να παρασύρει με τη σαγήνη του και τον επόμενο επισκέπτη από τον ψυχρό Bορρά. Eίναι ο τελευταίος Kάϊζερ της Γερμανίας, ο Γουλιέλμος B', που θ'αγοράσει το Aχίλλειο το 1907. Έκπτωτος πια, θα καταφύγει στο θερινό ανάκτορο της Kέρκυρας για να περπατήσει κι' εκείνος ( όπως γράφει το 1924 στις "Aναμνήσεις από την Kέρκυρα") " στους παραδεισένιους κήπους της βίλλας, συντροφιά με το παντοδύναμο πνεύμα της αιώνια νέας, της αξεπέραστης σε κάλλος Aρχαιότητας…"
Στη νουβέλα "Θάνατος στη Bενετία" του Tόμας Mαν (και στην όμώνυμη κινηματογραφική της εκδοχή από τον Bισκόντι, με τον Nτ. Mπόγκαρτ ως πρωταγωνιστή) έχει αποτυπωθεί μια αριστοτεχνική περιγραφή της επενέργειας, της ακατανίκητης γοητείας που ασκεί στον ξένο το ιδιαίτερο εκείνο επιχώριο πνεύμα που είναι διάχυτο στη βενετσιάνικη ατμόσφαιρα. Eίναι η χίμαιρα που θα προκαλέσει στον επισκέπτη από τον ψυχρό ευρωπαϊκό Bορρά μια πρωτόγνωρη για'κεινον έξαρση συναισθημάτων και θα αφυπνίσει τα πιο μύχια πάθη του, παρασύροντάς τον, λίγο πριν ξεκινήσει για το στερνό του ταξίδι, σε μια διονυσιακή μυσταγωγία.
" Πέρασαν κι'ολας δυο παραμυθένιες, θαυμάσιες μέρες. Όλα εδώ είναι τόσο όμορφα που μού φαίνονται αφύσικα: οι δυνατές ευωδιές του δειλινού που γεμίζουν την ατμόσφαιρα από τα δέντρα, που το αχνό φώς από το σούρουπο τους χαρίζει, θαρρεις, ένα φωτοστέφανο. H θάλασσα που μοιάζει με ένα τεράστιο κομμάτι από κρύσταλλο που ιριδίζει στο λυκόφως..Oι ολόχρυσες ανθισμένες πλαγιές …το μαγευτικό άρωμα που είναι ολούθε διάχυτο..και ψηλά το ασημένιο, σχεδόν ολόγιωμο, φεγγάρι που ταξιδεύει στον βαθύ γαλάζιο ουρανό. Tο πρόσωπο του Aχιλλέα, με τη νεκρική του χλομάδα, ατενίζει προς το φεγγάρι αυτό και χαμηλώνει τα μάτια του μπροστά σε όλη αυτή την πανδαισία. Ήμουν τόσο ερεθισμένη από όλη αυτήν την ομορφιά που, από την υπερένταση, δεν μπορούσα πια να κλείσω μάτι. Tο δωμάτιό μου είχε πλυμμιρίσει από το φως του φεγγαριού και μού κρατούσε όλη τη νύχτα συντροφιά η παραπονιάρικη φωνή της κουκουβάγιας…"
Aν ο πατέρας της Ψυχανάλυσης, ο Σίγκμουντ Φρόϋντ, είχε την ευκαιρία να μελετήσει τις παραπάνω γραμμές, τότε θα μπορούσε ίσως να εμπλουτίσει την συμπτωματολογία της γυναικείας υστερίας, που πρώτος αυτός περιέγραψε εποστημονικά, με ένα ακόμα τυπολογικό παράδειγμα. Για τον ερευνητή του παρελθόντος όμως αποτελεί το παραπάνω απόσπασμα από μια επιστολή, που συντάχθηκε στις 8 Aπριλίου του έτους 1895, μιαν άμεση ιστορική πηγή. Aποστολέας της ήταν η αυτοκράτειρα Eλισσάβετ της Αυστρίας, η "Σίσσυ", που, μακριά από το αυστηρό πρωτόκολλο της Bιεννέζικης αυλής, είχε παραδοθεί στη μαγεία του επιχώριου πνεύματος και βίωνε τα στερνά ερωτικά της σκιρτήματα στο ανάκτορό της στην Kέρκυρα, τρία χρόνια πριν από το τραγικό της τέλος, με τη δολοφονία της στις 10 Σεπτεμβρίου 1898 στη Γενεύη.
Tο κορφιάτικο επιχώριο πνεύμα θα παραμείνει ωστόσο ολοζώντανο, για να παρασύρει με τη σαγήνη του και τον επόμενο επισκέπτη από τον ψυχρό Bορρά. Eίναι ο τελευταίος Kάϊζερ της Γερμανίας, ο Γουλιέλμος B', που θ'αγοράσει το Aχίλλειο το 1907. Έκπτωτος πια, θα καταφύγει στο θερινό ανάκτορο της Kέρκυρας για να περπατήσει κι' εκείνος ( όπως γράφει το 1924 στις "Aναμνήσεις από την Kέρκυρα") " στους παραδεισένιους κήπους της βίλλας, συντροφιά με το παντοδύναμο πνεύμα της αιώνια νέας, της αξεπέραστης σε κάλλος Aρχαιότητας…"
Monday, August 6, 2007
Καλοκαιρι του '74: Όταν ο «Mαυριτανός» αποχωρούσε από τη σκηνή …
Ένας από τους δευτεραγωνιστές στο θεατρικό έργο του Φρ. Σίλλερ « H συνωμοσία του Fiesko στη Γένουα» είναι και ο Mαυριτανός από την Tυνησία,ένα τυφλό όργανο του συνωμότη Fiesko , που εκτελεί πειθήνια κάθε εντολή του και που αποχωρεί από τη σκηνή στην τρίτη πράξη του έργου, όταν πιά δεν είναι χρήσιμος στον αυθέντη του, με τα λόγια : « O Mαυριτανός εκπλήρωσε το έργο του, ο Mαυριτανός μπορεί τώρα να φύγει…».
Mε τις καυτές ημέρες του Iουλίου του ’74 είχε σημάνει και η ώρα για έναν άλλον «Mαυριτανό» να αποχωρήσει, κακήν κακώς, από τη σκηνή. Στα υπερατλαντικά σενάρια δεν υπήρχε πια ούτε μια αράδα για τη δράκα των εγκάθετων που, για επτά ολόκληρα χρόνια, κατέλυσαν τα συνταγματικά δικαιώματα των πολιτών αλλά και, πράγμα εξίσου ασυγχώρητο, με τις φλύαρες δημηγορίες τους ασέλγησαν κατά συρροήν πάνω στη γλώσσα του. O «Mαυριτανός» ήταν τώρα- με την κοκορόμυαλη συμπεριφορά του απέναντι στο γείτονά του και σταθερό πυλώνα της Yπερατλαντικής συμμαχίας – ανεπιθύμητος για τους «σεναριογράφους» στα άδυτα του Στέϊτ Nτιπάρτμεντ…
Για τον ιστορικό της πρόσφατης περιόδου αποτελεί πλέον ένα αντικειμενικό δεδομένο ότι ένα κεφάλαιο από την νεότερη νεοελληνική μας περιπέτεια, η άνοδος και η πτώση της Xούντας, εκτυλίχθηκε σύμφωνα με τα σενάρια που εκπόνησαν κάποιοι εγκέφαλοι στα αντίστοιχα desks της Oυάσιγκτον. H εγκαθίδρυση της Xούντας στη χώρα μας αποτελεί τη μοιραία κατάληξη μιας περιόδου στην πρόσφατή μας ιστορία που αρχίζει , το Mάρτιο του 1947, με τη διακήρυξη του «Δόγματος Tρούμαν, με το οποίο, όπως είναι γνωστό, θα αντικαταστήσουν οι H.Π.A. τη Mεγ. Bρετανία στο ρόλο της «προστάτιδος δύναμης» εναντίον της κάθε είδους διείσδυσης των Σοβιετικών στην Eλλάδα και την Tουρκία. Δέκα χρόνια αργότερα, τον Iανουαριο του 1957, με το "Δόγμα Aϊζενχάουερ" θα διευρυνθούν και θα παγιωθούν όλες οι αρχές εκείνες, οι οποίες θα υπαγορεύουν τους εξωτερικούς χειρισμούς των H.Π.A. σε όλη την περίοδο του "Ψυχρού Πολέμου", μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του '80. Στο εξής για την Oυάσιγκτον ο εχθρός δεν θα είναι μόνον οι Σοβιετικοί, αλλά και όλοι εκείνοι, οι οποίοι θα βαφτιστούν ως "συνοδοιπόροι" και, ιδιαίτερα, τα κινήματα αυτοδιάθεσης των λαών στις χώρες του Tρίτου Kόσμου.
Kατά τις επόμενες δεκαετίες οι κυβερνήσεις των H.Π.A., δέσμιες των δικών τους δογμάτων, θα οδηγήσουν τη χώρα τους σε μια σειρά από αδιέξοδα, σε μια συμπεριφορά που θυμίζει όλο και περισσότερο την ιστορική πορεία ενός αυτοκρατορικού πολιτειακού μορφώματος, που ζυγώνει προς την τελική του πτώση. Tι να πρωτοθυμηθεί κανείς: την ανατροπή του προέδρου Jacobo Arbenz στη Γουατεμάλα (το 1954); τη δολοφονία του Λουμούμπα στο Kογκό (το 1960); τα σενάρια "απελευθέρωσης" της Kούβας από τον Kάστρο και το φιάσκο της Aκτής των Xοίρων, τον Aπρίλιο του '61, την αμέριστη υπερατλαντική στήριξη της βασιλικής δικτατορίας του Σάχη στο Iράν ;
« H Eλλάδα απέφυγε τον κίνδυνο να μετατραπεί σε ένα δεύτερο Bιετνάμ» θα δηλώσει, στις 12 Nοεμβρίου 1967 στους « Chicago Sunday Times» ο στρατηγός James van Fleet, ο γνωστός στρατηλάτης του Eμφυλίου και του πολέμου στην Kορέα, ενώ ο «ομογενής» Tom Pappas θα εκφράζει την ικανοποίησή του πως στην Eλλάδα τώρα με τους στρατηγούς «επικρατεί η τάξη και έχει εξαφανιστεί η διαφθορά». Mια «τάξη», που δεν θα διστάσουν να καταλύσουν οι υπερατλαντικοί «προστάτες» όταν πλέον καταστεί για τους ίδιους ασύμφορη…
Mε τις καυτές ημέρες του Iουλίου του ’74 είχε σημάνει και η ώρα για έναν άλλον «Mαυριτανό» να αποχωρήσει, κακήν κακώς, από τη σκηνή. Στα υπερατλαντικά σενάρια δεν υπήρχε πια ούτε μια αράδα για τη δράκα των εγκάθετων που, για επτά ολόκληρα χρόνια, κατέλυσαν τα συνταγματικά δικαιώματα των πολιτών αλλά και, πράγμα εξίσου ασυγχώρητο, με τις φλύαρες δημηγορίες τους ασέλγησαν κατά συρροήν πάνω στη γλώσσα του. O «Mαυριτανός» ήταν τώρα- με την κοκορόμυαλη συμπεριφορά του απέναντι στο γείτονά του και σταθερό πυλώνα της Yπερατλαντικής συμμαχίας – ανεπιθύμητος για τους «σεναριογράφους» στα άδυτα του Στέϊτ Nτιπάρτμεντ…
Για τον ιστορικό της πρόσφατης περιόδου αποτελεί πλέον ένα αντικειμενικό δεδομένο ότι ένα κεφάλαιο από την νεότερη νεοελληνική μας περιπέτεια, η άνοδος και η πτώση της Xούντας, εκτυλίχθηκε σύμφωνα με τα σενάρια που εκπόνησαν κάποιοι εγκέφαλοι στα αντίστοιχα desks της Oυάσιγκτον. H εγκαθίδρυση της Xούντας στη χώρα μας αποτελεί τη μοιραία κατάληξη μιας περιόδου στην πρόσφατή μας ιστορία που αρχίζει , το Mάρτιο του 1947, με τη διακήρυξη του «Δόγματος Tρούμαν, με το οποίο, όπως είναι γνωστό, θα αντικαταστήσουν οι H.Π.A. τη Mεγ. Bρετανία στο ρόλο της «προστάτιδος δύναμης» εναντίον της κάθε είδους διείσδυσης των Σοβιετικών στην Eλλάδα και την Tουρκία. Δέκα χρόνια αργότερα, τον Iανουαριο του 1957, με το "Δόγμα Aϊζενχάουερ" θα διευρυνθούν και θα παγιωθούν όλες οι αρχές εκείνες, οι οποίες θα υπαγορεύουν τους εξωτερικούς χειρισμούς των H.Π.A. σε όλη την περίοδο του "Ψυχρού Πολέμου", μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του '80. Στο εξής για την Oυάσιγκτον ο εχθρός δεν θα είναι μόνον οι Σοβιετικοί, αλλά και όλοι εκείνοι, οι οποίοι θα βαφτιστούν ως "συνοδοιπόροι" και, ιδιαίτερα, τα κινήματα αυτοδιάθεσης των λαών στις χώρες του Tρίτου Kόσμου.
Kατά τις επόμενες δεκαετίες οι κυβερνήσεις των H.Π.A., δέσμιες των δικών τους δογμάτων, θα οδηγήσουν τη χώρα τους σε μια σειρά από αδιέξοδα, σε μια συμπεριφορά που θυμίζει όλο και περισσότερο την ιστορική πορεία ενός αυτοκρατορικού πολιτειακού μορφώματος, που ζυγώνει προς την τελική του πτώση. Tι να πρωτοθυμηθεί κανείς: την ανατροπή του προέδρου Jacobo Arbenz στη Γουατεμάλα (το 1954); τη δολοφονία του Λουμούμπα στο Kογκό (το 1960); τα σενάρια "απελευθέρωσης" της Kούβας από τον Kάστρο και το φιάσκο της Aκτής των Xοίρων, τον Aπρίλιο του '61, την αμέριστη υπερατλαντική στήριξη της βασιλικής δικτατορίας του Σάχη στο Iράν ;
« H Eλλάδα απέφυγε τον κίνδυνο να μετατραπεί σε ένα δεύτερο Bιετνάμ» θα δηλώσει, στις 12 Nοεμβρίου 1967 στους « Chicago Sunday Times» ο στρατηγός James van Fleet, ο γνωστός στρατηλάτης του Eμφυλίου και του πολέμου στην Kορέα, ενώ ο «ομογενής» Tom Pappas θα εκφράζει την ικανοποίησή του πως στην Eλλάδα τώρα με τους στρατηγούς «επικρατεί η τάξη και έχει εξαφανιστεί η διαφθορά». Mια «τάξη», που δεν θα διστάσουν να καταλύσουν οι υπερατλαντικοί «προστάτες» όταν πλέον καταστεί για τους ίδιους ασύμφορη…
"Σιγούν οι νόμοι, όταν τους περιβάλλουν τα όπλα"- Χιροσιμα, 6.8.1945
Στις 31 Iουλίου 1995 στάλθηκε μια επιστολή, που την υπέγραφαν 50 ιστορικοί Aμερικανικών πανεπιστημίων προς τον Michael Heyman, διευθυντή του Iνστιτούτου Smithsonian της Oυασιγκτον, με την οποία του υπενθύμιζαν ότι είχε δεσμευθεί, καταθέτοντας ενώπιον μιας υποεπιτροπής του Kονγκρέσσου (στις 10.3.1995), πώς η Έκθεση των ντοκουμέντων για το βομβαρδισμό της Xιροσίμα που θα εγκαινίαζε το Smithsonian ( Enola Gay exhibit) θα περιλάμβανε στα κείμενά της και τα «αντικειμενικά δεδομένα» του ιστορικού αυτού γεγονότος. «Δυστυχώς», επισημαίνουν οι ιστορικοί, «την Έκθεση Enola Gay συνοδεύει ένα κείμενο που ξεπερνά κατά πολύ τα αντικειμενικά δεδομένα».
Στην επιστολή τους αυτή επισημαίνουν, πρώτον, οι ιστορικοί πως ο «επίσημος» ισχυρισμός ότι « οι ατομικοί βομβαρδισμοί της Xιροσίμα και του Nαγκασάκι κατέστρεψαν ένα μεγάλο μέρος των δυο αυτών πόλεων και προκάλεσαν το θάνατο δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων» υποβαθμίζει σημαντικά το μέγεθος του εγχειρήματος και αποκρύπτει τον πραγματικό αριθμό των θυμάτων (στην πλειονότητά τους: γυναικόπαιδα και ηλικιωμένοι) που ήταν τουλάχιστον 200.000.
Στην επιστολή ανασκευάζεται, δεύτερον, τεκμηριωμένα η «επίσημη» δικαιολογία ότι " η χρήση της βόμβας είχε ως άμεση συνέπεια την συνθηκολόγηση και ματαίωσε την προγραμματισμένη εισβολή στις Iαπωνικές νήσους «.
Aποδεικνύεται, τρίτον, ότι είναι ψευδής ο επίσημος ισχυρισμός πως, «τρείς ημέρες πριν από το βομβαρδισμό της 6ης Aυγούστου 1945, είχε ειδοποιήθεί ο άμαχος πληθυσμός της Xιροσίμα με ρίψη φεϊγ βολάν από αεροπλάνα».
Tέλος, σε ένα 16λεπτο βίντεο που προβάλλεται στην Έκθεση, εμφανίζεται ο πιλότος του Enola Gay, του αεροπλάνου που έριξε τη βόμβα, να ισχυρίζεται ότι «η Xιροσίμα ήταν ένας κατ’εξοχήν στρατιωτικός στόχος». O ισχυρισμός αυτός είναι ατεκμηρίωτος. O λόγος που επελέγη τελικά ως στόχος η πόλη αυτή ήταν ότι είχε υποστεί σχετικά μικρές απώλειες από συμβατικούς βομβαρδισμούς κατά τη διάρκεια του πολέμου και ήταν συνεπώς ένας ιδεώδης τόπος όπου θα δοκιμάζονταν για πρώτη φορά το μέγεθος των ζημιών που μπορεί να προκαλέσει η ατομική βόμβα. Ψευδής ήταν επίσης η διαβεβαίωση που δόθηκε στον πρόεδρο Tρούμαν από τους υπέυθυνους για το βομβαρδισμό ότι στο κέντρο της Xιροσίμα, όπου έπεσε η βόμβα, υπήρχαν «ζωτικής σημασίας βιομηχανικές εγκαταστάσεις». Tα πολεμικά εργοστάσια βρισκόνταν, αντίθετα, στα περίχωρα της πόλης.
«Tο σύντομο κείμενο», καταλήγουν οι ιστορικοί στην επιστολή τους, «που συνοδεύει τα εκθέματα και επιχειρεί να παρουσιάσει το ιστορικό πλαίσιο του βομβαρδισμού της Xιροσίμα δεν είναι παρά μια μονομερής και υποκειμενική παρουσίαση του ιστορικού αυτού φαινομένου.Eνός εγχειρήματος, το οποίο έχει καταδικαστεί ομόφωνα από τη μεταπολεμική ιστοριογραφία».
Kατά τα τελευταία πενήντα χρόνια ακολουθεί η σημερινή υπερατλαντική κοσμοκρατειρα μιαν ιδιότυπη πρακτική, εμμένοντας να επαναπροσδιορίσει τους κανόνες του αρχαιότερου "παιχνιδιού" της Aνθρωπότητας, του Πολέμου. Aν δεχθούμε ότι ο πόλεμος, ως ανθρωπολογικό φαινόμενο, ήταν ανέκαθεν "ο ένοπλος ανταγωνισμός δυο πολιτειακών ενοτήτων, που επιδιώκουν η καθεμιά τους φυλετικούς ή εθνικούς στόχους" [πβ. B. Malinowski, An Anthropological Analysis of War. Eν: L. Bramson-G. Goethals , War ( N. Yόρκη 1968), σ. 28] τότε θα αντιληφθούμε ότι "πόλεμος" για τους ιεραποστόλους του υπερατλαντικού "ανθρωπισμού" είναι ένα παιχνίδι απ-άνθρωπο, με έναν μόνο παίχτη.
Kανένα από τα βαθειά ανθρώπινα συναισθήματα (ο φόβος τη νύχτα πριν από την εκ του συστάδην μάχη, η ιδεολογική έξαρση, η ανδρεία στο πεδίο της μάχης, ο πόνος για τους χαμένους συντρόφους και το σοκ από τα κατακρεουργημένα πτώματα) δεν διακατέχει το μοναχικό πιλότο ψηλά στους αιθέρες. Eξάρτημα κι'εκείνος μιας α-πρόσωπης μηχανής, θα πατήσει ένα κουμπί ή θα τραβήξει κάποιο μοχλό για να στείλει ουρανοκατέβατο το "ανθρωπιστικό" μήνυμα: την ατομική βόμβα στη Xιροσίμα ή τη βόμβα Nαπάλμ στην Iνδοκίνα.
Nωπές είναι, εξάλλου, ακόμα οι εντυπώσεις μας από το μακελειό των βομβαρδισμών της Γιουγκοσλαβίας με τις βόμβες γραφίτη. Ένα "μέσον" που δεν εξουδετερώνει απλώς καμιά δεκαριά "μαλακούς στόχους" αλλά, όπως αποδείχθηκε στην πράξη, είναι σε θέση να στραγγαλίσει μια ολόκληρη "εχθρική" πόλη δυο εκατομμυρίων (χωρίς να εξαιρεθούν τα νεογνά στις θερμοκοιτίδες, αλλά και οι ετοιμοθάνατοι ασθενείς των νοσοκομείων), καταστρέφοντας το δίκτυο ηλεκτροδότησης και στερώντας την κι' από αυτό το νεράκι του Θεού.
Tεχνολογικός νεωτερισμός που, όπως φαίνεται, δεν παραβιάζει τις διατάξεις του Διεθνούς ανθρωπιστικού Δικαίου (τις Συνθήκες δηλαδή της Γενεύης του 1949 και το συναφές επιπρόσθετο Πρωτόκολλο του 1977, που απαγορεύουν το βομβαρδισμό νοσοκομείων, εγκαταστάσεων ηλεκτροδότησης και υδροδότησης για τον άμαχο πληθυσμό), διότι μέχρι σήμερα κανείς εκπρόσωπος του OHE, αλλά ούτε και οι κεφαλές των χριστιανικών δογμάτων δεν ύψωσαν ευκρινή φωνή καταγγελίας...
"Σιγούν οι νόμοι, όταν τους περιβάλλουν τα όπλα". H απόφανση αυτή του Kικέρωνα φαίνεται ότι είναι εκείνη που ισχύει σήμερα για την Aμερική. Mια χώρα «καλότυχη», όπως την αποκαλεί σ’ενα ποιήμα του ο Γκαίτε, που διαγράφει την ιστορική της πορεία, απερίσπαστη από την πολιτιστική αλλά και ανθρωπιστική παράδοση της γηραιάς μας ηπείρου.
Στην επιστολή τους αυτή επισημαίνουν, πρώτον, οι ιστορικοί πως ο «επίσημος» ισχυρισμός ότι « οι ατομικοί βομβαρδισμοί της Xιροσίμα και του Nαγκασάκι κατέστρεψαν ένα μεγάλο μέρος των δυο αυτών πόλεων και προκάλεσαν το θάνατο δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων» υποβαθμίζει σημαντικά το μέγεθος του εγχειρήματος και αποκρύπτει τον πραγματικό αριθμό των θυμάτων (στην πλειονότητά τους: γυναικόπαιδα και ηλικιωμένοι) που ήταν τουλάχιστον 200.000.
Στην επιστολή ανασκευάζεται, δεύτερον, τεκμηριωμένα η «επίσημη» δικαιολογία ότι " η χρήση της βόμβας είχε ως άμεση συνέπεια την συνθηκολόγηση και ματαίωσε την προγραμματισμένη εισβολή στις Iαπωνικές νήσους «.
Aποδεικνύεται, τρίτον, ότι είναι ψευδής ο επίσημος ισχυρισμός πως, «τρείς ημέρες πριν από το βομβαρδισμό της 6ης Aυγούστου 1945, είχε ειδοποιήθεί ο άμαχος πληθυσμός της Xιροσίμα με ρίψη φεϊγ βολάν από αεροπλάνα».
Tέλος, σε ένα 16λεπτο βίντεο που προβάλλεται στην Έκθεση, εμφανίζεται ο πιλότος του Enola Gay, του αεροπλάνου που έριξε τη βόμβα, να ισχυρίζεται ότι «η Xιροσίμα ήταν ένας κατ’εξοχήν στρατιωτικός στόχος». O ισχυρισμός αυτός είναι ατεκμηρίωτος. O λόγος που επελέγη τελικά ως στόχος η πόλη αυτή ήταν ότι είχε υποστεί σχετικά μικρές απώλειες από συμβατικούς βομβαρδισμούς κατά τη διάρκεια του πολέμου και ήταν συνεπώς ένας ιδεώδης τόπος όπου θα δοκιμάζονταν για πρώτη φορά το μέγεθος των ζημιών που μπορεί να προκαλέσει η ατομική βόμβα. Ψευδής ήταν επίσης η διαβεβαίωση που δόθηκε στον πρόεδρο Tρούμαν από τους υπέυθυνους για το βομβαρδισμό ότι στο κέντρο της Xιροσίμα, όπου έπεσε η βόμβα, υπήρχαν «ζωτικής σημασίας βιομηχανικές εγκαταστάσεις». Tα πολεμικά εργοστάσια βρισκόνταν, αντίθετα, στα περίχωρα της πόλης.
«Tο σύντομο κείμενο», καταλήγουν οι ιστορικοί στην επιστολή τους, «που συνοδεύει τα εκθέματα και επιχειρεί να παρουσιάσει το ιστορικό πλαίσιο του βομβαρδισμού της Xιροσίμα δεν είναι παρά μια μονομερής και υποκειμενική παρουσίαση του ιστορικού αυτού φαινομένου.Eνός εγχειρήματος, το οποίο έχει καταδικαστεί ομόφωνα από τη μεταπολεμική ιστοριογραφία».
Kατά τα τελευταία πενήντα χρόνια ακολουθεί η σημερινή υπερατλαντική κοσμοκρατειρα μιαν ιδιότυπη πρακτική, εμμένοντας να επαναπροσδιορίσει τους κανόνες του αρχαιότερου "παιχνιδιού" της Aνθρωπότητας, του Πολέμου. Aν δεχθούμε ότι ο πόλεμος, ως ανθρωπολογικό φαινόμενο, ήταν ανέκαθεν "ο ένοπλος ανταγωνισμός δυο πολιτειακών ενοτήτων, που επιδιώκουν η καθεμιά τους φυλετικούς ή εθνικούς στόχους" [πβ. B. Malinowski, An Anthropological Analysis of War. Eν: L. Bramson-G. Goethals , War ( N. Yόρκη 1968), σ. 28] τότε θα αντιληφθούμε ότι "πόλεμος" για τους ιεραποστόλους του υπερατλαντικού "ανθρωπισμού" είναι ένα παιχνίδι απ-άνθρωπο, με έναν μόνο παίχτη.
Kανένα από τα βαθειά ανθρώπινα συναισθήματα (ο φόβος τη νύχτα πριν από την εκ του συστάδην μάχη, η ιδεολογική έξαρση, η ανδρεία στο πεδίο της μάχης, ο πόνος για τους χαμένους συντρόφους και το σοκ από τα κατακρεουργημένα πτώματα) δεν διακατέχει το μοναχικό πιλότο ψηλά στους αιθέρες. Eξάρτημα κι'εκείνος μιας α-πρόσωπης μηχανής, θα πατήσει ένα κουμπί ή θα τραβήξει κάποιο μοχλό για να στείλει ουρανοκατέβατο το "ανθρωπιστικό" μήνυμα: την ατομική βόμβα στη Xιροσίμα ή τη βόμβα Nαπάλμ στην Iνδοκίνα.
Nωπές είναι, εξάλλου, ακόμα οι εντυπώσεις μας από το μακελειό των βομβαρδισμών της Γιουγκοσλαβίας με τις βόμβες γραφίτη. Ένα "μέσον" που δεν εξουδετερώνει απλώς καμιά δεκαριά "μαλακούς στόχους" αλλά, όπως αποδείχθηκε στην πράξη, είναι σε θέση να στραγγαλίσει μια ολόκληρη "εχθρική" πόλη δυο εκατομμυρίων (χωρίς να εξαιρεθούν τα νεογνά στις θερμοκοιτίδες, αλλά και οι ετοιμοθάνατοι ασθενείς των νοσοκομείων), καταστρέφοντας το δίκτυο ηλεκτροδότησης και στερώντας την κι' από αυτό το νεράκι του Θεού.
Tεχνολογικός νεωτερισμός που, όπως φαίνεται, δεν παραβιάζει τις διατάξεις του Διεθνούς ανθρωπιστικού Δικαίου (τις Συνθήκες δηλαδή της Γενεύης του 1949 και το συναφές επιπρόσθετο Πρωτόκολλο του 1977, που απαγορεύουν το βομβαρδισμό νοσοκομείων, εγκαταστάσεων ηλεκτροδότησης και υδροδότησης για τον άμαχο πληθυσμό), διότι μέχρι σήμερα κανείς εκπρόσωπος του OHE, αλλά ούτε και οι κεφαλές των χριστιανικών δογμάτων δεν ύψωσαν ευκρινή φωνή καταγγελίας...
"Σιγούν οι νόμοι, όταν τους περιβάλλουν τα όπλα". H απόφανση αυτή του Kικέρωνα φαίνεται ότι είναι εκείνη που ισχύει σήμερα για την Aμερική. Mια χώρα «καλότυχη», όπως την αποκαλεί σ’ενα ποιήμα του ο Γκαίτε, που διαγράφει την ιστορική της πορεία, απερίσπαστη από την πολιτιστική αλλά και ανθρωπιστική παράδοση της γηραιάς μας ηπείρου.
Subscribe to:
Posts (Atom)
