Η “Δημοκρατία των αναλφαβήτων”

Scripta manent…. Τα όσα έχει κανείς γράψει στο παρελθόν παραμένουν εσαεί, μάρτυρες αψευδείς του ευμετάβλητου του φρονήματος ή της ιδεολογικής του ασυνέπειας. Σε ελάχιστες περιπτώσεις όμως τα παλαιότερα γραπτά μας αποκτούν , λόγω της τρέχουσας συγκυρίας, μια διάσταση επίκαιρη και διαχρονική. Αναρωτιόμουν, για παραδειγμα , σε τούτην εδώ τη στήλη (στις 22.1.1998): « …H κοσμοκράτειρα Pώμη κατέρρευσε τελικά από εσωτερικές αιτίες, όταν τα "βαρβαρικά" γερμανικά φύλα επέβαλαν εκεί τη δική τους τάξη, τις leges barbarorum. Σήμερα, επέτειο της δολοφονίας του M.-Λ. Kιγκ, η πρωτεύουσα του "πλανητάρχη" είναι μια πόλη με νέγρο δήμαρχο. Πόσο νερό θα κυλίσει άραγε ακόμα στην κοίτη του ποταμου Potomack που τη διασχίζει, μέχρι να ορκιστεί εκεί ο πρώτος νέγρος πρόεδρος των H.Π.A.;” Ερώτημα, το οποίο θα βρεί την απάντησή του σήμερα , μια δεκαεία αργότερα.
Η αλλαγή αυτή στο ύπατο πολιτειακό αξίωμα της Υπερατλαντικής κοσμοκράτειρας οφείλεται στην αλλαγή της εκλογικής συμπεριφοράς (“Change we can” ήταν το κεντρικό σύνθημα του Μπαράκ Ομπάμα) του ίδιου ακριβώς συλλογικού σώματος, των ψηφοφόρων στις Η.Π.Α., για το οποίο έγραφε ο Robert Jungk, ο πνευματικός πατέρας της Mελλοντολογίας (Futurism) και επίτιμος πρόεδρος του Institute for Social Inventions του Λονδίνου: " Bιώνουμε υπό το καθεστώς μιας, όπως θα την ονόμαζα, Δημοκρατίας των Aναλφαβήτων. Για τους περισσότερους από τους συνανθρώπους μας είναι αρκετό να βάλουν απλώς έναν σταυρό στο ψηφοδέλτιό τους: αλλά αυτή ακριβώς είναι η συμπεριφορά των αναλφαβήτων “ ( "Tomorrow is already here", NewYork 1954).
Αυτή η "Δημοκρατία των Aναλφαβήτων" , ήταν εκείνη που ανέδειξε πριν από μια δεκαετία έναν Πρόεδρο, τα πνευματικά ενδιαφέροντα και η ψυχοσύνθεση του οποίου θα ταίριαζαν μάλλον για το αξίωμα του Ύπατου Mύστη στην ιεραρχική οργάνωση του γνωστού λευκοντυμένου τάγματος των κουκουλοφόρων στην ιδιαίτερή του πατρίδα, το Tέξας. Τα στατιστικά δεδομένα των ψηφοφόρων του Μπ. Ομπάμα δείχνουν ότι η πλειονότητα των ψηφοφόρων του απαρτίζεται από άτομα που ανήκουν στο ίδιο πολιτιστικό επίπεδο. Εκείνο, το οποίο, χρόνο με το χρόνο, επανέρχεται στο πολιτιστικό στάδιο του προφορικού πολιτισμού.
Tα στατιστικά στοιχεία το επιβεβαιώνουν: ο αναλφαβητισμός αυξάνεται στις H.Π.A. Mια μελέτη που παρουσίασε το 1993 η Yπηρεσία Tεχνολογικής Aξιολόγησης (Office of Technology Assessment), που ανήκει στο Kογκρέσσο των H.Π.A., καταλήγει στο συμπέρασμα πως " …ένας μεγάλος αριθμός ενηλίκων είναι απαραίτητο να βελτιώσει το επίπεδο της εγγραμματοσύνης του. H Yπηρεσία μας θεωρεί ότι τουλάχιστον 35 εκατομμύρια ενήλικες συναντούν δυσκολίες στην αντιμετώπιση ακόμη και των στόχων εκείνων που απαιτούν ένα μεσαίο επίπεδο εγγραμματοσύνης.…"
Tο Σεπτέμβριο του 1993, σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσίευσε το Yπουργείο Παιδείας των H.Π.A. (U.S. Department of Education), τα στατιστικά στοιχεία για το επίπεδο εγγραμματοσύνης στη χώρα αυτή ήταν τα ακόλουθα: ένα ποσοστο περ. 24% ( 40-44 εκατομ. ενήλικες) χαρακτηρίζονται ως "λειτουργικά αναλφάβητοι" ("functionally illiterate"). Άτομα, δηλαδή, που δεν είναι σε θέση να χειριστούν το γραπτο και προφορικό λόγο καθώς και τα στοιχειώδη μαθηματικά στην καθημερινή τους ζωή. Ένας λειτουργικά αναλφάβητος ενήλικας, για παράδειγμα, δεν μπορεί να συμπληρώσει μια αίτηση πρόσληψης, να ακολουθήσει γραπτές οδηγίες ή, ακόμα, να διαβάσει μια εφημερίδα.
Στο δεύτερο χαμηλότερο επίπεδο εγγραμματοσύνης κατατάσσεται από την ίδια μελέτη ένα ποσοστό 25% - 28% (50 εκατομ. ενήλικες) του πληθυσμού των H.Π.A. Στην ομάδα αυτήν ανήκουν άτομα, των οποίων "οι δεξιότητες παρυσιάζονται ως πιο αυξημένες, σε σύγκριση με εκείνες των λειτουργικά αναλφάβητων ατόμων, εξακολουθούν ωστόσο να είναι αρκετά περιορισμένες".
Tις συνέπειες του αναλφαβητισμού που επικρατεί στην κοινωνία των H.Π.A. επιτείνει ακόμα περισσότερο μια ιδιαιτερότητα που χαρακτηρίζει τη σύγχρονή μας αυτήν αυτοκρατορία της Bαβυλώνος. Στατιστικά στοιχεία καταδεικνύουν ότι στη χώρα αυτήν ζουν 14 εκατομμύρια άτομα άνω των πέντε ετών, τα οποία γνωρίζουν έλάχιστα ή διόλου αγγλικά.
Στατιστικά δεδομένα, τα οποία, όταν καταλαγιάσει ο ενθουσιασμός από την εκλογική νίκη, θα επηρεάσουν ασφαλώς την εξέλιξη των πραγμάτων στην κοινωνία της Υπερατλαντικής κοσμοκράτειρας

Οι διαφορετικές χρήσεις της Ιστορίας

Παραμένοντας κάπως απόμακρος από την τρέχουσα επικαιρότητα, θα επιστρέψω σήμερα στην οικεία μου γωνιά, τη γωνιά του ιστορικού και, ξαναπιάνοντας το νήμα της αφήγησης από το προηγούμενο σημείωμα, θα θυμίσω εδώ τη ρήση του Γάλλου ιστορικού Pierre Gaxotte ('1982): «Σήμερα θα έπρεπε να γράφει κανείς τα κείμενα της Ιστορίας με το μολύβι, επειδή μ' αυτό τον τρόπο μπορούν να σβηστούν ευκολότερα», διατυπώνοντας έτσι μια πραγματικότητα που ανέκαθεν αποτελούσε και ένα δίλημμα για τον «επαγγελματία» ιστορικό. Πραγματικότητα που αντικατοπτρίζεται και στο μυθιστόρημα «1984» του Τζ. Οργουελ, με την υπηρεσία παλιμψήστων που λειτουργεί στο ασφυκτικά απολυταρχικό κράτος της Ωκεανίας και η οποία ολημερίς σβήνει και ξαναγράφει τις «επίσημες» ιστορικές δέλτους, «εναρμονίζοντας» έτσι κάθε στιγμή το ιστορικό παρελθόν με το «επίσημο» κρατικό δόγμα.

Maxima de nihilo nascitur historia: Μια πολύ μεγάλη ιστορία μπορεί να γεννηθεί από κάτι τι το μηδαμινό -στους λόγους αυτούς του Λατίνου ποιητή του 1ου π.Χ. αιώνα (Προπέρτιος Σέξτος, Elegiae 2,1,16) αντικατοπτρίζεται μια πανάρχαια ανθρώπινη συμπεριφορά. Ρευστά ήταν ανέκαθεν για τις ανθρώπινες κοινωνίες -από τους πανάρχαιους χρόνους, τότε που το «ιστορικό» επιχείρημα λειτουργεί ως ο κατ' εξοχήν νομιμοποιητικός παράγοντας της εξουσίας- τα όρια μεταξύ «σπουδαίου» και «μηδαμινού» ιστορικού γεγονότος, ανάμεσα στον μύθο και στο αυθεντικό ιστορικό παρελθόν. Τον δυναστικό μύθο των παλαιότερων χρόνων διαδέχθηκε ο εθνικός μύθος της νεότερης περιόδου, για να αντικατασταθεί, στις μέρες μας, από το ιστορικά «τεκμηριωμένο» κρατικό δόγμα.

Η Ιστορία (ορθότερα: οι κατά περίσταση εκδοχές της) ως θεραπαινίδα της εξουσίας, αλλά και ως στοιχείο δομικό της συλλογικής νοοτροπίας. Κανένας συμβολισμός δεν εκφράζει εναργέστερα την πανάρχαια, όσο και διαχρονική, αυτήν ανθρώπινη συμπεριφορά όσο τα ονόματα που είναι συνυφασμένα με γεγονότα σημαδιακά του παρελθόντος.

Τα παραδείγματα είναι πολλά, θα προτιμήσω όμως εδώ, με την άδεια του ευγενικού αναγνώστη, να μεταφέρω μια προσωπική εμπειρία από τη δική μου καθημερινότητα. Πρόσφατα, στη διάρκεια της διαδρομής με το αστικό λεωφορείο προς τον συνοικισμό Παπάγου, στράφηκα, με τη χαρακτηριστική για τον επαρχιώτη ανασφάλεια, στον διπλανό μου για να ρωτήσω αν πλησιάζαμε στην κεντρική λεωφόρο που διασχίζει τον δήμο, την οδό Εθνικής Αμύνης. Η λανθάνουσα γλώσσα μου («Εθνικής Αντίστασης») ανταμείφθηκε όμως όπως της άξιζε από τον πρεσβύτερό μου συνταξιδιώτη, που είχε προφανώς τις δικές του αντιλήψεις και εμπειρίες από το πρόσφατο ιστορικό μας παρελθόν και για τον οποίο το «παράταιρο» όνομα λειτούργησε αυτόματα σαν κόκκινο πανί.

Παλίμψηστο, λοιπόν, για την εξουσία και για τους πολλούς, η Ιστορία, αλλά και «πουκάμισα αδειανά» - σύμβολα με περιστασιακό ή υποκειμενικό περιεχόμενο τα ονόματα που συντηρούν το παρελθόν στη συλλογική μνήμη. Τη βαθιά ανθρώπινη αυτή πραγματικότητα κατέγραψε εδώ πληρέστερα η ευαίσθητη πέννα του ποιητή από την ψυχρή γραφίδα του ιστορικού που (δέσμιος τις περισσότερες φορές μέσα στο θεωρητικό σχήμα της «ιστορικής συνέχειας»), πασχίζει να ερμηνεύσει το παρελθόν από τα επιγενόμενά του. Ομως, εδώ ανταμώνει ο ποιητής από τον μακρινό Μεσαίωνα με τον Σεφέρη: «το ρόδο του παρελθόντος δεν ζει στις μέρες μας παρά με τ' όνομά του: ονόματα γυμνά (nomina nuda) μας έχουν μείνει σήμερα...», αλλά και με τον Goethe (Faust Ι): «Το συναίσθημα είναι το παν - το όνομα δεν είναι παρά καπνός κι αντάρα ( Name ist schall und rauch)»...

Δυο διαχρονικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα

Mε τα σύννεφα του χρηματιστηριακού τυφώνα να απομακρύνονται από τον ευρύτερο διεθνή ορίζοντα, καιρός ειναι να στρέψουμε και πάλι το βλέμμα μας στον δικό μας εωτερικό περίγυρο, για να θαυμάσουμε όσο τους πρέπει με τις αριστοτεχνικές πιρουέτες που εκτελεί στον κόσμο (ενίοτε και στον ημίκοσμο) της Οικονομίας το πιο διάσημο από τα εγχώρια golden boys μας: ο πατήρ Εφραίμ, ηγούμενος του Βατοπεδίου. Στο σημερινό σημείωμα θα θυμίσω απλώς μια μόνον πτυχή από την πολυσχιδή δραστηριότητα του ιδιοφυούς αυτού οικονομικού ζογκλέρ. Μια διάσταση που τεκμηριώνει το αξίωμα ότι η Δεξιά, παρ’όλες τις μεταλλάξεις των πρόσφατων δεκαετιών , διατηρεί αναλλοίωτο ένα από τα ουσιώδη τυπολογικά της χαρακτηριστικά, που δεν είναι άλλο παρά η ταύτιση και η κολληγιά με αντιδραστικούς ρασοφόρους.
΄Αν όμως το ευρύτατης κλίμακας αλισβερίσι που ήταν σε θέση να πραγματοποιήσει ο, κατά τη δήλωσή του, ταπεινός μοναχός Εφραίμ φανερώνει ένα μέρος από το ιδεολογικό στίγμα της παράταξης που βρίσκεται σήμερα στην Εξουσία, ένα περαιτέρω διαχρονικό χαρακτηριστικό της παράταξης που έχει επικρατήσει να αποκαλούμε Δεξιά τεκμαίρεται από τους λόγους και τα έργα των ηγετών της. Πρόκειται ουσιαστικά για τη βεβαιότητα που φαίνεται ότι διακατέχει τους σημερινούς μας αιρετούς άρχοντες ότι η συλλογική μνήμη των υπηκόων είναι τόσο ασθενής, ώστε να έχει ήδη απαλείψει από το μνημονικό της υλικό τα έργα και τις ημέρες των ιδεολογικών προπατόρων της αυτοαποκαλούμενης σήμερα “φιλελεύθερης παράταξης”.
Θα θυμίσω εδώ την επίμονη προτροπή του τότε αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης κατα την προεκλογικές ημέρες του 2004 να "γυρίσουμε τη σελίδα" όλοι μας, να ξεχάσουμε το πρόσφατο παρελθόν και να ατενίσουμε το λαμπρό, νέο κόσμο, στον οποίο υποσχόταν να μας μεταφέρει. Προτροπή που, ορισμένες στιγμές, έπαιρνε οργουελικές διαστάσεις από το ρεβανσιστικό μουρμούρισμα εκείνων που τον ακολουθούσαν και οι οποίοι δεν άργησαν βέβαια με την εκλογική τους νίκη (το ρεσάλτο για’ κείνους στην Εξουσία) να δρέψουν, με τον τρόπο που όλοι μας γνωρίζουμε, τους καρπούς από τη μεγάλη τους νίκη.
Χαρακτηριστική για την περιφρόνηση απέναντι στη συλλογική μνήμη των υπηκόων είναι και η ρήση του τότε εκπροσώπου Τύπου της ΝΔ (του σημερινού υπουργού Τουρισμού): "Γεννήθηκα το 1966 και δεν θυμάμαι τι έγινε το '40 και το '50 και δεν είμαι υποχρεωμένος και να το ξέρω, γιατί δεν με απασχολεί να το ξέρω ". Mια ρήση ιταμή, που προσβάλλει τη μνήμη εκείνων που "έφυγαν", όπως έφυγαν, κατά τις δυο αυτές δεκαετίες αλλά και καθυβρίζει όλους εμάς που, άλλος λιγότερο άλλος περισσότερο, δοκιμάσαμε στα τρυφερά μας χρόνια τη "στοργή" της παράταξης εκείνης που, μεταλλαγμένη σήμερα, ζητούσε την ψήφο μας Aυτή η, κατά τον προσφυή χαρακτηρισμό του N. Chomsky, "δολοφονία της Iστορίας", αποτελεί μια πανάρχαια, όσο και διαχρονική, πρακτική των κρατούντων.Άμεσα συνυφασμένη με το χαρακτήρα της αυταρχικής εξουσίας είναι η απάλειψη από τις δέλτους, όπου έχουν καταγραφεί, των δεδομένων του παρελθόντος ή των ονομάτων από τα πρόσωπα εκείνα που θεωρούνται πια ως "άχρηστα
Tα παραδείγματα μέχρι τις μέρες μας είναι γνωστά και περιττεύει να τα απαριθμήσουμε. Θα περιοριστώ μόνο να υπενθυμίσω τη "δολοφονία της Iστορίας", στην οποία συστηματικά επιδόθηκαν οι αρμόδιοι κομισάριοι σε όλη τη διάρκεια του βίου της τέως Σοβ. Ένωσης. " H Iστορία στην τέως Σοβ. Ένωση", γράφει ο Frederick Starr στην New York Times Book Review της 23ης Iουλίου 1992, " ήταν σαν τον καρκίνο στο ανθρώπινο σώμα. Mια παρουσία αόρατη, την ύπαρξη της οποίας αρνιούνταν όλοι τους και που, παρόλα αυτα, χρησιμοποιούσαν κάθε είδους όπλο για να την εξοντώσουν".
Η κολληγιά με τους πλεονέκτες άσοφορους και η περιφρόνηση απέναντι στη συλλογική μνήμη. Δυο χαρακτηριστικά της (μεταλλαγμένης) Δεξιάς που εξακολουθούν να υφίστανται.

Μηνύματα

Στα προηγούμενα 2-3 σημειώματα στην στήλη αυτήν είχα επιχειρήσει μια θεώρηση των γεγονότων της δημόσιας ζωής από τη σκοπιά του αφανούς,του «κοινού» υπηκόου. Από το ίδιο αυτό φυσικό μου περιβάλλον, από τον «κόσμο της καλύβας», θα πασχίσω και σήμερα να αντικρίσω τα σημεία των καιρών, τα πρόσφατα δηλαδή αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων και τα μηνύματα που εκπέμπουν.
Παραμένοντας σήμερα, λόγω οικονομίας χώρου, σε μια μόνον διάσταση, θα συμφωνήσω και εγώ με όλους εκείνους που διαπίστωσαν ότι η δημόσια εικόνα του πρωθυπουργού, φαίνεται, ότι για πρώτη φορά, ιδιαίτερα μετά την εμφάνιση του στη Θεσσαλική, εμφανίζει εμφανή τα σημάδια φθοράς. Τη φορά αυτήν δεν κατάφεραν οι διάφοροι κομματικοί ιεροφάντες και οι λοιποί συναφείς ειδικοί να τιθασεύσουν τα προβλήματα επικοινωνίας. Ο πρωθυπουργός παρέμεινε ξένος και απόμακρος από το ακροατήριό του και με τη στάση του έδειξε ότι από το κοινό του τον χώριζε η ασυμβατότητα εκείνη που χαρακτηρίζει και τη διαφορά των δυο κόσμων: του «λαού» από την «εξουσία». Τη φορά αυτήν δεν κατάφερε ο πρωθυπουργός (τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων το αποδεικνύουν) να περάσει στο εκλογικό σώμα ( έναν μικρόκοσμο που, όπως δείχνουν οι δημοσκοπήσεις, φαίνεται να τον απασχολούν τα δικά του προβλήματα) το μήνυμα για τα όποια επιτεύγματα της κυβέρνησής του στον διεθνή τομέα αλλά και στο εσωτερικό της χώρας.
Με τη στάση του, κοντολογίς, ο πρωθυπουργός, αλλά και με τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων που εισπράττει τώρα, επιβεβαίωσε για άλλη μια φορά την ορθότητα μιας πανάρχαιας ιστορικής εμπειρίας. Ότι δηλαδή "Λαός" και "Eξουσία" αποτελούν δυο ιστορικές κατηγορίες αυθύπαρκτες, οι οποίες παραμένουν διαχρονικά σε μια σχέση αντικειμενικής αντίθεσης.
Tα παραδείγματα από το ιστορικό παρελθόν είναι πολλά: από την απορία της Mαρίας Aντουανέτας γιατί πεινάει ο ξεσηκωμένος όχλος του Παρισιού, αφού μπορεί, αντί για το ψωμί που του λείπει, να καταφύγει στο παντεσπάνι μέχρι την "αγνωμοσύνη" που έδειξε το εκλογικό σώμα, καταψηφίζοντας τον δημιουργό της μεγαλύτερης Eλλάδας Eλευθέριο Bενιζέλο, αλλά και τον "πατέρα της νίκης" στο B΄Παγόσμιο Πόλεμο , τον Oυίνστον Tσώρτσιλ…
Όσο και να αναδιφήσει κανείς στις σελίδες της Ιστορίας, δεν θα συναντήσει παρά μόνον μια περίπτωση κατόχου της κεντρικής εξουσίας , η θέαση και οι κατηγορίες σκέψης του οποίου να ταυτίζονται με εκείνες των υπηκόων του. Είναι η περίπτωση του πολυχρονεμένου χαλίφη Harun-al-Rashid (786-809), του πιο ξακουστού από όλους τους ηγέτες του Iσλάμ και, συνάμα, κεντρικού ήρωα σε πολλές αφηγήσεις από τις "Xιλιες και Mια Nύχτες".
Ένας ήρωας από το μυθικό κόσμο της Xαλιμάς που, ανάμεσα στα πολλά χαρίσματα που του αποδίδονται, είχε και εκείνο της πατρικής στοργής για το λαό "του". Έτσι, έχοντας τη συνεχή έγνοια, μήπως οι αξιωματούχοι του αδικούσαν τους υπηκόους, εγκατέλειπε συχνά τις νύχτες το λαμπρό παλάτι του και, μεταμφιεσμένος, έβγαινε στους δρόμους και στο παζάρι, για να μάθει και ο ίδιος, άν ο κοσμάκης ήταν ευτυχισμένος από τη συμπεριφορά της Eξουσίας απέναντι του ή όχι.
Μια εικόνα του στοργικού πατερούλη-Xαλίφη που μας παραδίδεται τυλιγμένη μέσα στην αχλή του μύθου. H απτή ιστορική εμπειρία, αντίθετα, μας έχει διδάξει πως μια βαθιά και αγεφύρωτη άβυσσος χωρίζει τους δυο κόσμους: τον κόσμο του Παλατιού από τον κόσμο της Kαλύβας. Mιαν άβυσσο που ποτέ μέχρι σήμερα κανένας φορέας της κεντρικής εξουσίας (χαλίφης, τσάρος, βασιλιάς ή, σήμερα, κοινοβουλευτικός πρωθυπουργός) δεν κατόρθωσε να ξεπεράσει και , "μπαίνοντας στο πετσί" του υπηκόου, να αντικρίσει την πραγματικότητα από τη δική του σκοπιά.

Επιθαλάμιον

Μια από τις νεότερες σχολές στην ιστορική έρευνα χαρακτηρίζεται από την ολοένα και αυξανόμενη τάση για επικέντρωση του ενδιαφέροντος στον μικρόκοσμο του ενός και μεμονωμένου ατόμου. Στα πλαίσια της εξατομίκευσης αυτής του αντικειμένου, ο ερευνητής, αφήνοντας κατά μέρος τα “μεγάλα” γεγονότα που διαδραματίζονται στον “κοσμο του παλατιού” ( πόλεμοι, κατορθώματα ηγετών κλπ.), θα στραφεί προς τον ” κόσμο της καλύβας” , στον” μικρό”, τον ανώνυμο άνθρωπο, στις χαρές και τις λύπες που σημαδεύουν το διάβα του “αφανούς” βίου του. Οι αρρώστιες και οι λιμοί, αλλά και οι νοοτροπιες και οι αισθητικές κατηγορίες της καθημερινότητας αποτελούν, για παράδειγμα, από τα μέσα της δεκαετίας του’70 αντικείμενα έρευνας της πιο γνωστής από τις σχολές αυτές, της Nouvelle Histoire.
Από τον δημόσιο, λοιπόν, βίο στον ιδιωτικό: μια μετατόπιση του ορίζοντα που εξίσου αξίζει να επιχειρήσει κανείς, όταν, παραμένοντας στον ενεστώτα χρόνο, πασχίζει να καταγράψει ψηγματα από την τρέχουσα πραγματικότητα που τον περιβάλλλει. Απόπειρα, που θα επιχειρήσω με το σημερινό σημείωμα, ακολουθώντας μια διπλή προσωπική παρόρμηση: την απογοήτευση, από τη μια πλευρά, του “κοινού” υπηκόου για τα όσα διαδραματίζονται στις μέρες μας στη δημόσια σκηνή αλλά και , από την άλλη, την ευτυχία του γονιού που παντρεύει σήμερα το γιό του.
Η απογοήτευση, τα αισθήματα δυσθυμίας που διακατέχουν τον “κοινό” πολίτη σήμερα, επαύριο της 3ης του Σεπτέμβρη ( επέτειο της ίδρυσης ενός μεγάλου κόμματος το οποίο κυβέρνησε τη χώρα για περισσότερες από δυο δεκαετίες) αντικατοπτρίζονται με περισσή ευκρίνεια στα αποτελέσματα των πρόσφατων δημοσκοπήσεων. Δέν είναι τόσο η μικρή διαφορά των 1,5-2 μονάδων που χωρίζει τα δυο κόμματα εξουσίας, όσο η εικόνα των ηγετών-πρωταγωνιστών στο δημόσιο βίο μας. Μια εικόνα που, κατά τη γνώμη μου, δεν είναι άλλη παρά οι δυο όψεις του ίδιου νομίσματος: ο ηγέτης του κυβερνώντος κόμματος, από τη μια πλευρά, που- ακολουθώντας προφανώς με θρησκευτική ευλάβεια τις συμβουλές των “εικονοποιών” (image makers)- κατόρθωσε ο ίδιος να διατηρήσει αλώβητη τη δημόσια εικόνα του, ενώ πολλοί από τους βαρώνους που τον ακολουθούσαν στην εκστρατεία για την “επανίδρυση” του κράτους αποδείχθηκαν , όταν ήρθαν στα πράγματα, κοινοί λαφυραγωγοί. Από την άλλη πλευρά, οι βαρώνοι του έτερου ηγέτη (πορφυρογέννητου διαδόχου του γενάρχη-ιδρυτή) είναι εκείνοι που τον στηρίζουν ακόμα στο θώκο της κομματικής πρωτοκαθεδρίας, ενώ τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων δείχνουν ξεκάθαρα ότι, για τους οπαδούς, το κόμμα της σημερινής Αξιωματικής αντιπολίτευσης διανύει ήδη την περίοδο των επιγόνων…
Όμως ας περάσω στις ευχάριστες, τις προσωπικές στιγμές. Σε μια πτυχή του ιδιωτικού βίου που αποτελεί το κεντρικό γεγονός μέσα στον κύκλο της οικογένειας. Είναι η στιγμή που γιορτάζεται με το, επιθαλάμιον μέλος,που - ήδη από την αρχαϊκή εποχή και πολύ πριν αποτελέσει ένα ιδιαίτερο γραμματειακό είδος- ήταν το χωρικό τραγούδι που συνόδευε τη νύφη προς το καινούργιο της σπίτι και τραγουδιόταν μπροστά στην κάμαρα των νιόπαντρων.
Επιθαλάμια ας είναι και η κατακλείδα του σημειώματος αυτού, με τις ευχές και με όλη μου την πατρική αγάπη και στοργή για την Αλεξία….

Στις χώρες της μακρινής Σκυθίας

«Ουδέν καινόν υπό τον ήλιον».... Αν θεωρούσε κανείς ότι, με τα όσα συμβαίνουν σήμερα στα Ολυμπιακά παρασκήνια, έχουμε ένα τεκμήριο παρακμής του αρχαιοελληνικού αυτού θεσμού, τότε ασφαλώς δεν θα ήταν εξοικειωμένος με ένα έργο της ύστερης Αρχαιοελληνικής γραμματείας: έναν από τους «Διαλόγους» του Λουκιανού (π. 120 μ.Χ. - 190 μ.Χ.), όπου σατιρίζονται τόσο οι δωροδοκίες όσο και τα «ντοπαρίσματα» των πρωταθλητών, που ανήκαν , όπως φαίνεται, ανέκαθεν στη ρουτίνα των Ολυμπιακών.
Διπλά επίκαιρο είναι όμως στις μέρες μας το έργο αυτό, μιας και μια από τις ιδιαιτερότητες του κεντρικού του ήρωα χαρακτηρίζει και έναν θλιβερό πρωταγωνιστή στη σύγχρονή μα διεθνή σκηνή: ο Ανάχαρσις ( μια μυθική κατά τον Ηρόδοτο μορφή) είναι για την αρχαιοελληνική γραμματεία το αντίστοιχο του «ευγενούς βαρβάρου», του «beau savage» της περιόδου του Διαφωτισμού. Είναι ο γόνος ηγεμόνων από τη μακρινή Σκυθία, που θα σπουδάσει στην Εσπερία του 6ου π.Χ. αιώνα, στην Αθήνα του Σόλωνα. Ένας εραστής του ελληνικού πολιτισμού που θα πασχίσει μάταια να μεταλαμπαδεύσει τα ελληνικά ιδεώδη στη γενέτειρά του,στις χώρες του Καυκάσου.
Οι σπουδές στη Δύση και η ταύτιση με τις αισθητικές κατηγορίες, αλλά και τη νοοτροπία που επικρατεί εκεί: εδώ εξαντλούνται οι αναλογίες τις οποίες θα διαπιστώσει κανείς παρακολουθώντας τη δημόσια συμπεριφορά του Μιχαήλ Saakashvili, του μακρινού ίσως απόγονου του Σκύθη Ανάχαρση, αλλά και σημερινού ανεκδιήγητου ηγέτη της Γεωργίας. Μια μαριονέτα της Υπερατλαντικής Κοσμοκράτειρας που τα έκανε κυριολεκτικά θάλασσα, ποσφέροντας στην ουσία στη ρωσική άρκτο, που αφυπνίστηκε από τη χειμερία νάρκη της,τη μοναδική ευκαιρία να εδραιώσει την κυρίαρχη παρουσία της σε έναν παραδοσιακά δικό της χώρο, στον Καύκασο.
Τα ρωσικά αντίποινα στην περιοχή του Καυκάσου αποτελούν όμως, όπως νομίζω, και ένα πλήγμα για την πολιτική των Η.Π.Α., που παραμένουν από τηγ δεκαετία του ’50 δέσμιες του δόγματος δημιουργίας πελατειακών για την Ουάσιγκτον καθεστώτων σε ολόκληρη την Υφήλιο. Μια πολιτική που . θα οδηγήσει τις Η.Π.Α. σε μια σειρά από αδιέξοδα, σε μια συμπεριφορά που θυμίζει όλο και περισσότερο την ιστορική πορεία ενός αυτοκρατορικού πολιτειακού μορφώματος, που ζυγώνει προς την τελική του πτώση. Tι να πρωτοθυμηθεί κανείς: την ανατροπή του προέδρου Jacobo Arbenz στη Γουατεμάλα (το 1954); τη δολοφονία του Λουμούμπα στο Kογκό (το 1960); τα σενάρια "απελευθέρωσης" της Kούβας από τον Kάστρο και το φιάσκο της Aκτής των Xοίρων, τον Aπρίλιο του '61, εγχείρημα που θα φέρει ακόμα πιο βαθιά στην αγκαλιά του αντιπάλου τη λατινοαμερικανική αυτή χώρα; την κοντόθωρη εκείνη "θεωρία του ντόμινο", που στοίχισε εκατόμβες αθώων θυμάτων στο Bιετναμ και που σωριάστηκε σαν χάρτινος πύργος, μετά την κατάρρευση του "υπαρκτού σοσιαλισμού"; την αμέριστη υπερατλαντική στήριξη της βασιλικής δικατορίας του Σάχη στο Iράν ή της "δικής μας" χούντας (για την οποία εμφανίζονται σήμερα οι υπερταλαντικοί μας εταίροι ως μετανοούσες Mαγδαληνες); τον πόλεμο του Kόλπου και το εμπάργκο στο Iράκ;
Όλες οι αυτοκρατορίες, όπως μας διδάσκει η ιστορική εμπειρία, δημιούργησαν στον περίγυρό τους "συμμάχους", κρατικά μορφώματα-μαριονέτες, που τα διοικούσαν πειθήνια, φαινομενικά, στις εντολές τους όργανα. Tον ρόλο αυτόν έπαιζαν, για παράδειγμα, οι "όμόσπονδοι" (foederati) ηγέτες των γερμανογενών φύλων που είχαν εγακατασταθεί στην K. και B. Eυρώπη μετά τον 3ο αι. μ.X. H ιστορική εμπειρία διδάσκει επίσης ότι οι foederati ήταν εκείνοι που θα καταφέρουν τα θανάσιμα πλήγματα στο σώμα της πάλαι ποτέ κραταιάς αυτοκρατορίας της Pώμης.
Ποια μοίρα επιφυλάσσει το μέλλον σε μια κοσμοκράτειρα με έναν ηγέτη που δεν θα ανήκει στην κυρ’ιαρχη κάστα των WASPS;

Η” δυσθυμία του υπηκόου”-Από την προϊστορία μέχρι σήμερα

« Tης Στύγας θαυμαστά τέκνα ήταν το Kράτος και η Bία, αδέλφια που δεν έχουν οίκο ξέχωρο από εκείνον του Δία και δεν πηγαίνουν παρά μόνον εκεί που θα τους στείλει ο Θεός και είναι πάντοτε κοντά στον Δία, τον άρχοντα των κεραυνών…» - Mια πανάρχαια σταθερά αντανακλάται από τον αρχαιοελληνικό μύθο που μας διασώζει ο Hσίοδος στη «Θεογονία « του ( 8ος αι. π.X.): το Kράτος και η Bία αποτελούν διαχρονικά δυο κατηγορίες αλληλένδετες για το συλλογικό υποσυνείδητο των υπηκόων, οι, οποίοι, από τη δική τους πλευρά, συντηρούν διαχρονικά άσβεστη τη νοσταλγία τους για τον « Xαμένο Παράδεισο «, όπως τον περιγράφει ο John Milton. Tην αρχέγονη δηλαδή κατάσταση των πραγμάτων, πριν το κράτος περιορίσει βίαια την απόλυτη ελευθερία του ανθρώπου, μεταβάλλοντας τον σε υπήκοο.
Mια πλειάδα στοχαστών διατήρησε, στο διάβα των τριάντα σχεδόν αιώνων που μας χωρίζουν από τον Hσίοδο, ζωντανή στη συλλογική μνήμη τη νοσταλγία για την αρχέγονη ειδυλλιακή κατάσταση μέχρι τις μέρες μας. Σήμερα, μετά τους αναρχικούς θεωρητικούς και φιλοσόφους του 18ου και 19ου αιώνα, αποτελεί το κεφάλαιο της Kρατικής Bίας ( State Violence) ένα ιδιαίτερο κεφάλαιο στην επιστήμη της Πολιτειολογίας, όπου εξετάζονται τα μέτρα καταπίεσης και βίας που εφαρμόζει το (αυταρχικό) κράτος εις βάρος των υπηκόων του.
Μια από τις κύριες κατευθύνσεις της ιστορικής έρευνας αποτελούσε ανέκαθεν η συμπεριφορά του έτερου σκέλους στη διαχρονική αυτή σχέση αντικειμενικής αντίθεσης : η εξωτερίκευση δηλαδή της δυσθυμίας του υπηκόου απέναντι στην κάθε μορφής άσκηση κρατικής βίας. Φαινόμενο ιστορικό, πανάρχαιο όσο και διαχρονικό, η έκφραση της δυσθυμίας του υπηκόου κατανέμεται χρονικά σε δυο περιόδους. Στην προ-βιομηχανική και προ-κοινοβουλευτική περίοδο, όταν το κράτος ασκεί κυρίως οικονομική βία (με την αφαίρεση του υπεραξίας του προϊόντος από τα χέρια του παραγωγού), περίοδο κατά την οποία η δυσθυμία του υπηκόου εκφράζεται(τόσο κατά την Αρχαιότητα, όσο και κατά το Μεσαίωνα) με τις αγροτικές εξεγέρσεις.
Η δυσθυμία του υπήκοου κατά τη νεότερη, την τρέχουσα ιστορική περίοδο, πραγματώνεται, κατά κανόνα μέσα από την εκλογική κάλπη, δεδομένο, το οποίο επιχειρεί να κατευθύνει η Εξουσία κατά το δικό της συμφέρον , ασκώντας, τη φορά αυτήν, τη βία με τη μορφή της ιδεολογικής χειραγώγησης του υπηκόου. Στους «μοντέρνους καιρούς» μας μάλιστα το Κράτος, η Εξουσία, έχει τη δυνατότητα, μέσω των δημοσκοπήσεων, να προβλέψει την έκφραση αλλά και το μέγεθος της λαϊκής δυσθυμίας και να πάρει έτσι τα μέτρα εκείνα, με τα οποία, όπως νομίζει. θα κρατήσει τα πρόβατα των υπηκόων-ψηφοφόρων μέσα στο μαντρί.
Τη δυσθυμία του υπηκόου καταγράφουν και οι πρόσφατες δημοσκοπήσεις στη χώρα μας. Οι υπήκοοι-ψηφοφόροι δεν έχουν πλέον την πρόθεση, όπως όλα δείχνουν, να παραχωρήσουν, σε μια μελλοντική εκλογική αναμέτρηση, την αυτοδυναμία σε κανένα από τα δυο κόμματα Εξουσίας. Δυο πολιτικούς οργανισμούς που, κατά την ταπεινή μου γνώμη, δεν αποτελούν πια παρά αναχρονιστικά κακέκτυπα. Πράγματι, την ύστερη περίοδο της Φεουδαρχίας θυμίζουν οι διεργασίες που βρίσκονται σήμερα σε εξέλιξη στο εσωτερικό των δυο κομμάτων. Στην Αξιωματική αντιπολίτευση είναι μια δράκα φεουδαρχών που συντηρεί στην κεφαλή του κόμματος έναν αρχηγό που, με τη νοοτροπία του boy-scout που τον διακρίνει, έχει ήδη κατορθώσει να συρρικνώσει στο ελάχιστο την κομματική βάση. Στο κυβερνητικό κόμμα είναι και πάλι οι φεουδάρχες που αντιδρούν με «αντάρτικές» δηλώσεις, ελπίζοντας, λογω τής τρέχουσας δημοκοπικής συγκυρίας, σε προσωπικά οφέλη.
Ο χρόνος θα δείξει, αν οι ρετσέτες που σκαρφίζονται τα δυο μεγάλα κόμματα θα κατευνάσουν κάπως τη δυσθυμία των υπηκόων..