« Προσοχή: Προκαταλήψεις! « είναι ο τίτλος ενός βιβλίου, που κυκλοφόρησε ο Peter Ustinov στη Γερμανία, λίγους μήνες πριν από τον θάνατο του, το Μάρτιο του 2004. Πρόκειται για μια συλλογή από δοκίμια, όπου το πολυσχιδές πνεύμα του αξέχαστου αυτού comediante οδηγεί τον αναγνώστη τελικά σε ένα δίλημμα, καταδεικνύοντας πόσο ασαφή είναι τα όρια ανάμεσα στη ρεαλιστική πραγματικότητα και τα στερεότυπα που υπαγορεύουν συχνά τη συλλογική μας συμπεριφορά.
«...Κάποτε θα έρθει η μέρα που θα αναγκαστεί κανείς να παραδεχθεί πως όλα τα στερεότυπα, τα κλισε, είναι η πραγματικότητα....» ισχυρίζεται ο Ustinov, όταν αναφέρεται στην κεντρική θέση που κατέχει το συλλογικό στερεότυπο στο διάβα του χρόνου και πώς τελικά το στερεότυπο, το κλισέ, αποτελεί την αυθεντική αφετηρία μιας ιστορικής διεργασίας.
Η τρέχουσα πραγματικότητα και, ιδιαίτερα, τα δρώμενα στο νεοελληνικό μας παλκοσένικο ξανάφεραν στο νου μου το στοχασμό και τα ιδιοφυή επιχειρήματα του κοσμοπολίτη αυτού Βρετανό διανο0ύμενου. Το στερεότυπο της γεροντοφοβίας, για παράδειγμα, που αποτέλεσε το κεντρικό σύνθημα της πολιτιστικής επανάστασης στην μαοϊκή Κίνα αλλά και τον ιδεολογικό πυρήνα στους κόλπους της «γενιάς της αμφισβήτησης» (των «μπίτνικς») των δεκαετιών του ’60 και ’70 στη Δύση, εξακολουθεί και σήμερα, εδώ και τώρα, να «παράγει» ιστορία.
Ο λόγος εδώ, για να επανέλθω για λίγο στο στενό επαγγελματικό μου χώρο, για το σύνδρομο της γεροντοφοβίας που, όπως φαίνεται, διακατέχει κάποιες ακαδημαϊκές προσωπικότητες που κατευθύνουν τις τύχες ενός νεοϊδρυθέντος πανεπιστημιακού τμήματος. Με την εκπεφρασμένη αντίληψη «τόπο στα νιάτα» απέκλεισαν εκ των προτέρων τη μετάκληση , ηλικιωμένων αναγκαστικά, ακαδημαϊκών δασκάλων (που έχουν όμως τις αντίστοιχες περγαμηνές), για να προτιμήσουν νέους στην ηλικία επιστήμονες. Θα μπορέσουν, άραγε, οι φερέλπιδες αυτοί εκλεκτοί των ιθυνόντων στο νέο αυτό τμήμα να ανταποκριθούν στις αυξημένες στο πρόσωπο τους προσδοκίες; Ποια θα είναι η τύχη των νέων παιδιών που, ήδη για δεύτερη ακαδημαϊκή χρονιά, φοιτούν στο νέο αυτό τμήμα; Ερωτήματα που, στο αμέσως προσεχές μέλλον, θα καταστούν ακόμα πιο επιτακτικά...
Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά του νομίσματος. Οταν τα στερεότυπα παύουν πλέον να ανταποκρίνονται στις προσδοκίες ενός ευρύτερου κοινωνικού συνόλου και καταντούν «πουκάμισα αδειανά» στη συνεκφορά του δημόσιου λόγου. Όταν τα κομματικά συνθήματα ξεφτίσουν και δεν συγκινούν πια την ευρύτερη κοινωνική μάζα , που είναι και το εκλογικό σύνολο, γίνονται ο βρόχος με την βαριά πέτρα που παρασύρει αυτόν τον ίδιο το φορέα του προοδευτισμού στα τάρταρα της πολιτικής ανυπαρξίας. Η τύχη που επιφύλαξε η πρόσφατη εκλογική ετυμηγορία στον συνασπισμένο πολιτικό φορέα της Αριστεράς είναι χαρακτηριστική.
Η πρόσφατη εκλογική αναμέτρηση απέδειξε όμως ότι τα στερεότυπα αποτελούν ακόμα, με το κατάλληλο «μάνατζμεντ», ένα προϊόν ευπώλητο που ανταποκρίνεται στη ζήτηση της εγχώριας αγοράς μας, αποφέροντας στον πραματευτή του κέρδη που αντιστοιχούν σε μια ευλογία από ψήφους. Δεν υπάρχει λοιπόν καμιά αμφιβολία ότι η καμπάνια με τα στερεότυπα, τα slogans,, που πλασάρισε στην εγχώρια αγορά το κατ’εξοχήν κόμμα του δεξιού λαϊκισμού στέφθκε από μια πλήρη επιτυχία.
Τα στερεότυπα στις μέρες μας έχουν υποκαταστήσει τον πολιτικό λόγο αλλά και αυτήν την ίδια την πολιτική πράξη
Wednesday, June 24, 2009
Wednesday, June 10, 2009
Μετεκλογικό
Η επικαιρότητα, που προσδιορίζει τη θεματολογία των σημειωμάτων αυτών, θα μας κρατήσει σήμερα στην μετεκλογική ατμόσφαιρα. Χωρίς φιλοδοξίες ενος εμβριθούς εκλογο-αναλυτή (ο νεολογισμός υπαγορεύεται από το φαινόμενο των ημερών, με τους “ειδικούς” να έχουν ξεφυτρώσει σαν μανιτάρια από τα τηλεοπτικά παράθυρα), θα πασχίσω εδώ να καταγράψω τις εντυπώσεις που αποκόμισε από το κεντρικό γεγονός των ημερών αυτών, ο “κοινός” συνέλληνας.
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο που προέκυψε από την προχθεσινή κάλπη είναι ασφαλώς το ποσοστό των δυνητικών ψηφοφόρων που, τελικά, της γύρισαν την πλάτη: 47% αποχή- ποσοστό πρωτόγνωρο, ακόμα και για τις “χαλαρές” Ευρωεκλογές. Δεδομένο, το οποίο έσπευσε η λογική των δυο μεγάλων κομμάτων εξουσίας να ερμηνεύσει με τον ίδιο τρόπο: συμφώνησαν δηλαδή οι εκλογολόγοι και των δυο κομμάτων ότι το ποσοστό που δεν προσήλθε στο μαντρί με την κάλπη, τα απολωλώτα πρόβατα, είναι ένα εκατομμύριο πικραμένοι και απογοητευμένοι Νεοδημοκράτες που τιμώρησαν έτσι ή, κατά μιαν άλλη εκδοχή, “έστειλαν μήνυμα” στον ύπατο πομενάρχη και τους λοιπόυς άρχοντες που τον περιστοιχίζουν .
Αν ενστερνισθεί κανείς τη λογική αλλά και τη νοοτροπία που χαρακτηρίζει τους θιασώτες της (κομματικής) αυτής ερμηνείας, τότε βέβαια, ως οπαδός της σημερινής Αξιωματικής αντιπολίτευσης, θα πανηγυρίζει για τη νίκη του κόμματός του. Ο νεοδημοκράτης θα θεωρήσει, από τη δική του πλευρά, ότι “εισέπραξε το μήνυμα “ των πικραμένων οπαδών, σπεύδοντας να παροτρύνει την ηγεσία (τον ύπατο πομενάρχη και τος περι αυτον μεγαλο-τσελιγκάδες) να λάβει μέτρα, ώστε τα πρόβατα-οπαδοί να επιστρέψουν στο κομματικό μαντρί.
Παρόμοιες ερμηνείες όμως, που κατά κόρον λανσάρονται τηλεοπτικώς τις μέρες αυτές, εκλαμβάνουν a priori το σύνολο των πολιτών ως ένα άβουλο εκλογικό “σώμα”. Θεώρηση, κατά τη γνώμη μου, βαθύτατα περιφρονητική τόσο απέναντι στην ελεύθερη βούληση του μεμονωμένου πολίτη, όσο και στη συλλογική βούληση , την volonte generale, του κοινωνικού συνόλου. Θεώρηση για την οποία οι πολίτες δεν είναι τίποτε άλλο παρά οι “νεκρές ψυχές”, ένας αριθμών ανώνυμων σκλάβων που ο κομματάρχης, όπως ο πανούργος ήρωας του Ν. Γκόγκολ, μπορεί να διαθέτει στην αγορά όπως ταιριάζει στα δικά του συμφέροντα.
Το μεγάλο ποσοστό της αποχής αντικατοπτρίζει, κατά τη γνώμη μου, κατά κύριο λόγο ένα γενικότερο φαινόμενο. Η αποχή από την κάλπη είναι μια από τις ενδείξεις για την κρίση που αντιμετωπίζει γενικότερα το σύστημα κοινοβολευτικής εκπρσώπησης: τα κόμματα , ως οι κατεξοχήν εκφραστές του συστήματος αυτού, δεν μπορούν πλέον, με τον “ξύλινο” λόγο τους, να ταυτιστούν με τις έγνοιες, τις προσδοκίες αλλά και τις αισθητικές κατηγορίες του “καθημερινού” πολίτη.
Μια από τις “παράπλευρες” συνέπειες της πρόσφατης εκλογικής αναμέτρησης, μια νεοελληνική αποκλειστικότητα, θα έλεγε κανείς, αποτελεί ο θρίαμβος (εδώ επειδή η λέξη κυριολεκτεί, δεν χρειάζονται εισαγωγικά), ενός από τα μικρά κόμματα. Χωρίς να επιχειρήσω εδώ κάποια ανάλυση για τις αιτίες ανόδου του ΛΑΟΣ (κάτι έχω γράψει σε παλαιότερα σημειώματα), θα παραμείνω εδώ στη σκοπιά του “καθημερινού” πολίτη, για να καταγράψω απλώς το θαυμασμό μου για το κατόρθωμα του νοικοκύρη, που δεν είναι βέβαια κανείς άλλος από τον Πρόεδρό του.
Κατόρθωμα που θυμίζει την εποποιία του τετραπέρατου Ρωμιού που, έχοντας “γραδάρει” τις προτιμήσεις μιας ντόπιας αγοράς, έστησε μόνος του μια πετυχημένη επιχείρηση. ΄Ενα έργο-προσωπικός άθλος του δημιουργου του, το μέλλον του οποίου είναι, όπως συμβαίνει πάντα, άρρηκτα συνδεδεμένο με την προσωπική ιστορία του ιδρυτή και ιδιοκτήτη του…
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο που προέκυψε από την προχθεσινή κάλπη είναι ασφαλώς το ποσοστό των δυνητικών ψηφοφόρων που, τελικά, της γύρισαν την πλάτη: 47% αποχή- ποσοστό πρωτόγνωρο, ακόμα και για τις “χαλαρές” Ευρωεκλογές. Δεδομένο, το οποίο έσπευσε η λογική των δυο μεγάλων κομμάτων εξουσίας να ερμηνεύσει με τον ίδιο τρόπο: συμφώνησαν δηλαδή οι εκλογολόγοι και των δυο κομμάτων ότι το ποσοστό που δεν προσήλθε στο μαντρί με την κάλπη, τα απολωλώτα πρόβατα, είναι ένα εκατομμύριο πικραμένοι και απογοητευμένοι Νεοδημοκράτες που τιμώρησαν έτσι ή, κατά μιαν άλλη εκδοχή, “έστειλαν μήνυμα” στον ύπατο πομενάρχη και τους λοιπόυς άρχοντες που τον περιστοιχίζουν .
Αν ενστερνισθεί κανείς τη λογική αλλά και τη νοοτροπία που χαρακτηρίζει τους θιασώτες της (κομματικής) αυτής ερμηνείας, τότε βέβαια, ως οπαδός της σημερινής Αξιωματικής αντιπολίτευσης, θα πανηγυρίζει για τη νίκη του κόμματός του. Ο νεοδημοκράτης θα θεωρήσει, από τη δική του πλευρά, ότι “εισέπραξε το μήνυμα “ των πικραμένων οπαδών, σπεύδοντας να παροτρύνει την ηγεσία (τον ύπατο πομενάρχη και τος περι αυτον μεγαλο-τσελιγκάδες) να λάβει μέτρα, ώστε τα πρόβατα-οπαδοί να επιστρέψουν στο κομματικό μαντρί.
Παρόμοιες ερμηνείες όμως, που κατά κόρον λανσάρονται τηλεοπτικώς τις μέρες αυτές, εκλαμβάνουν a priori το σύνολο των πολιτών ως ένα άβουλο εκλογικό “σώμα”. Θεώρηση, κατά τη γνώμη μου, βαθύτατα περιφρονητική τόσο απέναντι στην ελεύθερη βούληση του μεμονωμένου πολίτη, όσο και στη συλλογική βούληση , την volonte generale, του κοινωνικού συνόλου. Θεώρηση για την οποία οι πολίτες δεν είναι τίποτε άλλο παρά οι “νεκρές ψυχές”, ένας αριθμών ανώνυμων σκλάβων που ο κομματάρχης, όπως ο πανούργος ήρωας του Ν. Γκόγκολ, μπορεί να διαθέτει στην αγορά όπως ταιριάζει στα δικά του συμφέροντα.
Το μεγάλο ποσοστό της αποχής αντικατοπτρίζει, κατά τη γνώμη μου, κατά κύριο λόγο ένα γενικότερο φαινόμενο. Η αποχή από την κάλπη είναι μια από τις ενδείξεις για την κρίση που αντιμετωπίζει γενικότερα το σύστημα κοινοβολευτικής εκπρσώπησης: τα κόμματα , ως οι κατεξοχήν εκφραστές του συστήματος αυτού, δεν μπορούν πλέον, με τον “ξύλινο” λόγο τους, να ταυτιστούν με τις έγνοιες, τις προσδοκίες αλλά και τις αισθητικές κατηγορίες του “καθημερινού” πολίτη.
Μια από τις “παράπλευρες” συνέπειες της πρόσφατης εκλογικής αναμέτρησης, μια νεοελληνική αποκλειστικότητα, θα έλεγε κανείς, αποτελεί ο θρίαμβος (εδώ επειδή η λέξη κυριολεκτεί, δεν χρειάζονται εισαγωγικά), ενός από τα μικρά κόμματα. Χωρίς να επιχειρήσω εδώ κάποια ανάλυση για τις αιτίες ανόδου του ΛΑΟΣ (κάτι έχω γράψει σε παλαιότερα σημειώματα), θα παραμείνω εδώ στη σκοπιά του “καθημερινού” πολίτη, για να καταγράψω απλώς το θαυμασμό μου για το κατόρθωμα του νοικοκύρη, που δεν είναι βέβαια κανείς άλλος από τον Πρόεδρό του.
Κατόρθωμα που θυμίζει την εποποιία του τετραπέρατου Ρωμιού που, έχοντας “γραδάρει” τις προτιμήσεις μιας ντόπιας αγοράς, έστησε μόνος του μια πετυχημένη επιχείρηση. ΄Ενα έργο-προσωπικός άθλος του δημιουργου του, το μέλλον του οποίου είναι, όπως συμβαίνει πάντα, άρρηκτα συνδεδεμένο με την προσωπική ιστορία του ιδρυτή και ιδιοκτήτη του…
Wednesday, May 27, 2009
Άλλο ένα slogan: “Σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα”
Στις 20.101994 εγκαινίαζα τη συμμετοχή μου στις “Ενστάσεις” σημειώνοντας “… H "τελειοποίηση" των δημοσκοπικών μεθόδων της Madison Avenue σε μέσο δημαγωγίας έχει, στις μέρες μας, απαλείψει το όριο μεταξύ διαφήμισης καταναλωτικού αγαθού και εκφοράς πολιτικού λόγου, προσδίδοντας σε αισθητικές αξίες της καθημερινότητας τη χροιά του πολιτικού κριτηρίου…”
Scripta manent…Δεκαπέντε χρόνια έχουν από τότε περάσει και η ιδεατή πραγματικότητα, ο χώρος δηλαδή όπου εκφέρεται ο δημόσιος λόγος σήμερα, στις προεκλογικές ημέρες που διανύουμε, εξακολουθεί να παραμένει απόμακρος από την καθημερινότητα του μέσου πολίτη και αυριανού ψηφοφόρου. Απόμακρη από τις σημειωτικές κατηγορίες, από τη συλλογική νοοτροπία του αφανούς, του “καθημερινού “ υπηκόου παραμένει η εικόνα που πασχίζει να προβάλει με το (ψευδο) δίλημμα “Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα” ο αρχηγός του ενος από τα δυο αντίπαλα κόμματα κατά την τρέχουσα προεκλογική διαμάχη.
΄Ενα (ψευδο)δίλημμα, το οποίο, όπως όλα δειχνουν, σκοπεύουν οι επιτελείς του αρχηγού της Αξιωματικής αντιπολίτευσης να προβάλουν κατά τις προεκλογικές αυτές ημέρες, αγνοώντας ένα απτό δεδομένο, ότι δηλαδή η εναλλακτικη λύση, ο δικός τους “σοσιαλισμός” έχει (για να δανειστούμε εδώ την προσφυή παρομοίωση της κ. Α. Παπαρήγα) τόση σχέση με τον αυθεντικό σοσιαλισμό, όση “ο φάντης με το ρετσινόλαδο”.
Το επιπρόσθετο δεδομένο που καθιστά ακόμα πιο ξένο και δυσνόητο για τον “καθημερινό” συνέλληνα είναι ότι το σλόγκαν , όπως έχει ήδη τονισθεί, ανήκει σε ιστορικές συγκυρίες του παρελθόντος. Συνθήκες που χαρακτηρίζουν την κατάταση των πραγμάτων στη Γερμανία, μετά την κατάρευση , το 1919, τη δράση της Ρόζας Λούξεμπουργκ που θα προβλαι το σύνθημα “Sozialismus oder Barbarei” που καη ίδια θα δανειστεί από τον Εγκελς.
Με την προσπάθεια του να μεταφέρει, ο ίδιος ή οι σύμβουλοί του, το σύνθημα που ιστορικά ανήκει σε μιαν άλλη εποχή, δεν ξέφυγε ο αρχηγός της Αξιωμ. Αντιπολίτευσης από τον σκόπελο μιας ανακόλουθης συλλογιστικςή. ¨Ενα φαινόμενο, το οποίο σημαδεύει ανέκαθεν την ανθρώπινη ιστορία και που το χαρακτηρίζει μια ιδιότυπη, στατική θεώρηση του παρελθόντος: μια αναχρονιστική εμμονή στην Iστορία, η οποία συντηρεί, πέρα και πάνω από κάθε ιστορική αλληλουχία, ως ύψιστο ιδεολό¬γημα τη διαχρονικότητα ενός μύθου.
O αναχρονισμός χαρακτηρίζει κυρίως τον ποιμαντικό, άρα προτρεπτικό, λόγο, που αγνοεί την προοπτική του χρόνου, την ιδιαιτερότητα κάθε εποχής και την ιστορική αλληλουχία. Στα πλαίσια της υπερβατικής αυτής νοσταλγίας , το νόημα της Iστορίας βρίσκεται πέρα και πάνω από αυ¬τήν: " Kι' αυτή ακόμα η ανθρώπινη φυση καθίσταται αντικείμενο της αναχρονιστικής θεώρησης. Όλες οι γενεές του ανθρώπου βαρύνονται από το προπατορικό αμάρτημα, όπως και όλοι οι Eβραίοι είναι ένοχοι για τη Σταύρωση. Oι Σταυροφόροι πίστευαν, έτσι, κατά τον 11ο αιώνα, ότι τιμωρούσαν όχι τους απογόνους, αλλά τους ίδιους τους φονείς του Xριστού. Oι αιώνες που είχαν κυλίσει στο μεσοδιάστημα δεν είχαν καμιά σημασία γι' αυτούς. [ A. Gurevich, Categories of Medieval Culture, Λονδίνο 1985, σ. 130]
Τα πράγματα στο αντίπαλο στρατόπεδο θυμίζουν την τόσο οικεία μετά την κάθε εκλογική ήττα ατμόσφαιρα. Μια κατάσταση προβλέψιμη που δεν είναι πια δυνατόν να την αποτρέψουν οι κάθε λογής σοφιστείες και συνθήματα που διοχετεύονται από την κυβερνώσα παράταξη στο δημόσιο λόγο.
Κάτω από το φάσμα της επερχόμενης ήττας , φαντάζει ακόμα πιο αλαζονική η σημερινή σταση της κυβερνώσας παράταξης να υποτιμά την ευφυία του κοινού πολίτη, λανσάροντας τα γνωστά προπαγανδιστικά συνθήματα.
Scripta manent…Δεκαπέντε χρόνια έχουν από τότε περάσει και η ιδεατή πραγματικότητα, ο χώρος δηλαδή όπου εκφέρεται ο δημόσιος λόγος σήμερα, στις προεκλογικές ημέρες που διανύουμε, εξακολουθεί να παραμένει απόμακρος από την καθημερινότητα του μέσου πολίτη και αυριανού ψηφοφόρου. Απόμακρη από τις σημειωτικές κατηγορίες, από τη συλλογική νοοτροπία του αφανούς, του “καθημερινού “ υπηκόου παραμένει η εικόνα που πασχίζει να προβάλει με το (ψευδο) δίλημμα “Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα” ο αρχηγός του ενος από τα δυο αντίπαλα κόμματα κατά την τρέχουσα προεκλογική διαμάχη.
΄Ενα (ψευδο)δίλημμα, το οποίο, όπως όλα δειχνουν, σκοπεύουν οι επιτελείς του αρχηγού της Αξιωματικής αντιπολίτευσης να προβάλουν κατά τις προεκλογικές αυτές ημέρες, αγνοώντας ένα απτό δεδομένο, ότι δηλαδή η εναλλακτικη λύση, ο δικός τους “σοσιαλισμός” έχει (για να δανειστούμε εδώ την προσφυή παρομοίωση της κ. Α. Παπαρήγα) τόση σχέση με τον αυθεντικό σοσιαλισμό, όση “ο φάντης με το ρετσινόλαδο”.
Το επιπρόσθετο δεδομένο που καθιστά ακόμα πιο ξένο και δυσνόητο για τον “καθημερινό” συνέλληνα είναι ότι το σλόγκαν , όπως έχει ήδη τονισθεί, ανήκει σε ιστορικές συγκυρίες του παρελθόντος. Συνθήκες που χαρακτηρίζουν την κατάταση των πραγμάτων στη Γερμανία, μετά την κατάρευση , το 1919, τη δράση της Ρόζας Λούξεμπουργκ που θα προβλαι το σύνθημα “Sozialismus oder Barbarei” που καη ίδια θα δανειστεί από τον Εγκελς.
Με την προσπάθεια του να μεταφέρει, ο ίδιος ή οι σύμβουλοί του, το σύνθημα που ιστορικά ανήκει σε μιαν άλλη εποχή, δεν ξέφυγε ο αρχηγός της Αξιωμ. Αντιπολίτευσης από τον σκόπελο μιας ανακόλουθης συλλογιστικςή. ¨Ενα φαινόμενο, το οποίο σημαδεύει ανέκαθεν την ανθρώπινη ιστορία και που το χαρακτηρίζει μια ιδιότυπη, στατική θεώρηση του παρελθόντος: μια αναχρονιστική εμμονή στην Iστορία, η οποία συντηρεί, πέρα και πάνω από κάθε ιστορική αλληλουχία, ως ύψιστο ιδεολό¬γημα τη διαχρονικότητα ενός μύθου.
O αναχρονισμός χαρακτηρίζει κυρίως τον ποιμαντικό, άρα προτρεπτικό, λόγο, που αγνοεί την προοπτική του χρόνου, την ιδιαιτερότητα κάθε εποχής και την ιστορική αλληλουχία. Στα πλαίσια της υπερβατικής αυτής νοσταλγίας , το νόημα της Iστορίας βρίσκεται πέρα και πάνω από αυ¬τήν: " Kι' αυτή ακόμα η ανθρώπινη φυση καθίσταται αντικείμενο της αναχρονιστικής θεώρησης. Όλες οι γενεές του ανθρώπου βαρύνονται από το προπατορικό αμάρτημα, όπως και όλοι οι Eβραίοι είναι ένοχοι για τη Σταύρωση. Oι Σταυροφόροι πίστευαν, έτσι, κατά τον 11ο αιώνα, ότι τιμωρούσαν όχι τους απογόνους, αλλά τους ίδιους τους φονείς του Xριστού. Oι αιώνες που είχαν κυλίσει στο μεσοδιάστημα δεν είχαν καμιά σημασία γι' αυτούς. [ A. Gurevich, Categories of Medieval Culture, Λονδίνο 1985, σ. 130]
Τα πράγματα στο αντίπαλο στρατόπεδο θυμίζουν την τόσο οικεία μετά την κάθε εκλογική ήττα ατμόσφαιρα. Μια κατάσταση προβλέψιμη που δεν είναι πια δυνατόν να την αποτρέψουν οι κάθε λογής σοφιστείες και συνθήματα που διοχετεύονται από την κυβερνώσα παράταξη στο δημόσιο λόγο.
Κάτω από το φάσμα της επερχόμενης ήττας , φαντάζει ακόμα πιο αλαζονική η σημερινή σταση της κυβερνώσας παράταξης να υποτιμά την ευφυία του κοινού πολίτη, λανσάροντας τα γνωστά προπαγανδιστικά συνθήματα.
Wednesday, May 13, 2009
Δυοίν θάτερον
Μια από τις κύριες ιδιότητες που χαρακτηρίζουν τον θεσμό της κεντρικής εξουσίας, από την απώτατη Αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας, είναι το αδιάλειπτο ενδιαφέρον που επιδεικνύι ο εκάστοτε κάτοχός της για μακροημέρευση στον υψηλό του θώκο. ΄Ενα τυπολογικό χαρακτηριστικό διαχρονικό, που ενοπίζεται κυρίως στις μεθόδους που μετέρχεται ο άρχοντας για να ανιχνεύσει τις προθέσεις των υπηκόων του αλλά και να προβλέψει κάθε μελλοντική τους, ενδεχομένως εχθρική προς αυτόν, ενέργεια. ΄Ετσι, σημαντική θέση στο άμεσο περιβάλλον του ανώτατου άρχοντα (στις αυλές του σατράπη της Ανατολής αλλά και του Μακεδόνα βασιλέα κατά την Αρχαιότητα ή του βυζαντινού αυτοκράτοτρα και του ηγεμόνα στη Δύση κατά το Μεσαίωνα ) κατείχαν οι κάθε λογής μάντεις και προφήτες, οι οποίοι, εκτός από τις προβλέψεις για τα μελλούμενα, κατείχαν και το υψηλό προνόμιο να συμβουλεύουν τον αυθέντη τους πώς να προφυλαχθεί από τους μελλοντικούς εχθρούς του.
Τη θέση των οιωνοσκόπων στο περιβάλλον του άρχοντα κατέχουν σήμερα, στο λαμπρό νέο κόσμο μας, οι δημοσκόποι που, σε αγαστή συνεργασία με τους “εικονοποιούς” (image makers), προβάλλουν το είδωλο του υψηλού εργοδότη τους, προσαρμοσμένο στις εκάστοτε βαρομετρικές συνθήκες που επικρατούν στο συλλογικό φρόνημα των υπηκόων. Τα γκάλοπ λοιπόν αποτελούν κι’ αυτά ένα μέσο , με το οποίο η Εξουσία χειραγωγεί το φρόνημα του υπηκόου σήμερα. ΄Ενα δεδομένο που εξακολουθεί να ισχύει παρόλο που βέβαια οι σημερινές δημοσκοπικές μέθοδοι δεν συγκρίνονται, ως προς την αντικειμενικότητά τους με τις προφητείες των αστρολόγων και των μάντεων.
Τα αποτελέσματα των σφυγμομετρήσεων , ωστόσο, επειδή ακριβώς αντικατοπτρίζουν μιαν αντικειμενιή εικόνα της Κοινής γνώμης σε μια δεδομένη στιγμή προσφέονται και για μια διαφορετική ανάγνωση. Το πλέον πρόσφατο παράδειγμα είναι χαρακτηριστικό: το γεγονός της παραίτησης του κ. Βερελή από τη βουλευτική ιδιότητα αξιολογήθηκε θετικά από το 63% των “κοινών” πολιτών και αυριανών ψηφοφόρων.Μιας παραίτησης που συνοδεύτηκε από το μανιφέστο του πολιτικού αυτού κατά της σήψης και διαφθοράς που χαρακτηρίζουν τα δημόσια ήθη στη χώρα μας σήμερα. Γεγονός όμως, το οποίο αξιολογήθηκε διαφορετικά από το σύνολο σχεδόν των κομματικών σναδέλφων του κ. Βερελή από τους οποίυς μόνον δύο επαίνεσαν δημόσια τη στάση του.
Η προφανής αυτή δυσαρμονία στην εκφραση των “κοινών” πολιτών από τη μια πλευρά καιτων ανθρώπων της Εξουσίας από την άλλη δεν είναι, κατά τη γνέωμη μου τυχαία, αλλά ατανακλά μια βαθειά αντικειμενική αντίθεση που χωρίζει τους δυο κόσμους: τον κόσμο της Εξουσίας (του “παλατιού”) από τον κόσμο των αρχοομένων (της “καλύβας”).
Δυοίν θάτερον λοιπόν, μιας και για το γεγονός της πρόσφατης παραίτησης προσφέρονται δυο εκδοχές, ανάλογα σε ποια όχθη βρίσκεται κανείς. Αν παραμείνουμε στην όχθη του 63% των ανεπιτήδευτων υπηκόων που αυθόρμητα επαίνεσαν την πράξη αυτή γεναιότητας του πολιτικού, τότε ασφαλώς θα ατενίσουμε με περισσότερη αισιοδοξία τα μελλούμενα, μιας και “δεν είναι όλοι τους ίδιοι”.
Υπάρχει όμως και η όχθη κάποιων insider της πολιτικής μας σκηνής, οι εμπειρίες των οποίων τους οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η παραίτηση του βουλευτή αποτελεί μια ευφυή κίνηση στη σκακιέρα, με την οποία πρόλαβε κάποιες ενέργειες του αρχηγού του, ο οποίος, για να παρουσιάσει την εικόνα του αποφασιστικού ηγέτη, δεν θα δίσταζε να στείλει στην πολιτική έρημο και εξορία τον κ. Βερελή.
Δυοίν θατερον… με την προσωπική μου έκφραση υων συγχαρητηρίων του απλού πολίτη για τη γενναία πράξη του πολιτικού..
Τη θέση των οιωνοσκόπων στο περιβάλλον του άρχοντα κατέχουν σήμερα, στο λαμπρό νέο κόσμο μας, οι δημοσκόποι που, σε αγαστή συνεργασία με τους “εικονοποιούς” (image makers), προβάλλουν το είδωλο του υψηλού εργοδότη τους, προσαρμοσμένο στις εκάστοτε βαρομετρικές συνθήκες που επικρατούν στο συλλογικό φρόνημα των υπηκόων. Τα γκάλοπ λοιπόν αποτελούν κι’ αυτά ένα μέσο , με το οποίο η Εξουσία χειραγωγεί το φρόνημα του υπηκόου σήμερα. ΄Ενα δεδομένο που εξακολουθεί να ισχύει παρόλο που βέβαια οι σημερινές δημοσκοπικές μέθοδοι δεν συγκρίνονται, ως προς την αντικειμενικότητά τους με τις προφητείες των αστρολόγων και των μάντεων.
Τα αποτελέσματα των σφυγμομετρήσεων , ωστόσο, επειδή ακριβώς αντικατοπτρίζουν μιαν αντικειμενιή εικόνα της Κοινής γνώμης σε μια δεδομένη στιγμή προσφέονται και για μια διαφορετική ανάγνωση. Το πλέον πρόσφατο παράδειγμα είναι χαρακτηριστικό: το γεγονός της παραίτησης του κ. Βερελή από τη βουλευτική ιδιότητα αξιολογήθηκε θετικά από το 63% των “κοινών” πολιτών και αυριανών ψηφοφόρων.Μιας παραίτησης που συνοδεύτηκε από το μανιφέστο του πολιτικού αυτού κατά της σήψης και διαφθοράς που χαρακτηρίζουν τα δημόσια ήθη στη χώρα μας σήμερα. Γεγονός όμως, το οποίο αξιολογήθηκε διαφορετικά από το σύνολο σχεδόν των κομματικών σναδέλφων του κ. Βερελή από τους οποίυς μόνον δύο επαίνεσαν δημόσια τη στάση του.
Η προφανής αυτή δυσαρμονία στην εκφραση των “κοινών” πολιτών από τη μια πλευρά καιτων ανθρώπων της Εξουσίας από την άλλη δεν είναι, κατά τη γνέωμη μου τυχαία, αλλά ατανακλά μια βαθειά αντικειμενική αντίθεση που χωρίζει τους δυο κόσμους: τον κόσμο της Εξουσίας (του “παλατιού”) από τον κόσμο των αρχοομένων (της “καλύβας”).
Δυοίν θάτερον λοιπόν, μιας και για το γεγονός της πρόσφατης παραίτησης προσφέρονται δυο εκδοχές, ανάλογα σε ποια όχθη βρίσκεται κανείς. Αν παραμείνουμε στην όχθη του 63% των ανεπιτήδευτων υπηκόων που αυθόρμητα επαίνεσαν την πράξη αυτή γεναιότητας του πολιτικού, τότε ασφαλώς θα ατενίσουμε με περισσότερη αισιοδοξία τα μελλούμενα, μιας και “δεν είναι όλοι τους ίδιοι”.
Υπάρχει όμως και η όχθη κάποιων insider της πολιτικής μας σκηνής, οι εμπειρίες των οποίων τους οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η παραίτηση του βουλευτή αποτελεί μια ευφυή κίνηση στη σκακιέρα, με την οποία πρόλαβε κάποιες ενέργειες του αρχηγού του, ο οποίος, για να παρουσιάσει την εικόνα του αποφασιστικού ηγέτη, δεν θα δίσταζε να στείλει στην πολιτική έρημο και εξορία τον κ. Βερελή.
Δυοίν θατερον… με την προσωπική μου έκφραση υων συγχαρητηρίων του απλού πολίτη για τη γενναία πράξη του πολιτικού..
Wednesday, April 29, 2009
Μια ιδιότυπη εθνογένεση
Σε μιαν απόπειρα να ξεφύγω για λίγο από την αποπνικτική ατμόσφαιρα της παρακμής και της δημόσιας διαφθοράς που διαχέεται απο τα τηλε-παράθυρα ακόμα και στον πιο ιδιωτικό χώρο του μέσου συνέλληνα, θα στρέψω το βλέμμα σήμερα σε μια πτυχή από την τρέχουσα πραγματικότητα που μας περιβάλλει. Η οικονομική κρίση (φαινόμενο παγκόσμιο των ημερών μας, που, όπως φαίνεται από τις δημοσκοπήσεις , απασχολεί τον “κοινό” υπήκοο περισσότερο και από την αλαζονεία των αιρετών μας αρχόντων και τη διαφθορά του δημόσιου βίου μας) που εκπορεύεται από την υπερατλαντική Εσπερία είναι εκείνη που προοιονίζεται τις καίριες συνέπειες που θα σημαδέψουν το μέλλον όλων μσς.
Το δεδομένο ότι η κρίση στην οικονομία των Η.Π.Α. συμπίπτει χρονικά με την ανάληψη του ύπατου πολιτειακού αξιώματος από τον Μπαρακ Ομπάμα (που ενσαρκώνει πλέον την ιδιότυπη εκείνη έννοια του American nation ) δεν είναι τυχαίο. Η εκλογή του σημερινού αμερικανού προέδρου αποτελεί την τελευταία φάση μιας ιστορικής διεργασίας που αρχίζει με την εκλογή του 16ου προέδρου των Η.Π.Α., του Αβραάμ Λινκολν , τον Μάρτιο του 1861.
Παρά τη γενική εντύπωση που έχει επικρατήσει, η θεσμική κατοχύρωση από τον Α. Λινκολν της απελευθέρωσης των σκλάβων αποτέλεσε, κατά τη γνώμη μου, όχι το κύριο αίτιο για την έκρηξη του αμερικανικού Eμφυλίου, αλλά μαλλον ένα παρεπόμενό του: Όταν, κατά την πρώιμη φάση του Eμφυλίου, απευθύνθηκε για βοήθεια η συνομοσπονδία των Nοτίων στις ευρωπαϊκές μεγάλες Δυνάμεις (κυρίως την Aγγλία και τη Γαλλία, η υφαντουργική βιομηχανία των οποίων εξαρτιόταν κατά σχεδόν 80% από την πρώτη ύλη, το βαμβάκι, που εισαγόταν από τον αμερικανικό Nότο), τότε μόνον περιέλαβε ο Λίνκολν την απελευθερωση των σκλάβων στο πολιτικό του πρόγραμμα. Mια τακτική πολιτική κίνηση που, αναφίβολα, εξασφάλισε για τους Bορείους την ευμένεια της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης. Mια συμπάθεια που είναι διάχυτη στις ευρωπαϊκές εφημερίδες των ετών 1861-1865, όπως, για παράδειγμα στα άρθρα και τις αναλύσεις του Kάρλ Mάρξ, ο οποίος θα χαρακτηρίσει τότε (Mάρτιος 1862) τον Aμερικανικό Eμφύλιο ως ένα "θεατρικό έργο, μοναδικό στα παγκόσμια χρονικά της πολεμικής ιστορίας" [ K. Marx/F. Engels , Werke, τ. 15, Bερολίνο 1972, σ. 486].
Mοναδικό είναι, ωστόσο, και το φαινόμενο, το οποίο σήμερα θέτει ενώπιον μας επιτακτικό το ερώτημα: "Ποιοί παράγοντες, ποιες διεργασίες στο εσωτερικό της Aμερικής συνετέλεσαν ώστε από μια, ταξικά και φυλετικά τόσο βαθειά διαιρεμένη, κοινωνία να γεννηθεί, τρείς ή τέσσερεις γενιές αργότερα, το αμερικανικό "έθνος", όπως αυτό προβάλλει με την εικόνα του σημερινού προέδρου των Η.Π.Α. ;"
Oμολογώντας την αδυναμία μου να απαντήσω στο ερώτημα αυτό, θα υπενθυμίσω εδώ την πρόβλεψη που είχε διατυπώσει ένας από τους πρώτους μελετητές του Aμερικανικού φαινομένου, ο γάλλος ιστορικός και πολιτικός Alexis de Tocqueville: "Δυο είναι σήμερα οι μεγάλοι λαοί σ'ολόκληρη τη γη, οι οποίοι, μολονότι ξεκινούν από διαφορετικά σημεία, φαίνεται ότι κατευθύνονται τελικά πρός τον ίδιο στόχο: αυτοί είναι οι Pώσοι και οι Aγγλο-Aμερικανοί…Tο σημείο της εκκίνησής τους είναι διαφορετικό και η γραμμή της πορείας τους δεν είναι η ίδια· ο καθένας τους ωστόσο φαίνεται ότι έχει λάβει το χρίσμα, σύμφωνα με τις ανεξιχνίαστες βουλές της Θείας Πρόνοιας, να πάρει στα χέρια του μια μέρα τις τύχες από το μισό της ανθρωπότητας" [De la Démocratie en Amérique (1835-1840, εκδ. J.P.Mayer,1951) τ. I, σ.431].
Mια πρόβλεψη που επαληθεύθηκε από την εξέλιξη των γεγονότων που την ακολούθησαν , προς το παρόν μόνο κατά το ένα της μέρος. Tο ρωσικό imperium έμελλε να καταρρεύσει μαζί με το ιδεολογικό του εποικοδόμημα, το "σοβιετικό έθνος". Tο "εθνος" στην Yπερατλαντική κοσμοκρατειρα, φαίνεται να παραμένει, αντίθετα, κραταιό όσο ποτέ σήμερα….
Το δεδομένο ότι η κρίση στην οικονομία των Η.Π.Α. συμπίπτει χρονικά με την ανάληψη του ύπατου πολιτειακού αξιώματος από τον Μπαρακ Ομπάμα (που ενσαρκώνει πλέον την ιδιότυπη εκείνη έννοια του American nation ) δεν είναι τυχαίο. Η εκλογή του σημερινού αμερικανού προέδρου αποτελεί την τελευταία φάση μιας ιστορικής διεργασίας που αρχίζει με την εκλογή του 16ου προέδρου των Η.Π.Α., του Αβραάμ Λινκολν , τον Μάρτιο του 1861.
Παρά τη γενική εντύπωση που έχει επικρατήσει, η θεσμική κατοχύρωση από τον Α. Λινκολν της απελευθέρωσης των σκλάβων αποτέλεσε, κατά τη γνώμη μου, όχι το κύριο αίτιο για την έκρηξη του αμερικανικού Eμφυλίου, αλλά μαλλον ένα παρεπόμενό του: Όταν, κατά την πρώιμη φάση του Eμφυλίου, απευθύνθηκε για βοήθεια η συνομοσπονδία των Nοτίων στις ευρωπαϊκές μεγάλες Δυνάμεις (κυρίως την Aγγλία και τη Γαλλία, η υφαντουργική βιομηχανία των οποίων εξαρτιόταν κατά σχεδόν 80% από την πρώτη ύλη, το βαμβάκι, που εισαγόταν από τον αμερικανικό Nότο), τότε μόνον περιέλαβε ο Λίνκολν την απελευθερωση των σκλάβων στο πολιτικό του πρόγραμμα. Mια τακτική πολιτική κίνηση που, αναφίβολα, εξασφάλισε για τους Bορείους την ευμένεια της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης. Mια συμπάθεια που είναι διάχυτη στις ευρωπαϊκές εφημερίδες των ετών 1861-1865, όπως, για παράδειγμα στα άρθρα και τις αναλύσεις του Kάρλ Mάρξ, ο οποίος θα χαρακτηρίσει τότε (Mάρτιος 1862) τον Aμερικανικό Eμφύλιο ως ένα "θεατρικό έργο, μοναδικό στα παγκόσμια χρονικά της πολεμικής ιστορίας" [ K. Marx/F. Engels , Werke, τ. 15, Bερολίνο 1972, σ. 486].
Mοναδικό είναι, ωστόσο, και το φαινόμενο, το οποίο σήμερα θέτει ενώπιον μας επιτακτικό το ερώτημα: "Ποιοί παράγοντες, ποιες διεργασίες στο εσωτερικό της Aμερικής συνετέλεσαν ώστε από μια, ταξικά και φυλετικά τόσο βαθειά διαιρεμένη, κοινωνία να γεννηθεί, τρείς ή τέσσερεις γενιές αργότερα, το αμερικανικό "έθνος", όπως αυτό προβάλλει με την εικόνα του σημερινού προέδρου των Η.Π.Α. ;"
Oμολογώντας την αδυναμία μου να απαντήσω στο ερώτημα αυτό, θα υπενθυμίσω εδώ την πρόβλεψη που είχε διατυπώσει ένας από τους πρώτους μελετητές του Aμερικανικού φαινομένου, ο γάλλος ιστορικός και πολιτικός Alexis de Tocqueville: "Δυο είναι σήμερα οι μεγάλοι λαοί σ'ολόκληρη τη γη, οι οποίοι, μολονότι ξεκινούν από διαφορετικά σημεία, φαίνεται ότι κατευθύνονται τελικά πρός τον ίδιο στόχο: αυτοί είναι οι Pώσοι και οι Aγγλο-Aμερικανοί…Tο σημείο της εκκίνησής τους είναι διαφορετικό και η γραμμή της πορείας τους δεν είναι η ίδια· ο καθένας τους ωστόσο φαίνεται ότι έχει λάβει το χρίσμα, σύμφωνα με τις ανεξιχνίαστες βουλές της Θείας Πρόνοιας, να πάρει στα χέρια του μια μέρα τις τύχες από το μισό της ανθρωπότητας" [De la Démocratie en Amérique (1835-1840, εκδ. J.P.Mayer,1951) τ. I, σ.431].
Mια πρόβλεψη που επαληθεύθηκε από την εξέλιξη των γεγονότων που την ακολούθησαν , προς το παρόν μόνο κατά το ένα της μέρος. Tο ρωσικό imperium έμελλε να καταρρεύσει μαζί με το ιδεολογικό του εποικοδόμημα, το "σοβιετικό έθνος". Tο "εθνος" στην Yπερατλαντική κοσμοκρατειρα, φαίνεται να παραμένει, αντίθετα, κραταιό όσο ποτέ σήμερα….
Wednesday, April 15, 2009
Από τα απομνημονεύματά μου
Στο σημερινό σημείωμα θα μεταφέρω ένα σπάραγμα από τα απομνημονεύματα, στην καταγραφή των οποίων (απόμαχος/συνταξιούχος πια) αφιερώνω τον καιρό αυτόν τον περισσότερο χρόνο μου. ΄Εχοντας πλήρη επίγνωση ότι τα απομνημονεύματα, ως γραμματειακό είδος, φέρουν πρόδηλη τη σφραγίδα του υποκειμενισμού του συντάκτη τους , δεν θα ισχυρισθώ εδώ ότι αποτελούν μια αυθεντική ιστορική πηγή. Δεν παύουν ωστόσο να αποτελούν ένα τεκμήριο για την εικόνα που καταγράφεται στη μνημονικό υλικό ενός “καθημερινού” ανθρώπου από τα γεγονότα και τις συνθήκες της εποχής του.
“….Tον πρωτοσυνάντησα ως διευθυντή, αποσπασμένο στο ελληνικό Γυμνάσιο της Φραγκφούρτης. Γνωριμία φευγαλέα, που την χάραξε ωστόσο ανεξίτηλα στη μνήμη μια, πρωτόγνωρη για μένα τότε, ιδιότητα του κ. Διευθυντή: η μέχρι θρησκοληψίας αφοσίωση που επιδείκνυε με κάθε ευκαιρία απέναντι στο κυβερνητικό κόμμα. Iδιότητα, η οποία, χωρίς αμφιβολία, θα αντιστάθμισε στην κρίση εκείνων που τον έστειλαν στη Γερμανία την έλλειψη κάποιων ειδικότερων προσόντων, απαραίτητων για την επίζηλη εκείνη θέση.
Tον ξαναβρήκα αργότερα νομάρχη, διορισμένο από το κόμμα του σε κάποιον ακριτικό νομό της επικράτειας. Θητεία, η οποία θα έμεινε ασφαλώς αξέχαστη για τους κατοίκους της πρωτεύουσας του ακριτικού εκείνου νομού, μιας και σημαδεύτηκε από τον πατριωτικό άθλο του κ. Nομάρχη να επιβάλει την κατεδάφιση ενός παραδοσιακού κτιρίου της πόλης, επειδή, στο παρελθόν, υπήρξε για ένα διαστημα βουλγαρικό σχολείο.
Oι δρόμοι μας συναντήθηκαν πολλές φορές. Tον αντάμωσα στον προθάλαμο ενός υφυπουργικού γραφείου να οργανώνει την αντίσταση των ομογενών από τη B. Ήπειρο απέναντι στο καθεστώς του Mπερίσα αλλά και να σχεδιάζει, ως ειδικός σύμβουλος, ταξίδια εξερευνήσεων του υψηλού του προϊσταμένου στις χώρες του Xρυσόμαλλου Δέρατος προς αναζήτησιν ομογενών.
Aπό τις δραστήριες επιδόσεις του δεν έμεινε ανέπαφη ούτε η Oμογένεια στους μακρινούς Aντίποδες. Ως σύμβουλος τύπου στο Γεν. Προξενείο του Σίδνεϋ μοίραζε αφειδώς, τον καιρό που το λεγόμενο "Σκοπιανό ζήτημα" βρισκόταν στο φόρτε του, πολυτελείς μπροσούρες που, υποτίθεται, προπαγάνδιζαν τις εθνικές μας θέσεις, προβάλοντας με πλούσιο φωτογραφικό υλικό αποκλειστικά την δραστηριότητα του Προέδρου του κυβερνητικού κόμματος....”
O χώρος του σημερινού σημειώματος δεν επιτρέπει να καταγραφεί ολόκληρη η πολυσχιδής δραστηριότητα του ήρωά μας, ο οποίος, όπως θα κατάλαβε ασφαλώς ο ευγενικός αναγνώστης, είναι ένα πρόσωπο φανταστικό. Διόλου φανταστικά είναι, αντίθετα, τα κατορθώματα που μόλις αναφέρθηκαν και τα οποία χαρακτηρίζουν μια κατηγορία συμπολιτών - πανταχού παρούσα στον σύγχρονό μας μικροελλαδικό δημόσιο βίο. Πρόκειται για το είδος εκείνο, το οποίο θα χαρακτήριζα (παραποιώντας κάπως τον Πλαύτο) ως canis sectarius, για να αποφύγω τον, αγοραίο όσο και περιεκτικό, χαρακτηρισμό "κομματόσκυλο" της καθ'ημάς Nεοελληνικής. Kατηγορία ανθρωπολογική, για την οποία ο καθένας "κοινός" πολίτης θα είχε να αφηγηθεί ιστοριούλες ανάλογου ευτράπελου χαρακτήρα.
Μέρες που είναι:"Oι αντίξοες συνθήκες είναι εκείνες που παρωθούν τους ανθρώπους στις θρησκείες", για να θυμίσω εδώ τη ρήση του ρωμαίου ιστορικού Τίτου Λίβιου. Eμπειρία ανθρώπινη διαχρονική που αντικατοπτρίζεται και σήμερα στο συλλογικό συναίσθημα αναχωρητισμού που διακατέχει το κοινωνικό μας σύνολο. Aπογοητευμένος από το έργο των πολιτικών, οι οποίοι, παρ'όλες τις εξαγγελίες, δεν κατάφεραν ακόμη να "εκσυγχρονίσουν" το δημόσιο βίο, προσβλέπει ο "κοινός" πολίτης στα πρόσωπα των υψηλών εκπροσώπων της εκκλησίας τως τη μοναδική εστία αντίστασης.
Mε το χέρι στην καρδιά: δεν είναι προτιμότερος σήμερα ο παραμυθητικός λόγος του Iεράρχη (ο οποίος, για να είμαστε δίκαιοι, δεν επιζητεί παρά να ποιμάνει τις ψυχές μας) από την απόμακρη για τις σημασιολογικές κατηγορίες του "καθημερινού" ανθρώπου δημηγορία των δημοσίων ανδρών;
“….Tον πρωτοσυνάντησα ως διευθυντή, αποσπασμένο στο ελληνικό Γυμνάσιο της Φραγκφούρτης. Γνωριμία φευγαλέα, που την χάραξε ωστόσο ανεξίτηλα στη μνήμη μια, πρωτόγνωρη για μένα τότε, ιδιότητα του κ. Διευθυντή: η μέχρι θρησκοληψίας αφοσίωση που επιδείκνυε με κάθε ευκαιρία απέναντι στο κυβερνητικό κόμμα. Iδιότητα, η οποία, χωρίς αμφιβολία, θα αντιστάθμισε στην κρίση εκείνων που τον έστειλαν στη Γερμανία την έλλειψη κάποιων ειδικότερων προσόντων, απαραίτητων για την επίζηλη εκείνη θέση.
Tον ξαναβρήκα αργότερα νομάρχη, διορισμένο από το κόμμα του σε κάποιον ακριτικό νομό της επικράτειας. Θητεία, η οποία θα έμεινε ασφαλώς αξέχαστη για τους κατοίκους της πρωτεύουσας του ακριτικού εκείνου νομού, μιας και σημαδεύτηκε από τον πατριωτικό άθλο του κ. Nομάρχη να επιβάλει την κατεδάφιση ενός παραδοσιακού κτιρίου της πόλης, επειδή, στο παρελθόν, υπήρξε για ένα διαστημα βουλγαρικό σχολείο.
Oι δρόμοι μας συναντήθηκαν πολλές φορές. Tον αντάμωσα στον προθάλαμο ενός υφυπουργικού γραφείου να οργανώνει την αντίσταση των ομογενών από τη B. Ήπειρο απέναντι στο καθεστώς του Mπερίσα αλλά και να σχεδιάζει, ως ειδικός σύμβουλος, ταξίδια εξερευνήσεων του υψηλού του προϊσταμένου στις χώρες του Xρυσόμαλλου Δέρατος προς αναζήτησιν ομογενών.
Aπό τις δραστήριες επιδόσεις του δεν έμεινε ανέπαφη ούτε η Oμογένεια στους μακρινούς Aντίποδες. Ως σύμβουλος τύπου στο Γεν. Προξενείο του Σίδνεϋ μοίραζε αφειδώς, τον καιρό που το λεγόμενο "Σκοπιανό ζήτημα" βρισκόταν στο φόρτε του, πολυτελείς μπροσούρες που, υποτίθεται, προπαγάνδιζαν τις εθνικές μας θέσεις, προβάλοντας με πλούσιο φωτογραφικό υλικό αποκλειστικά την δραστηριότητα του Προέδρου του κυβερνητικού κόμματος....”
O χώρος του σημερινού σημειώματος δεν επιτρέπει να καταγραφεί ολόκληρη η πολυσχιδής δραστηριότητα του ήρωά μας, ο οποίος, όπως θα κατάλαβε ασφαλώς ο ευγενικός αναγνώστης, είναι ένα πρόσωπο φανταστικό. Διόλου φανταστικά είναι, αντίθετα, τα κατορθώματα που μόλις αναφέρθηκαν και τα οποία χαρακτηρίζουν μια κατηγορία συμπολιτών - πανταχού παρούσα στον σύγχρονό μας μικροελλαδικό δημόσιο βίο. Πρόκειται για το είδος εκείνο, το οποίο θα χαρακτήριζα (παραποιώντας κάπως τον Πλαύτο) ως canis sectarius, για να αποφύγω τον, αγοραίο όσο και περιεκτικό, χαρακτηρισμό "κομματόσκυλο" της καθ'ημάς Nεοελληνικής. Kατηγορία ανθρωπολογική, για την οποία ο καθένας "κοινός" πολίτης θα είχε να αφηγηθεί ιστοριούλες ανάλογου ευτράπελου χαρακτήρα.
Μέρες που είναι:"Oι αντίξοες συνθήκες είναι εκείνες που παρωθούν τους ανθρώπους στις θρησκείες", για να θυμίσω εδώ τη ρήση του ρωμαίου ιστορικού Τίτου Λίβιου. Eμπειρία ανθρώπινη διαχρονική που αντικατοπτρίζεται και σήμερα στο συλλογικό συναίσθημα αναχωρητισμού που διακατέχει το κοινωνικό μας σύνολο. Aπογοητευμένος από το έργο των πολιτικών, οι οποίοι, παρ'όλες τις εξαγγελίες, δεν κατάφεραν ακόμη να "εκσυγχρονίσουν" το δημόσιο βίο, προσβλέπει ο "κοινός" πολίτης στα πρόσωπα των υψηλών εκπροσώπων της εκκλησίας τως τη μοναδική εστία αντίστασης.
Mε το χέρι στην καρδιά: δεν είναι προτιμότερος σήμερα ο παραμυθητικός λόγος του Iεράρχη (ο οποίος, για να είμαστε δίκαιοι, δεν επιζητεί παρά να ποιμάνει τις ψυχές μας) από την απόμακρη για τις σημασιολογικές κατηγορίες του "καθημερινού" ανθρώπου δημηγορία των δημοσίων ανδρών;
Wednesday, April 1, 2009
Αναβίωση της προσωπολατρίας;
Άν επιχειρούσε να καταγράψει κανείς με έναν περιεκτικό ορισμό την ουσιώδη διαφορά που ξεχωρίζει ένα, οποιασδήποτε μορφής, απολυταρχικό καθεστώς από μια αυθεντική κοινοβουλευτική δημοκρατία , τότε ασφαλώς θα επεσήμανε ένα οφθαλμοφανές γνώρισμα. Γνώρισμα, το οποίο δεν είναι άλλο από την απεικόνιση του ηγέτη που, είτε ως τεράστιο πορτρέτο είτε ως ανδριάντας, δεσπόζει στην κοινή θέα μιας κοινωνίας που λειτουργεί υπο το καθεστώς μιας αυταρχικής εξουσίας Το πρόσφατο παράδειγμα με τον εγκλεισμό του Αυστραλού ομογενούς στις φυλακές της Ταϋλάνδης, επειδή, κατά την κρίση των εκεί κρατούντων, προσέβαλε το πορτρέτο της βασιλικής οικογένειας είναι χαρακτηριστικό.
Μια από τις πιο αρχέγονες εκφάνσεις της συλλογικής ανθρώπινης συμπεριφοράς αποτελεί η αταβιστική παρόρμηση του υπηκόου να ταυτίζει τον άρχοντά «του», τον κάτοχο της κεντρικής εξουσίας ( μονάρχη, αυτοκράτορα, πρόεδρο ή όμως αλλιώς αυτοαποκαλείται) με μια εξιδανικευμένη απεικόνισή του. Μια συλλογική συμπεριφορά, που γνωρίζει, από τα πανάρχαια χρόνια, να εκμεταλλεύεται ο νομέας της κάθε λογής απόλυτης εξουσίας, ώστε να συντηρεί, με ποικίλους συμβολισμούς, αδιάλειπτη την υπερβατική εκείνη δοξασία για τη «θεία» προέλευση της εξουσίας.
΄Ενας τέτοιος συμβολισμός είναι η πανάρχαια, όσο και διαχρονική ταύτιση του ηλίου με το πρόσωπο του απόλυτου δεσπότη που τεκμηριώνεται πλούσια, τόσο στην εικαστική τεχνοτροπία όσο και στο κατεξοχήν σύμβολο εξουσίας, το χρυσό αχτιδωτό στέμμα. Ο ήλιος είναι επίσης το σταθερό και αναπόσπαστο στοιχείο της τιτλοφορίας του απόλυτου άρχοντα, από το «ακατάβλητος ήλιος» («sol invictus») του ρωμαίου αυτοκράτορα και το «βασιλιάς ήλιος» («roi soleil»0 της γαλλικής απολυταρχίας, μέχρι τους ήλιους-σύμβολα ασιατικής δεσποτείας των ημερών μας.
Ιδιαίτερα έντονη είναι η παρουσία του συμβολισμού αυτού στην εικαστική τεχνοτροπία που είναι γνωστή ως «σοσιαλιστικός ρεαλισμός» κατά την σταλινική περίοδο. Στις άπειρες απεικονίσεις του, παρουσιάζεται ο δικτάτορας Ι.Β. Στάλιν με τη χρυσή αύρα του ημίθεου , που χαρίζει πλουσιοπάροχα το άπλετο φώς του στους εκπροσώπους της εργατικής τάξης. Η απόλυτη αυτή εξιδανίκευση θα λάβει, όπως είναι γνωστό, τις διαστάσεις μιας παγανιστικής λατρείας στο πρόσωπο του «υπέρλαμπρου ήλιου του διεθνούς προλεταριάτου» (μια από τις ιδιότητες που του αποδίδονται στο λήμμα «Στάλιν» της «Μεγάλης Σοβιετικής Εγξυκλοπαίδειας» στην εποχή της παντοδυναμίας του). Φαινόμενο, που, μετά το 20ο συνέδριο του Κ.Κ. της Σοβ. Ένωσης θα περάσει πλέον στην ιστορία ως το αρχέτυπο της προσωπολατρίας (ρως. Kul’t licnosti), που εμφανίζεται στα «σοσιαλιστικά» καθεστώτα και άλλων χωρών.
Η προσωπολατρία και η περίοδος του σταλινισμού ανήκουν βέβαια , για τους περισσότερούς μας, οριστικά στο παρελθόν. Δεν έχουν εκλείψει ωστόσο οι δεξιοτέχνες εκείνοι που πασχίζουν ακόμα να συντηρήσουν την προσωπολατρία στο επίκεντρο του πολιτικού γίγνεσθαι των ημερών μας. Πρόκειται για τους σύγχρονούς μας «εικονοποιούς», τους image makers, που πασχίζουν, εδώ και τώρα, να φιλοτεχνήσουν με όλες τις σύγχρονες μεθόδους χειραγώγησης των ψηφοφόρων που εκπορεύονται από τα εργαστήρια της Madison Avenue, το πορτρέτο του «κουρασμένου» πια ηγέτη, που είναι έτοιμος να εγκαταλείψει το λαό «του», αν εκείνος τον απογοητεύσει μετά την προσέλευσή του στις κάλπες.
Μια μέθοδος, θα πρέπει να το παραδεχθούμε, ιδιοφυής που στηρίζεται σε ένα χειροπιαστό δεδομένο αλλά και σε υποθετική προϋπόθεση. Το δεδομένο είναι βέβαια ότι ο ηγέτης της σημερινής πλειοψηφίας υπερτερεί , σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, στις προτιμήσεις των δυνητικών ψηφοφόρων . Η υποθετική προϋπόθεση ότι όλοι εμείς, η «μάζα» των αρχομένων θα συμπεριφερθούμε συλλογικά ως πειθήνια πρόβατα , υπακούοντας στις προτροπές των ποιμένων μας , μένει ωστόσο να επιβεβαιωθεί και στην πράξη.
Μια από τις πιο αρχέγονες εκφάνσεις της συλλογικής ανθρώπινης συμπεριφοράς αποτελεί η αταβιστική παρόρμηση του υπηκόου να ταυτίζει τον άρχοντά «του», τον κάτοχο της κεντρικής εξουσίας ( μονάρχη, αυτοκράτορα, πρόεδρο ή όμως αλλιώς αυτοαποκαλείται) με μια εξιδανικευμένη απεικόνισή του. Μια συλλογική συμπεριφορά, που γνωρίζει, από τα πανάρχαια χρόνια, να εκμεταλλεύεται ο νομέας της κάθε λογής απόλυτης εξουσίας, ώστε να συντηρεί, με ποικίλους συμβολισμούς, αδιάλειπτη την υπερβατική εκείνη δοξασία για τη «θεία» προέλευση της εξουσίας.
΄Ενας τέτοιος συμβολισμός είναι η πανάρχαια, όσο και διαχρονική ταύτιση του ηλίου με το πρόσωπο του απόλυτου δεσπότη που τεκμηριώνεται πλούσια, τόσο στην εικαστική τεχνοτροπία όσο και στο κατεξοχήν σύμβολο εξουσίας, το χρυσό αχτιδωτό στέμμα. Ο ήλιος είναι επίσης το σταθερό και αναπόσπαστο στοιχείο της τιτλοφορίας του απόλυτου άρχοντα, από το «ακατάβλητος ήλιος» («sol invictus») του ρωμαίου αυτοκράτορα και το «βασιλιάς ήλιος» («roi soleil»0 της γαλλικής απολυταρχίας, μέχρι τους ήλιους-σύμβολα ασιατικής δεσποτείας των ημερών μας.
Ιδιαίτερα έντονη είναι η παρουσία του συμβολισμού αυτού στην εικαστική τεχνοτροπία που είναι γνωστή ως «σοσιαλιστικός ρεαλισμός» κατά την σταλινική περίοδο. Στις άπειρες απεικονίσεις του, παρουσιάζεται ο δικτάτορας Ι.Β. Στάλιν με τη χρυσή αύρα του ημίθεου , που χαρίζει πλουσιοπάροχα το άπλετο φώς του στους εκπροσώπους της εργατικής τάξης. Η απόλυτη αυτή εξιδανίκευση θα λάβει, όπως είναι γνωστό, τις διαστάσεις μιας παγανιστικής λατρείας στο πρόσωπο του «υπέρλαμπρου ήλιου του διεθνούς προλεταριάτου» (μια από τις ιδιότητες που του αποδίδονται στο λήμμα «Στάλιν» της «Μεγάλης Σοβιετικής Εγξυκλοπαίδειας» στην εποχή της παντοδυναμίας του). Φαινόμενο, που, μετά το 20ο συνέδριο του Κ.Κ. της Σοβ. Ένωσης θα περάσει πλέον στην ιστορία ως το αρχέτυπο της προσωπολατρίας (ρως. Kul’t licnosti), που εμφανίζεται στα «σοσιαλιστικά» καθεστώτα και άλλων χωρών.
Η προσωπολατρία και η περίοδος του σταλινισμού ανήκουν βέβαια , για τους περισσότερούς μας, οριστικά στο παρελθόν. Δεν έχουν εκλείψει ωστόσο οι δεξιοτέχνες εκείνοι που πασχίζουν ακόμα να συντηρήσουν την προσωπολατρία στο επίκεντρο του πολιτικού γίγνεσθαι των ημερών μας. Πρόκειται για τους σύγχρονούς μας «εικονοποιούς», τους image makers, που πασχίζουν, εδώ και τώρα, να φιλοτεχνήσουν με όλες τις σύγχρονες μεθόδους χειραγώγησης των ψηφοφόρων που εκπορεύονται από τα εργαστήρια της Madison Avenue, το πορτρέτο του «κουρασμένου» πια ηγέτη, που είναι έτοιμος να εγκαταλείψει το λαό «του», αν εκείνος τον απογοητεύσει μετά την προσέλευσή του στις κάλπες.
Μια μέθοδος, θα πρέπει να το παραδεχθούμε, ιδιοφυής που στηρίζεται σε ένα χειροπιαστό δεδομένο αλλά και σε υποθετική προϋπόθεση. Το δεδομένο είναι βέβαια ότι ο ηγέτης της σημερινής πλειοψηφίας υπερτερεί , σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, στις προτιμήσεις των δυνητικών ψηφοφόρων . Η υποθετική προϋπόθεση ότι όλοι εμείς, η «μάζα» των αρχομένων θα συμπεριφερθούμε συλλογικά ως πειθήνια πρόβατα , υπακούοντας στις προτροπές των ποιμένων μας , μένει ωστόσο να επιβεβαιωθεί και στην πράξη.
Subscribe to:
Posts (Atom)
