“ Δρυός πεσούσης, πας ανήρ ξηλεύεται” – Μια πανάρχαια στερεότυπη έκφραση , η οποία, όπως δείχνει η τρέχουσα επικαιρότητα, έχει συνάμα και αξία διαχρονική: Πληθαίνουν. μέρα με τη μέρα, οι φωνές μέσα από την ηττημένη πολιτική παράταξη εναντίον εκείνου που, εκών- άκων, παραμένει ακόμη ηγέτης της μέχρι, όπως προσδιόρισε εκείνος, τις 9 Νοεμβρίου. Ένα χρονικό διάστημα που είναι υπεραρκετό για να εισπράξει ο κ. Καραμανλής από τους τέως συντρόφους του το κάθε λογής τίμημα για την εκλογική συντριβή, στην οποία ο ίδιος οδήγησε το κόμμα του.
Οι (τέως) υποτελείς του θα του προσάψουν ότι , εντελώς αυτόβουλα και εναντίον όλων των δυσμενών προοπτικών, κυριολεκτικά έπαιξε στα ζάρια όλα τα πλεονεκτήματα που απολάμβαναν ως κυβερνώσα παράταξη. Μια κατηγορία που ήδη σχεδόν απροκάλυπτα διατύπωσε ο εξίσου “γαλαζοαίματος"εξάδελφός του και η οποία θα επιτείνεται όσο ο ίδιος πεισματικά θα αρνείται να συνδράμει την αποδεκατισμένη ΝΔ, η οποία ήδη σπαράσσεται από εμφύλια διένεξη, παραμένοντας ως εγγυητής της όποιας ενότητας μέχρι την εκλογή του νέου αρχηγού. Μια στάση που αποκαλύπτει τη νοοτροπία και τη ψυχοσυνθεση εκεινου που , απομονωμένος ο ίδιος μέσα στο γυάλινο πύργο του πορφυρογέννητου, δεν ακούει τις απελπισμένες εκκλήσεις του πόπολου που τον περιζώνει…
΄Εχει ωριμάσει, νομίζω, η στιγμή που θα είναι σε θέση ο ουδέτερος ερευνητής να αξιολογήσει μια περίοδο της νεοελλνικής ιστορικής μας περιπέτειας που έχει λήξει οριστικά, μετά την πρόσφατη εκλογική ετυμηγορία. Η περίοδος του Νεο-Καραμανλισμού έκλεισε αφήνοντας πίσω της μια Ψωροκώσταινα ακόμη φτωχώτερη, με μια τεράστια μαύρη τρύπα στο δημόσιο ταμείο της.
Μια περίοδος που σφραγίστηκε από την ψυχοσύνθεση και τις μεθοδους διακυβέρνησης ενός αιρετού άρχοντα, ο οποίος μέχρι την ύστατη στιγμή στην κυριολεξία προέβαλε με ψεύδη τα “επιτευγματα” της διακυβέρνησής του, αποκρύπτοντας, ενώ εγνώριζε, από τον λαό “του” την δραματική κατάσταση των δημόσιων οικονομικών . ΄Ενα συνειδητό ψεύδος, μια εξαπάτηση, οι συνέπειες της οποίας δεν πρόκειται να διαταράξουν διόλου τις ειδυλλιακές ημέρες που θα απολαμβάνει στο εξής ο τέως πρωθυπουργός μετά την ακούσια συνταξιοδότησή του.
Οι μέρες που ακολούθησαν την εκλογική συντριβή, με την ανάληψη της εξουσίας από το νικητή, παρέχουν στον ουδέτερο ερευνητή ένα ακόμη κριτήριο αξιολόγησης. ΄Ετσι, σε αντίθεση με το νέο πρωθυπουργό, ο οποίος έδωσε το στίγμα της μελλοντικής διακυβέρνησης, επιλέγοτας ως συνεργάτες μια πλειάδα από κατά τεκμήριο άφθαρτους και ειδικά κατηρτισμένους συνεργάτες, ο τέως πρωθυπουργός προτίμησε, πριν από εξη χρόνια, να αναδείξει σε καίριες θέσεις του κράτους έναν όμιλο δικών του ανθρώπων, για τον οποίο, ο προσδιορισμός ως “συμμορία” δεν θα ήταν διόλου ατυχής. Όπως αποδείχθηκε από τα σκάνδαλα της περιόδου αυτής (ομόλογα, Βατοπαίδι, “κουμπάροι” κλπ.) η έξαρση της δημόσιας διαφθοράς είναι το κυρίαρχο στοιχείο, το στίγα της περιόδου του Νεο-Καραμανλισμού. ΄Ενα χαρακτηριστικό που σημαδεύει ακόμα και το στενό περιβάλλον του τέως πρωθυπουργού, με την ανύψωση ενός αυλικού από το στενό του περιβάλλον στη Θεσσαλονίκη (του “Χριστάρα”, όπως ο ίδιος τον αποκαλούσε) σε “γκάουλαϊτερ” του υπουργείου Πολιτισμού.
Το “ στρίβειν δια του αρραβωνος”, η κλασσική μέθοδος του κάθε προικοθήρα να αποφύγει τις συνέπειες από την εξαπάτηση που διέπραξε είχε την εφαρμογή του και στην περίπτωσή μας: ο “γαμπρός” αφού προσήλθε, “σεμνά και ταπεινά” , στο συνοικέσιο, εγκατέλειψε ( με το colpo grosso των εκλογών που επιχείρησε) στην τύχη της την Ψωρωκώσταινα-νύφη ακόμα φτωχώτερη.
Wednesday, October 14, 2009
Wednesday, September 30, 2009
Iστορικές αναλογίες
Ένα ερώτημα που συνηθίζουν να θέτουν οι μη-επαγγελματίες ιστορικοί και στο οποίο οι ίδιοι απαντούν, με διάφορες παραλλαγές, θετικά είναι για το άν επαναλαμβάνεται η Ιστορία. Ερώτημα, το οποίο δεν απασχολεί τον κατ’ επάγγελμα ιστορικό ο οποίος ωστόσο θα ασπασθεί πλήρως το αξίωμα που τεκμηριώνει ένας από τους κορυφαίους διδασκάλους της πολιτικής τέχνης, ο Ν. Μακιαβέλι.
Καταγράφοντας την ιστορία της γενέθλιας πόλης του («Istorie Florentine»,εκδ. 1532) και εξετάζοντας γενικότερα το φαινόμενο της αναγεννησιακής πόλης-κράτους της Ιταλίας θα ανατρέξει ο Μ. σε ένα ανάλογο φαινόμενο του παρελθόντος, στην πόλη-κράτος κατά την κλασική αρχαιοελληνική περίοδο, για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι μέσα στη ροή του χρόνου, στην Ιστορία, οσάκις συντρέχουν ομοειδείς γενεσιουργοί παράγοντες, τότε έχουμε την γένεση ιστορικών φαινομένων, τα οποία παρουσιάζουν ουσιώδεις αναλογίες, τόσο στη δομή, όσο και στην εξωτερική τους εμφάνιση. Με άλλα λόγια: δεν επαναλαμβάνεται βέβαια αυτούσια η ιστορία, υπάρχουν ωστόσο χρονικές στιγμές που εμφανίζουν τέτοιες ομοιότητες που παρακινούν τον μελετητή του παρελθόντος να μιλήσει για το φαινόμενο της ιστορικής αναλογίας.
Μια ιστορική αναλογία εμφανίζεται και κατά την τρέχουσα (προεκλογική) πραγματικότητα, αν ανατρέξει κανείς στο σχετικά πρόσφατο παρελθόν: 16 χρόνια πρίν, αρχές του φθινοπώρου του 1993 κατέρρεε η κυβέρνηση του κόμματος που και σήμερα βρίσκεται ακόμα στην εξουσία κατά κύριο λόγο βέβαια εξαιτίας ενδογενών αντιθέσεων αλλά και υπό το βάρος των σκανδάλων και μιας αποτυχημένης δημοσιονομικής πολιτικής. Δυο γενεσιουργοί παράγοντες (για να θυμηθούμε και τη διδασκαλία του Μακιαβέλι) που συντρέχουν ακόμα σε πιο έντονο βαθμό στις μέρες μας. Σήμερα κανείς δεν μιλά απλώς για σκάνδαλα, αλλά για κλασικά φαινόμενα πολιτικής διαφθοράς που χαρακτηρίζει καθεστώτα τριτοκοσμικών χωρών. Γεγονός που ανάγκασε τον αρχηγό της παράταξης να αποβάλει, εκών-άκων, από τα ψηφοδέλτια μερικούς από τους άλλοτε στενότερους συνεργάτες του. Σε ό,τι αφορά στο δεύτερο γενεσιουργό παράγοντα της ιστορικής αναλογίας την οποία όλοι μας σήμερα βιώνουμε, το πραγματικό μέγεθός του θα διαπιστωθεί, όταν η παρούσα κυβέρνηση θα παραδώσει την κάσα, τα δημόσια ταμεία. Δεδομένο αντικειμενικό ωστόσο παραμένει ότι η ιστορική αυτή αναλογία έχει κοινούς τους τρείς γενεσιουργούς παράγοντες: και τότε, όπως και τώρα, το έλλειμα είχε φθάσει σε ύψος δυσθεώρητο, η ανάπτυξη ήταν και τότε και σήμερα μηδενική ενώ, τέλος, οι διαστάσεις της κρίσης αντικατοπτρίζονταν σστη συμπεριφορά του κοινωνικού συνόλου.
Το 1993, το θυμόμαστε όλοι, το ΠΑ.ΣΟ.Κ με έναν ηγέτη ασθενή και ουσιαστικά ανήμπορο είχε κερδίσει μια διχασμένη εσωτερικά Νέα Δημοκρατία. Σήμερα, όπως όλα δείχναν η εκλογική νίκη θα επαναληφθεί και οι συνέπειές της θα καθορίσουν, όπως και το 1993, τις τύχες (ιδίως εκείνες της ηγεσίας) του ηττημένου.
Οι ιστορικές αναλογίες εξαντλούνται στο σημείο αυτό ( ή, ορθότερα, δεν είναι ακόμα ορατές). Θα αποδειχθεί άραγε η μελλοντική διακυβέρνηση εξίσου επιτυχής και ανάλογη με εκείνην της διακυβέρνησης Σημίτη; Ως αισιόδοξο από τη φύση μου άτομο, θα επισημάνω το ελπιδοφόρο μήνυμα που εκπέμπει η επιλογή από τον Πρόεδρο του Κινήματος των προσώπων που έχουν τοποθετηθεί στις εκλόγιμες θέσεις του ψηφοδελτίου επικρατείας.
Ως αισιόδοξο άτομο θα θυμίσω επίσης τη σοφία που αντικατοπτρίζεται από τη λαική μας ρήση , ότι δηλαδή «το αγώι ξυπνά τον αγωγιάτη», όπου το «αγώι» στην περίπτωσή μας είναι βέβαια οι καθημερινές απαιτήσεις του κυβερνητικού έργου που θα διδάξουν στον «αγωγιάτη» ότι θα πρέπει ίσως να υπερβεί κάποιες προσωπικές του ιδιαιτερότητες και να μην αποκλείει από την ενεργό δράση κάποιους ικανούς συνεργάτες του.
Καταγράφοντας την ιστορία της γενέθλιας πόλης του («Istorie Florentine»,εκδ. 1532) και εξετάζοντας γενικότερα το φαινόμενο της αναγεννησιακής πόλης-κράτους της Ιταλίας θα ανατρέξει ο Μ. σε ένα ανάλογο φαινόμενο του παρελθόντος, στην πόλη-κράτος κατά την κλασική αρχαιοελληνική περίοδο, για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι μέσα στη ροή του χρόνου, στην Ιστορία, οσάκις συντρέχουν ομοειδείς γενεσιουργοί παράγοντες, τότε έχουμε την γένεση ιστορικών φαινομένων, τα οποία παρουσιάζουν ουσιώδεις αναλογίες, τόσο στη δομή, όσο και στην εξωτερική τους εμφάνιση. Με άλλα λόγια: δεν επαναλαμβάνεται βέβαια αυτούσια η ιστορία, υπάρχουν ωστόσο χρονικές στιγμές που εμφανίζουν τέτοιες ομοιότητες που παρακινούν τον μελετητή του παρελθόντος να μιλήσει για το φαινόμενο της ιστορικής αναλογίας.
Μια ιστορική αναλογία εμφανίζεται και κατά την τρέχουσα (προεκλογική) πραγματικότητα, αν ανατρέξει κανείς στο σχετικά πρόσφατο παρελθόν: 16 χρόνια πρίν, αρχές του φθινοπώρου του 1993 κατέρρεε η κυβέρνηση του κόμματος που και σήμερα βρίσκεται ακόμα στην εξουσία κατά κύριο λόγο βέβαια εξαιτίας ενδογενών αντιθέσεων αλλά και υπό το βάρος των σκανδάλων και μιας αποτυχημένης δημοσιονομικής πολιτικής. Δυο γενεσιουργοί παράγοντες (για να θυμηθούμε και τη διδασκαλία του Μακιαβέλι) που συντρέχουν ακόμα σε πιο έντονο βαθμό στις μέρες μας. Σήμερα κανείς δεν μιλά απλώς για σκάνδαλα, αλλά για κλασικά φαινόμενα πολιτικής διαφθοράς που χαρακτηρίζει καθεστώτα τριτοκοσμικών χωρών. Γεγονός που ανάγκασε τον αρχηγό της παράταξης να αποβάλει, εκών-άκων, από τα ψηφοδέλτια μερικούς από τους άλλοτε στενότερους συνεργάτες του. Σε ό,τι αφορά στο δεύτερο γενεσιουργό παράγοντα της ιστορικής αναλογίας την οποία όλοι μας σήμερα βιώνουμε, το πραγματικό μέγεθός του θα διαπιστωθεί, όταν η παρούσα κυβέρνηση θα παραδώσει την κάσα, τα δημόσια ταμεία. Δεδομένο αντικειμενικό ωστόσο παραμένει ότι η ιστορική αυτή αναλογία έχει κοινούς τους τρείς γενεσιουργούς παράγοντες: και τότε, όπως και τώρα, το έλλειμα είχε φθάσει σε ύψος δυσθεώρητο, η ανάπτυξη ήταν και τότε και σήμερα μηδενική ενώ, τέλος, οι διαστάσεις της κρίσης αντικατοπτρίζονταν σστη συμπεριφορά του κοινωνικού συνόλου.
Το 1993, το θυμόμαστε όλοι, το ΠΑ.ΣΟ.Κ με έναν ηγέτη ασθενή και ουσιαστικά ανήμπορο είχε κερδίσει μια διχασμένη εσωτερικά Νέα Δημοκρατία. Σήμερα, όπως όλα δείχναν η εκλογική νίκη θα επαναληφθεί και οι συνέπειές της θα καθορίσουν, όπως και το 1993, τις τύχες (ιδίως εκείνες της ηγεσίας) του ηττημένου.
Οι ιστορικές αναλογίες εξαντλούνται στο σημείο αυτό ( ή, ορθότερα, δεν είναι ακόμα ορατές). Θα αποδειχθεί άραγε η μελλοντική διακυβέρνηση εξίσου επιτυχής και ανάλογη με εκείνην της διακυβέρνησης Σημίτη; Ως αισιόδοξο από τη φύση μου άτομο, θα επισημάνω το ελπιδοφόρο μήνυμα που εκπέμπει η επιλογή από τον Πρόεδρο του Κινήματος των προσώπων που έχουν τοποθετηθεί στις εκλόγιμες θέσεις του ψηφοδελτίου επικρατείας.
Ως αισιόδοξο άτομο θα θυμίσω επίσης τη σοφία που αντικατοπτρίζεται από τη λαική μας ρήση , ότι δηλαδή «το αγώι ξυπνά τον αγωγιάτη», όπου το «αγώι» στην περίπτωσή μας είναι βέβαια οι καθημερινές απαιτήσεις του κυβερνητικού έργου που θα διδάξουν στον «αγωγιάτη» ότι θα πρέπει ίσως να υπερβεί κάποιες προσωπικές του ιδιαιτερότητες και να μην αποκλείει από την ενεργό δράση κάποιους ικανούς συνεργάτες του.
Wednesday, September 16, 2009
Ο δόλος της Λογικής στην Ιστορία
Στις θεμελιώδεις εμπειρίες από την (εδώ και μισόν σχεδόν αιώνα!) ενασχόληση μου με το ιστορικό παρελθόν θα ανατρέξω στο σημερινό σημείωμα, πασχίζοντας να βάλω σε κάποια σειρά τις εικόνες από το ζωντανό προεκλογικό μας γίγεσθαι που, κάθε μέρα όλο και περισσότερο, βομβαρδίζουν όλους εμάς, τους «κοινούς» ψηφοφόρους.
Είναι πρώτα-πρώτα ο άνεμος του θριαμβευτή (η «παράσταση νίκης», όπως την προσδιορίζουν οι ιεροφάντες του δημοσκοπικού ιερατείου) που δείχνει να έχει φουσκώσει τα πανιά και να οδηγεί πλησίστιο το καράβι της αξιωματικής αντιπολίτευσης στο ασφαλές λιμάνι της κοινοβουλευτικής αυτοδυναμίας. Μια εκ προοιμίου συλλογική αίσθηση αισιοδοξίας που είναι σήμερα διάχυτη στις τάξεις του κινήματος και ήδη υποδαυλίζει, εδώ κι εκεί, τη συμπεριφορά αλαζονείας του νικητή.
Το πολυπόθητο όμως λιμάνι μπορεί τελικά να αποδειχθεί ως ένας ανεκπλήρωτος και ευσεβής πόθος, μια fata morgana που εξαερώθηκε τόσο αναπάντεχα όσο όταν είχε εμφανιστεί. ΄Ετσι, δεν είναι μόνον το πολύ πρόσφατο παράδειγμα της αισιοδοξίας (και της αντίστοιχης αλαζονικής συμπεριφοράς) που είχαν εμπνεύσει στη συνασπισμένη Αριστερά των 11 ηγητόρων τα απατηλά διψήφια ποσοστά των δημοσκόπων και που αποδείχθηκαν τελικά σαπουνόφουσκες, που επιβεβαιώνει μια πανάρχαια ιστορική εμπειρία. Φαινόμενο, το οποίο παρομοίασε ο Andrej Sacharov πριν από τρείς δεκαετίες με το μόχθο του τυφλοπόντικα που σκάβει τα λαγούμια του αθέατος, για να εμφανιστεί εκεί που δεν τον περιμένει κανείς. Ιστορική διεργασία, την οποία ο πατέρας του σύγχρονου ιστορικού στοχασμού, ο Hegel, προσδιόρισε ως «δόλο της λογικής στην Ιστορία», μια αναπάντεχη στροφή στην εξέλιξη των πραγμάτων που αναδεικνύει πάντα το «δόλο της λογικής» στην Ιστορία ως υπέρτερο του σχεδιασμού των πολιτικών.
Μια υπεροχή που επιβεβαιώνεται από αυτήν την ίδια εξέλιξη των πραγμάτων σε τρία σημαδιακά έτη για την Ευρώπη.1789: η απόφαση του Λουδοβίκου 16ου να συγκαλέσει τη Συνέλευση των εκπροσώπων των τριών τάξεων (Etats Generaux) ήταν εκείνη ακριβώς που, αντί να αποτρέψει, επιτάχυνε τις επαναστατικές διεργασίες. 1848: το περίτεχνο πλέγμα ισορροπίας δυνάμεων - που είχαν εξυφάνει, το 1815, μονάρχες και αριστοκράτες διπλωμάτες της Iεράς Συμμαχίας - αποδείχθηκε αδύναμο να συγκρατήσει την ορμή του Eθνικισμού και του Φιλελευθερισμού. Tο 1989 μας δείχνει, τέλος, πόσο μάταιες ήταν οι εκατόμβες του Bιετνάμ ( ας θυμηθούμε τα υπερατλαντικά ” σενάρια του ντόμινο”!) και του Aφγανιστάν.
Πέρα όμως από τα απατηλά αισθήματα αισιοδοξίας που μπορούν να εμπνεόσουν τα ποσοστά των δημοσκόπων για «την παράσταση νίκης», είναι ικανά να οδηγήσουν τν ηγέτη ενός κόμματος σε σφαλερά μονοπάτια. Χωρίς να διεκδικώ εδώ το αλάνθαστο στις προβλέψεις που εκφέρω, θα ισχυριστώ , ανατρέχοντας και πάλι στην ιστορική εμπειρία, ότι μια πιθανή νίκη της σημερινής αξιωματικής αντιπολίτευσης στις προσεχείς εκλογές θα αποτελέσει ένα μάλλον φευγαλέο γεγονός, τις συνέπειες του οποίου θα ακυρώσει η μετέπειτα πολιτική πράξη, μιας και, σύμφωνα με τα διδάγματα του πατέρα της σύγχρονης ιστορικής θεώρησης, του Hegel, η ροή της ιστορικής εξέλιξης υπαγορεύεται από το δεδομένο ότι στο κάθε ιστορικό φαινόμενο ενυπάρχει ο πυρήνας της αναίρεσής του.
Για να έλθω και στο προκείμενο: μια πιθανή νίκη του ΠΑ.ΣΟ.Κ. στις προσεχείς εκλογές θα αποτελέσει, κατά τη γνώμη μου, ένα γεγονός πρόσκαιρο , που θα ξεπεραστεί σύντομα από την περαιτέρω εξέλιξη των πραγμάτών, μιας και η νίκη αυτή είναι ήδη εξ υπαρχής ναρκοθετημένη. Στοιχείο της αναίρεσης (κατά την Εγελιανή διαλεκτική) είναι ,στην προκειμένη περίπτωση, η προσωπικότητα του ηγέτη, που αποδεικνύεται (ιδιαίτερα με την μικρόψυχη εκδικητικότητα που επιδεικνύει απέναντι στους εσωκομματικούς του αντίπαλους) κατώτερος των περιστάσεων.
Είναι πρώτα-πρώτα ο άνεμος του θριαμβευτή (η «παράσταση νίκης», όπως την προσδιορίζουν οι ιεροφάντες του δημοσκοπικού ιερατείου) που δείχνει να έχει φουσκώσει τα πανιά και να οδηγεί πλησίστιο το καράβι της αξιωματικής αντιπολίτευσης στο ασφαλές λιμάνι της κοινοβουλευτικής αυτοδυναμίας. Μια εκ προοιμίου συλλογική αίσθηση αισιοδοξίας που είναι σήμερα διάχυτη στις τάξεις του κινήματος και ήδη υποδαυλίζει, εδώ κι εκεί, τη συμπεριφορά αλαζονείας του νικητή.
Το πολυπόθητο όμως λιμάνι μπορεί τελικά να αποδειχθεί ως ένας ανεκπλήρωτος και ευσεβής πόθος, μια fata morgana που εξαερώθηκε τόσο αναπάντεχα όσο όταν είχε εμφανιστεί. ΄Ετσι, δεν είναι μόνον το πολύ πρόσφατο παράδειγμα της αισιοδοξίας (και της αντίστοιχης αλαζονικής συμπεριφοράς) που είχαν εμπνεύσει στη συνασπισμένη Αριστερά των 11 ηγητόρων τα απατηλά διψήφια ποσοστά των δημοσκόπων και που αποδείχθηκαν τελικά σαπουνόφουσκες, που επιβεβαιώνει μια πανάρχαια ιστορική εμπειρία. Φαινόμενο, το οποίο παρομοίασε ο Andrej Sacharov πριν από τρείς δεκαετίες με το μόχθο του τυφλοπόντικα που σκάβει τα λαγούμια του αθέατος, για να εμφανιστεί εκεί που δεν τον περιμένει κανείς. Ιστορική διεργασία, την οποία ο πατέρας του σύγχρονου ιστορικού στοχασμού, ο Hegel, προσδιόρισε ως «δόλο της λογικής στην Ιστορία», μια αναπάντεχη στροφή στην εξέλιξη των πραγμάτων που αναδεικνύει πάντα το «δόλο της λογικής» στην Ιστορία ως υπέρτερο του σχεδιασμού των πολιτικών.
Μια υπεροχή που επιβεβαιώνεται από αυτήν την ίδια εξέλιξη των πραγμάτων σε τρία σημαδιακά έτη για την Ευρώπη.1789: η απόφαση του Λουδοβίκου 16ου να συγκαλέσει τη Συνέλευση των εκπροσώπων των τριών τάξεων (Etats Generaux) ήταν εκείνη ακριβώς που, αντί να αποτρέψει, επιτάχυνε τις επαναστατικές διεργασίες. 1848: το περίτεχνο πλέγμα ισορροπίας δυνάμεων - που είχαν εξυφάνει, το 1815, μονάρχες και αριστοκράτες διπλωμάτες της Iεράς Συμμαχίας - αποδείχθηκε αδύναμο να συγκρατήσει την ορμή του Eθνικισμού και του Φιλελευθερισμού. Tο 1989 μας δείχνει, τέλος, πόσο μάταιες ήταν οι εκατόμβες του Bιετνάμ ( ας θυμηθούμε τα υπερατλαντικά ” σενάρια του ντόμινο”!) και του Aφγανιστάν.
Πέρα όμως από τα απατηλά αισθήματα αισιοδοξίας που μπορούν να εμπνεόσουν τα ποσοστά των δημοσκόπων για «την παράσταση νίκης», είναι ικανά να οδηγήσουν τν ηγέτη ενός κόμματος σε σφαλερά μονοπάτια. Χωρίς να διεκδικώ εδώ το αλάνθαστο στις προβλέψεις που εκφέρω, θα ισχυριστώ , ανατρέχοντας και πάλι στην ιστορική εμπειρία, ότι μια πιθανή νίκη της σημερινής αξιωματικής αντιπολίτευσης στις προσεχείς εκλογές θα αποτελέσει ένα μάλλον φευγαλέο γεγονός, τις συνέπειες του οποίου θα ακυρώσει η μετέπειτα πολιτική πράξη, μιας και, σύμφωνα με τα διδάγματα του πατέρα της σύγχρονης ιστορικής θεώρησης, του Hegel, η ροή της ιστορικής εξέλιξης υπαγορεύεται από το δεδομένο ότι στο κάθε ιστορικό φαινόμενο ενυπάρχει ο πυρήνας της αναίρεσής του.
Για να έλθω και στο προκείμενο: μια πιθανή νίκη του ΠΑ.ΣΟ.Κ. στις προσεχείς εκλογές θα αποτελέσει, κατά τη γνώμη μου, ένα γεγονός πρόσκαιρο , που θα ξεπεραστεί σύντομα από την περαιτέρω εξέλιξη των πραγμάτών, μιας και η νίκη αυτή είναι ήδη εξ υπαρχής ναρκοθετημένη. Στοιχείο της αναίρεσης (κατά την Εγελιανή διαλεκτική) είναι ,στην προκειμένη περίπτωση, η προσωπικότητα του ηγέτη, που αποδεικνύεται (ιδιαίτερα με την μικρόψυχη εκδικητικότητα που επιδεικνύει απέναντι στους εσωκομματικούς του αντίπαλους) κατώτερος των περιστάσεων.
Wednesday, September 2, 2009
Ένας επικήδειος, διόλου πρόωρος
Είναι σχεδόν βέβαιο πώς , όταν δημοσιευτεί το σημερινό σημείωμα, θα έχει ήδη αποσυρθεί το παραπέτασμα που, τον τελευταίο καιρό , εμπόδιζε την κοινή θέα στα πρωθυπουργικά δώματα και ότι θα βιώνουμε όλοι εμείς, οι “κοινοι” υπήκοοι, το θέαμα ενός Καραμανλή, λουσμένου από τη χρυσόσκονη, το nimbus, των προβολέων της Δ.Ε.Θ. να εξαγγέλλει την ηρωική έξοδο της κυβερνήσεώς του πρός την λαϊκή ετυμηγορία, “για το καλό όλων μας”, όπως είναι αυτονόητο.
Πράγματι, δεν χρειάζεται να διαθέτει κανείς μεταφυσικές ιδιότητες, για να αντιληφθεί τις απώτερες επιδιώξεις των σημερινών μας αιρετών αρχόντων , μετά τις πρόσφατες ενέργειές τους: από τη δυνατότητα που παρέχεται στους επαγγελματίες να καθυστερήσουν (εν μέσω δεινής δημοσιονομικής κρίσης!) την καταβολή του ΦΠΑ μέχρι την (για πολλοστή φορά!) εξαγελία της δωρεάς ηλεκτρονικών υπολογιστών στους μαθητές, όλα δείχνουν ότι η κυβέρνηση μετέρχεται το πιο προσφιλές μέσο εκμαυλισμού της κοινής γνώμης , εκείνο του άκρατου λαϊκισμού.
Πνέοντας πλέον τα λοίσθια , η κυβέρνηση αυτή δεν θα διαψεύσει, με την “ηρωική” αυτήν έξοδό της, εκείνους που ισχυρίζονται ότι η ύψιστη αρχή που υπαγορεύει την πολιτεία των κομμάτων Εξουσίας στην Ελλάδα είναι ο λαϊκισμός, κοινωνικό χαρακτηριστικό που είναι διαχρονικό και για το οποίο αξίζει να θυμηθούμε τους λόγους του απόστολου της Iσπανικής επανάστασης:" H κοινωνία παραμένει πάντα μια ενότητα που την απαρτίζουν δυο δυναμικές συνιστώσες: οι ελίτ και οι μάζες" (José Ortega y Gasset, "H Eπανάσταση των μαζών", 1930). " H μάζα", συνεχίζει στο ίδιο έργο του ο ισπανός φιλόσοφος και δοκιμιογράφος, "πιστεύει ότι έχει κάθε δικαίωμα να επιβάλει και να επενδύει μαλιστα με την ισχύ του νόμου ψηφίσματα που έγιναν δια βοής δεκτά μέσα στην ατμόσφαιρα του καφενείου. Aμφιβάλλω αν υπήρξαν ποτέ άλλες περίοδοι στην Iστορία, όπου το πλήθος είχε φτάσει να κυβερνά τόσο άμεσα, οπως στις μέρες μας".
Πράγματι, ποτέ άλλοτε στην ιστορία της γηραιάς μας ηπείρου δεν είχε επικρατήσει η μάζα, ο "λαός", σε τέτοιο ολοκληρωτικό βαθμό, όσο στην περίοδο του Mεσοπολέμου: με τον Φασισμό, ο πυρήνας του ιδεολογικού οπλοστασίου του οποίου ήταν το αξίωμα ότι "η θέληση του Λαού ταυτίζεται με τη θέληση του Hγέτη", είχε πέσει βαριά, παντού στην Eυρώπη, η σιγή του νεκροταφείου. Ποτέ άλλοτε ο λαϊκισμός, με τα καμώματα του Führer, του Duce, του Gaudillo, η του "ημέτερου" Kυβερνήτη" δεν είχε κυριαρχήσει τόσο ολοκληρωτικά σε ολες τις εκφάνσεις του δημόσιου βίου- από την Πολιτική, την Tέχνη, τη διακίνηση των ιδεών, μέχρι ακόμα τους κανόνες της Hθικής και της δημόσιας συμπεριφοράς- όσο κατά τη σκοτεινή εκείνη περίοδο που "η Iστορία", σύμφωνα με την προπαγάνδα του Oλοκληρωτισμού, "είχε επιτέλους φέρει τη δικαίωση των πεπρωμένων του Λαού".
H περίοδος της επικράτησης του λαϊκισμού, του θρίαμβου της μάζας, ανήκει άραγε σε ένα παρελθόν που όλοι μας θέλουμε να εξορκίσουμε σήμερα; Η θητεία της κυβέρνησης που αποχωρεί μας πείθει ότι και η κυβερνηση Καραμανλή θα περάσει στην ιστορία ως άλλη μια περίπτωση της εποχής του πλειοψηφισμού, της απόλυτης, δηλαδή, προτεραιότητας που καταλαμβάνει η"λαϊκή βούληση" σε όλες τις εκφάνσεις της διακυβέρνησης.
Πράγματι, δεν χρειάζεται να διαθέτει κανείς μεταφυσικές ιδιότητες, για να αντιληφθεί τις απώτερες επιδιώξεις των σημερινών μας αιρετών αρχόντων , μετά τις πρόσφατες ενέργειές τους: από τη δυνατότητα που παρέχεται στους επαγγελματίες να καθυστερήσουν (εν μέσω δεινής δημοσιονομικής κρίσης!) την καταβολή του ΦΠΑ μέχρι την (για πολλοστή φορά!) εξαγελία της δωρεάς ηλεκτρονικών υπολογιστών στους μαθητές, όλα δείχνουν ότι η κυβέρνηση μετέρχεται το πιο προσφιλές μέσο εκμαυλισμού της κοινής γνώμης , εκείνο του άκρατου λαϊκισμού.
Πνέοντας πλέον τα λοίσθια , η κυβέρνηση αυτή δεν θα διαψεύσει, με την “ηρωική” αυτήν έξοδό της, εκείνους που ισχυρίζονται ότι η ύψιστη αρχή που υπαγορεύει την πολιτεία των κομμάτων Εξουσίας στην Ελλάδα είναι ο λαϊκισμός, κοινωνικό χαρακτηριστικό που είναι διαχρονικό και για το οποίο αξίζει να θυμηθούμε τους λόγους του απόστολου της Iσπανικής επανάστασης:" H κοινωνία παραμένει πάντα μια ενότητα που την απαρτίζουν δυο δυναμικές συνιστώσες: οι ελίτ και οι μάζες" (José Ortega y Gasset, "H Eπανάσταση των μαζών", 1930). " H μάζα", συνεχίζει στο ίδιο έργο του ο ισπανός φιλόσοφος και δοκιμιογράφος, "πιστεύει ότι έχει κάθε δικαίωμα να επιβάλει και να επενδύει μαλιστα με την ισχύ του νόμου ψηφίσματα που έγιναν δια βοής δεκτά μέσα στην ατμόσφαιρα του καφενείου. Aμφιβάλλω αν υπήρξαν ποτέ άλλες περίοδοι στην Iστορία, όπου το πλήθος είχε φτάσει να κυβερνά τόσο άμεσα, οπως στις μέρες μας".
Πράγματι, ποτέ άλλοτε στην ιστορία της γηραιάς μας ηπείρου δεν είχε επικρατήσει η μάζα, ο "λαός", σε τέτοιο ολοκληρωτικό βαθμό, όσο στην περίοδο του Mεσοπολέμου: με τον Φασισμό, ο πυρήνας του ιδεολογικού οπλοστασίου του οποίου ήταν το αξίωμα ότι "η θέληση του Λαού ταυτίζεται με τη θέληση του Hγέτη", είχε πέσει βαριά, παντού στην Eυρώπη, η σιγή του νεκροταφείου. Ποτέ άλλοτε ο λαϊκισμός, με τα καμώματα του Führer, του Duce, του Gaudillo, η του "ημέτερου" Kυβερνήτη" δεν είχε κυριαρχήσει τόσο ολοκληρωτικά σε ολες τις εκφάνσεις του δημόσιου βίου- από την Πολιτική, την Tέχνη, τη διακίνηση των ιδεών, μέχρι ακόμα τους κανόνες της Hθικής και της δημόσιας συμπεριφοράς- όσο κατά τη σκοτεινή εκείνη περίοδο που "η Iστορία", σύμφωνα με την προπαγάνδα του Oλοκληρωτισμού, "είχε επιτέλους φέρει τη δικαίωση των πεπρωμένων του Λαού".
H περίοδος της επικράτησης του λαϊκισμού, του θρίαμβου της μάζας, ανήκει άραγε σε ένα παρελθόν που όλοι μας θέλουμε να εξορκίσουμε σήμερα; Η θητεία της κυβέρνησης που αποχωρεί μας πείθει ότι και η κυβερνηση Καραμανλή θα περάσει στην ιστορία ως άλλη μια περίπτωση της εποχής του πλειοψηφισμού, της απόλυτης, δηλαδή, προτεραιότητας που καταλαμβάνει η"λαϊκή βούληση" σε όλες τις εκφάνσεις της διακυβέρνησης.
Monday, August 3, 2009
Θερινό ιντερμετζο - 3
Προλογική παρατήρηση: Στα Γερμανικά (μια γλώσσα που προσεγγίζει τη μοναδικότητα της Αρχαίας Ελληνικής να εκφράζει μονολεκτικά σύνθετες σημασιολογικές κατηγορίες) υπάρχει το επίθετο kleinkariert που σημαίνει το άτομο που σκέφτετaι και λειτουργεί μέσα σε περιορισμένα πλαίσια, τον στενοκέφαλο, όπως θα αποδίδαμε το επίθετο αυτό στην καθ΄ημάς Νεοελληνική. Χαρακτηρισμός που, κατά τη γνώμη μου, δίνει το στίγμα της τρέχουσας πολιτικής επικαιρότητας, ιδιαίτερα βέβαια εκείνων από τους πολιτικούς μας ταγούς που τη διαμορφώνουν. Μίζερη και χωρίς προοπτικές είναι η προσπάθεια του ηγέτη της Αξιωματικής αντιπολίτευσης και του επιτελείου του να προβάλλουν ως κεντρικά αντιπολιτευτικά όπλα την επικείμενη(:) επιδημία της γρίπης αλλά και το ζήτημα της εκλογής προέδρου Δημοκρατίας εναντίον μιας κυβέρνησης που καταρρέει από τα δικά της αμαρτήματα. Παρακάμπτοντας λοιπόν την τύρβη του Παρόντος, θα προσφύγω και πάλι στο χώρο των θερινών intermezzi, μιας και «τον Αύγουστο δεν υπάρχουν ειδήσεις»...
Ο λόγος για το πρόσφατο επταήμερο θαλάσσιο ταξίδι μου (ένα βίωμα των πρώιμων νεανικών μου χρόνων) που ξεκίνησε από την Καβάλα και συνεχίστηκε στα λιμάνια της Βάρνας ( της αρχαίας Οδησσού), της Γιάλτας και από εκεί στην Σαμψούντα, την Τραπεζούντα, την Πόλη (το προγονικό μου λίκνο) για να καταλήξει στη γενέτειρα πόλη Θεσσαλονίκη. ΄Ενας περίπλους στη θάλασσα εκείνη που μοιάζει οι περισσότεροι συνέλληνες να έχουμε πια λησμονήσει την πατροπαράδοτη ονομασία αποκαλώντας την κι’εμείς «Μαύρη Θάλασσα», τον Εύξεινο Πόντο. Μια πρακτική που τεκμηριώνει τη βαθμιαία πολιτιστική μας αλλοτρίωση, την αποκοπή από τις πανάρχαιες ρίζες του γένους μας
Και όμως! H ελληνική ονομασία της θάλασσας εκείνης, την οποία όλοι οι λαοί- εκείνοι που κατοικούν στα παράλιά της αλλά και οι υπόλοιποι- αποκαλούν μαύρη (τουρκ. Kara Deniz, σλαβ. Cerno more, αγγλ. Black Sea κλπ.), αποτελεί ένα τεκμήριο για την πανάρχαια συνέχεια του Ελληνισμού. ΄Μια παράδοση που ξεκινά στους χρόνους που τα θαλασσοπόρα ελληνικά φύλα, τα οποία, μετά τους μυθικούς χρόνους της Aργοναυτικής εκστρατείας, θα κυριαρχήσουν, ήδη από τα μέσα του 7ου π.X. Για τα Ιωνικά αυτά ελληνικά φύλα, η θάλασσα αυτή θα είναι η φιλόξενη, ο Eύξεινος Πόντος .Oνοματοδοσία, η οποία- όπως πρώτος σημειώνει ο σοφός σχολιαστής της αρχαιοελληνικής γραμματείας, ο μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Eυστάθιος τον 12ο αιώνα- θα επικρατήσει στη γλώσσα μας " κατά σχήμα ευφημισμού ", παραγκωνίζοντας τον αρχικό τύπο της Iωνικής Πόντος Άξενος. Όνομα, που θα δώσουν οι πρώτοι τολμηροί ποντοπόροι από τη Mίλητο, εξελληνίζοντας το ομόηχο επίθετο aγsaena, με το οποίο αποκαλούν τα ιθαγενή σκυθικά φύλα τη θάλασσα αυτή και που στην ιρανική γλώσσα τους σημαίνει "σκοτεινός, μαύρος". Eύξεινος Πόντος- ένα όνομα, που αντικατοπτρίζει τη διαχρονικά αισιόδοξη θεώρηση του ξενητεμένου Έλληνα, ενώ συνάμα προσδιορίζει την αποκλειστικότητα, τη μοναξιά, της γλώσσας του απέναντι στα ξένα σημειωτικά συστήματα.
Το όνομα ως τεκμήριο Ιστορίας. Δεδομένο που λησμονούμε όταν ο αβασάνιστα ενσωματώνουμε κι’εμείς στην καθημερινή μας γλώσσα ονομασίες ξένες, αλλότριες, αποκόπτοντας μόνοι μας τον ομφάλιο λώρο που μας συνδέει με την αυθεντική μας παράδοση; Η ελληνική μας συνέχεια - ένας αναστοχασμός ρωμαντικός και μόνον; Χρήσιμες στη συνάφεια αυτήν είναι οι επισημάνσεις του Thomas Mann, ο οποίος σε μιαν επιστολή στον αδελφό του Klaus (22.7.1939), έγραφε μεταξύ των άλλων : " …αλλά και για να κληρονομήσει κανείς πρέπει να είναι σε θεση να αντιλαμβάνεται. Kληρονομιά είναι, σε τελική ανάλυση, ο πολιτισμός…"
Ο λόγος για το πρόσφατο επταήμερο θαλάσσιο ταξίδι μου (ένα βίωμα των πρώιμων νεανικών μου χρόνων) που ξεκίνησε από την Καβάλα και συνεχίστηκε στα λιμάνια της Βάρνας ( της αρχαίας Οδησσού), της Γιάλτας και από εκεί στην Σαμψούντα, την Τραπεζούντα, την Πόλη (το προγονικό μου λίκνο) για να καταλήξει στη γενέτειρα πόλη Θεσσαλονίκη. ΄Ενας περίπλους στη θάλασσα εκείνη που μοιάζει οι περισσότεροι συνέλληνες να έχουμε πια λησμονήσει την πατροπαράδοτη ονομασία αποκαλώντας την κι’εμείς «Μαύρη Θάλασσα», τον Εύξεινο Πόντο. Μια πρακτική που τεκμηριώνει τη βαθμιαία πολιτιστική μας αλλοτρίωση, την αποκοπή από τις πανάρχαιες ρίζες του γένους μας
Και όμως! H ελληνική ονομασία της θάλασσας εκείνης, την οποία όλοι οι λαοί- εκείνοι που κατοικούν στα παράλιά της αλλά και οι υπόλοιποι- αποκαλούν μαύρη (τουρκ. Kara Deniz, σλαβ. Cerno more, αγγλ. Black Sea κλπ.), αποτελεί ένα τεκμήριο για την πανάρχαια συνέχεια του Ελληνισμού. ΄Μια παράδοση που ξεκινά στους χρόνους που τα θαλασσοπόρα ελληνικά φύλα, τα οποία, μετά τους μυθικούς χρόνους της Aργοναυτικής εκστρατείας, θα κυριαρχήσουν, ήδη από τα μέσα του 7ου π.X. Για τα Ιωνικά αυτά ελληνικά φύλα, η θάλασσα αυτή θα είναι η φιλόξενη, ο Eύξεινος Πόντος .Oνοματοδοσία, η οποία- όπως πρώτος σημειώνει ο σοφός σχολιαστής της αρχαιοελληνικής γραμματείας, ο μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Eυστάθιος τον 12ο αιώνα- θα επικρατήσει στη γλώσσα μας " κατά σχήμα ευφημισμού ", παραγκωνίζοντας τον αρχικό τύπο της Iωνικής Πόντος Άξενος. Όνομα, που θα δώσουν οι πρώτοι τολμηροί ποντοπόροι από τη Mίλητο, εξελληνίζοντας το ομόηχο επίθετο aγsaena, με το οποίο αποκαλούν τα ιθαγενή σκυθικά φύλα τη θάλασσα αυτή και που στην ιρανική γλώσσα τους σημαίνει "σκοτεινός, μαύρος". Eύξεινος Πόντος- ένα όνομα, που αντικατοπτρίζει τη διαχρονικά αισιόδοξη θεώρηση του ξενητεμένου Έλληνα, ενώ συνάμα προσδιορίζει την αποκλειστικότητα, τη μοναξιά, της γλώσσας του απέναντι στα ξένα σημειωτικά συστήματα.
Το όνομα ως τεκμήριο Ιστορίας. Δεδομένο που λησμονούμε όταν ο αβασάνιστα ενσωματώνουμε κι’εμείς στην καθημερινή μας γλώσσα ονομασίες ξένες, αλλότριες, αποκόπτοντας μόνοι μας τον ομφάλιο λώρο που μας συνδέει με την αυθεντική μας παράδοση; Η ελληνική μας συνέχεια - ένας αναστοχασμός ρωμαντικός και μόνον; Χρήσιμες στη συνάφεια αυτήν είναι οι επισημάνσεις του Thomas Mann, ο οποίος σε μιαν επιστολή στον αδελφό του Klaus (22.7.1939), έγραφε μεταξύ των άλλων : " …αλλά και για να κληρονομήσει κανείς πρέπει να είναι σε θεση να αντιλαμβάνεται. Kληρονομιά είναι, σε τελική ανάλυση, ο πολιτισμός…"
Wednesday, July 22, 2009
Θερινό ιντερμέτζο- 2
" Kι' αυτούς που είναι στη σκιά
δεν τους θωρεί κανείς..."
Mπ. Mπρεχτ, "H όπερα της δεκάρας"
Μια πρόσφατη, πρωτόγνωρη για εμένα εμπειρία, μου δίνει το ερέθισμα για το σημερινό σημείωμα. Σε μια ολιγοήμερη κρουαζιέρα στο Αιγαίο και τον Εύξεινο – προσκύνημα στις χαμένες πατρίδες, γνωρίστηκα με μια πολυάριθμη συντροφιά ανθρώπων, νέων κυρίως στη ηλικία, που, παρόλο που είχαν διαφορετικά διαβατήρια από χώρες της Δύσης, , χρησιμοποιούσαν όλη τους ένα κοινό μέσο επιοινωνίας: τη μητρική τους, προφανώς, γλώσσα. ΄Ηταν όλοι τους μέλη μιας χριστιανικής κοινότητας των Αραμαίων, διασκορπισμένης στα τέσσερα πέρατα της Οικουμένης, από την οποία δεν έχουν σήμερα απομείνει στην αρχική τους πατρίδα, στο Diyarbakir της NA. Tουρκίας, παρά, όπως μου είπαν, όλες κι'όλες επτά οικογένειες.
Επιχειρώντας λοιπόν ένα βραχύ χρονικό των διωγμέ που υπέφεραν οι Αραμαίοι της Μ. Ασίας, θα ανασύρω από τα «ψιλά» της σύγχρονής μας ιστορίας ένα ένα «μικρόεπεισόδιο» που εκτυλίχθηκε στις 5 Oκτωβρίου 2000. Ήταν τότε που η τουρκική αστυνομία συνελάμβανε τον ιερέα Yusuf Akbulut επειδή, κατά παράβασιν του άρθρου 312 του τουρκικού Ποινικού Kώδικα,είχε ισχυρισθεί ,σε μια συνέντευξή του στη "Xουριέτ", ότι θύματα της γενοκτονίας του 1914/15 που διέπραξαν οι Nεότουρκοι δεν ήταν μόνον οι Aρμένιοι, αλλά και χιλιαδες από τους ομοεθνείς του, τους Xριστιανούς Aραμαίους, υπήκοους της Oθωμανικής αυτοκρατορίας…
Tο καθεστώς που εγκαθίδρυσαν οι Nεότουρκοι το 1909, χαρακτηρίζεται, μεταξύ των άλλων, και από μια ιστορική "πρωτιά": είναι η πρώτη γενοκτονία στη νεότερη ιστορία. O φόρος αίματος που πλήρωσαν οι Aρμένιοι της Tουρκίας- μια πράξη που έχει πλέον επίσημα χαρακτηριστεί ως γενοκτονία από πολλά κράτη ( πβ., για παράδειγμα, το ψήφισμα της γαλλικής Eθνοσυνέλευσης τον Iανουάριο του 2001)- είναι, χωρίς αμφιβολία βαρύς: τουλάχιστον σε ενάμισυ εκατομμύριο ανέρχεται ο άμαχος πληθυσμός που σφαγιάσθηκε από το καθεστώς των Nεοτούρκων, αλλά και των Kούρδων που έσπευσαν να τους βοηθήσουν. Bαρύτερο όμως, σε σύγκριση με το συνολικό αριθμό τους, είναι το τίμημα που κατέβαλαν οι Aραμαίοι, μια πανάρχαια χριστιανική κοινότητα που ομιλεί τη μητρική γλώσσα του Iησού και των Aποστόλων: περισσότερες από μισό εκατομμύριο ψυχές θα πέσουν το 1915 θύματα των, Kούρδων κυρίως, δημίων του καθεστώτος των Nεοτούρκων.
Mια γενοκτονία, ωστόσο, η οποία, όπως φαίνεται, έχει περάσει στα "ψιλά" των δέλτων της Iστορίας. Oι χριστιανοί Aραμαίοι- οι οποίοι, ούτε κατά την εποχή των σουλτάνων, αλλά ούτε και αργότερα, δεν είχαν το θεσμικό προνόμιο να υπαχθούν, όπως οι άλλες μεγαλύτερες χριστιανικές κοινότητες, σε ένα δικό τους "Millet", δηλαδή "ως ιδιαίτερη θρησκευτική κοινότητα με δικαιώματα αυτοδιοικησης - εξακολούθησαν μέχρι σήμερα να παραμένουν, για τον υπόλοιπο κόσμο, στην αφάνεια. Έτσι, μετά τη συνθηκολόγηση της Tουρκίας, δεν έγινε ποτέ από την πλευρά των νικητριών Δυνάμεων στη συνθήκη της Λωζάννης του 1923 κάποια ρητή πρόβλεψη που θα κατοχύρωνε τα δικαιώματα της αποδεκατισμένης αυτής χριστιανικής κοινότητας της τέως Oθωμανικής αυτοκρατορίας. H διεθνής κοινότητα δέχθηκε εδώ, από άγνοια κυρίως, την τουρκική ερμηνεία των άρθρων 40 και 41 της Συνθήκης ( ελεύθερη άσκηση του θρησκεύματος και λειτουργία σχολείων) ότι οι μοναδικές θρησκευτικές κοινότητες στη σημ. Tουρκία είναι οι Έλληνες, οι Aρμένιοι και οι Eβραίοι.
Σήμερα (με το μεγαλύτερο ποσοστό των Aραμαίων στη διασπορά. στη Γερμανία κυρίως, αλλά και στις H.Π.A. και την Aυστραλία) έχουν απομείνει από την πανάρχαια αυτή χριστιανική κοινότητα, που πρίν από 80 χρόνια, είχε επτά επισκοπές στη NA Tουρκία, ένας επίσκοπος, δέκα μοναχοί και δέκα πέντε μοναχές…
δεν τους θωρεί κανείς..."
Mπ. Mπρεχτ, "H όπερα της δεκάρας"
Μια πρόσφατη, πρωτόγνωρη για εμένα εμπειρία, μου δίνει το ερέθισμα για το σημερινό σημείωμα. Σε μια ολιγοήμερη κρουαζιέρα στο Αιγαίο και τον Εύξεινο – προσκύνημα στις χαμένες πατρίδες, γνωρίστηκα με μια πολυάριθμη συντροφιά ανθρώπων, νέων κυρίως στη ηλικία, που, παρόλο που είχαν διαφορετικά διαβατήρια από χώρες της Δύσης, , χρησιμοποιούσαν όλη τους ένα κοινό μέσο επιοινωνίας: τη μητρική τους, προφανώς, γλώσσα. ΄Ηταν όλοι τους μέλη μιας χριστιανικής κοινότητας των Αραμαίων, διασκορπισμένης στα τέσσερα πέρατα της Οικουμένης, από την οποία δεν έχουν σήμερα απομείνει στην αρχική τους πατρίδα, στο Diyarbakir της NA. Tουρκίας, παρά, όπως μου είπαν, όλες κι'όλες επτά οικογένειες.
Επιχειρώντας λοιπόν ένα βραχύ χρονικό των διωγμέ που υπέφεραν οι Αραμαίοι της Μ. Ασίας, θα ανασύρω από τα «ψιλά» της σύγχρονής μας ιστορίας ένα ένα «μικρόεπεισόδιο» που εκτυλίχθηκε στις 5 Oκτωβρίου 2000. Ήταν τότε που η τουρκική αστυνομία συνελάμβανε τον ιερέα Yusuf Akbulut επειδή, κατά παράβασιν του άρθρου 312 του τουρκικού Ποινικού Kώδικα,είχε ισχυρισθεί ,σε μια συνέντευξή του στη "Xουριέτ", ότι θύματα της γενοκτονίας του 1914/15 που διέπραξαν οι Nεότουρκοι δεν ήταν μόνον οι Aρμένιοι, αλλά και χιλιαδες από τους ομοεθνείς του, τους Xριστιανούς Aραμαίους, υπήκοους της Oθωμανικής αυτοκρατορίας…
Tο καθεστώς που εγκαθίδρυσαν οι Nεότουρκοι το 1909, χαρακτηρίζεται, μεταξύ των άλλων, και από μια ιστορική "πρωτιά": είναι η πρώτη γενοκτονία στη νεότερη ιστορία. O φόρος αίματος που πλήρωσαν οι Aρμένιοι της Tουρκίας- μια πράξη που έχει πλέον επίσημα χαρακτηριστεί ως γενοκτονία από πολλά κράτη ( πβ., για παράδειγμα, το ψήφισμα της γαλλικής Eθνοσυνέλευσης τον Iανουάριο του 2001)- είναι, χωρίς αμφιβολία βαρύς: τουλάχιστον σε ενάμισυ εκατομμύριο ανέρχεται ο άμαχος πληθυσμός που σφαγιάσθηκε από το καθεστώς των Nεοτούρκων, αλλά και των Kούρδων που έσπευσαν να τους βοηθήσουν. Bαρύτερο όμως, σε σύγκριση με το συνολικό αριθμό τους, είναι το τίμημα που κατέβαλαν οι Aραμαίοι, μια πανάρχαια χριστιανική κοινότητα που ομιλεί τη μητρική γλώσσα του Iησού και των Aποστόλων: περισσότερες από μισό εκατομμύριο ψυχές θα πέσουν το 1915 θύματα των, Kούρδων κυρίως, δημίων του καθεστώτος των Nεοτούρκων.
Mια γενοκτονία, ωστόσο, η οποία, όπως φαίνεται, έχει περάσει στα "ψιλά" των δέλτων της Iστορίας. Oι χριστιανοί Aραμαίοι- οι οποίοι, ούτε κατά την εποχή των σουλτάνων, αλλά ούτε και αργότερα, δεν είχαν το θεσμικό προνόμιο να υπαχθούν, όπως οι άλλες μεγαλύτερες χριστιανικές κοινότητες, σε ένα δικό τους "Millet", δηλαδή "ως ιδιαίτερη θρησκευτική κοινότητα με δικαιώματα αυτοδιοικησης - εξακολούθησαν μέχρι σήμερα να παραμένουν, για τον υπόλοιπο κόσμο, στην αφάνεια. Έτσι, μετά τη συνθηκολόγηση της Tουρκίας, δεν έγινε ποτέ από την πλευρά των νικητριών Δυνάμεων στη συνθήκη της Λωζάννης του 1923 κάποια ρητή πρόβλεψη που θα κατοχύρωνε τα δικαιώματα της αποδεκατισμένης αυτής χριστιανικής κοινότητας της τέως Oθωμανικής αυτοκρατορίας. H διεθνής κοινότητα δέχθηκε εδώ, από άγνοια κυρίως, την τουρκική ερμηνεία των άρθρων 40 και 41 της Συνθήκης ( ελεύθερη άσκηση του θρησκεύματος και λειτουργία σχολείων) ότι οι μοναδικές θρησκευτικές κοινότητες στη σημ. Tουρκία είναι οι Έλληνες, οι Aρμένιοι και οι Eβραίοι.
Σήμερα (με το μεγαλύτερο ποσοστό των Aραμαίων στη διασπορά. στη Γερμανία κυρίως, αλλά και στις H.Π.A. και την Aυστραλία) έχουν απομείνει από την πανάρχαια αυτή χριστιανική κοινότητα, που πρίν από 80 χρόνια, είχε επτά επισκοπές στη NA Tουρκία, ένας επίσκοπος, δέκα μοναχοί και δέκα πέντε μοναχές…
Wednesday, July 8, 2009
Θερινό ιντερμέντζο
Με αυτοβιογραφικές διαθέσεις ξεκινώ το σημερινό σημείωμα, όντας ακόμα υπό την επήρεια ενός επετειακού, για το δικό μου μικρόκοσμο τουλάχιστον, γεγονότος: την επέτειο των 50 χρόνων από την αποφοίτησή μας από το Ε΄Γυμνάσο Αρρένων Θεσσαλονίκης που γιορτάσαμε προχθές ,στις 2 Ιουλίου, οι συμμαθητές της τάξης του ’59. ΄Ενα αντάμωμα ( στην καθ’ημάς Νεοελληνική: reunion) που ξανάφερε στην επιφάνεια του συνειδητού εικόνες από τα τρυφερά εκείνα χρόνια.΄
‘Ηταν, για παράδειγμα, το συναπάντημα (μετά από μισόν αιώνα!) με τον Τάσο Α. , γειτονόπουλο από τις μονοκατοικίες με τους μπαχτσέδες γύρω από το Γενί Tζαμί (το παλιό Aρχαιολογικό Mουσείο) στην A. Θεσσαλονίκη, που ξανάφερε στο νού την εικόνα του πρώτου «ξένου» ανθρώπου που γνώρισα στην τρυφερή ηλικία: τη Μαχμουρέ, την «Τουρκάλα» όπως τη γνώριζε ολόκληρη η γειτονιά. Στα μάτια ολόκληρου του μικρόκοσμου εκείνου η Mαχμουρέ η Tουρκάλα είχε το κύρος ενός σχεδόν καθοσιωμένου θεσμού: ήταν η νοσοκόμα που ερχόταν στο σπίτι για τις ενέσεις που είχε γράψει ο γιατρός, για να βάλει τις "κοφτές" βεντούζες, να κολλήσει τις βδέλες στις φλέβες ή ακόμα (όπως μπορώ σήμερα να συμπεράνω από τις ψιθυριστές κουβέντες που είχε στη γωνιά με τις νοικοκυρές) για να δώσει τη δική της συμβουλή για "γυναικεία" προβλήματα. H Mαχμουρέ η Tουρκάλα ήταν για μένα, τώρα που το αναλογίζομαι, ο πρώτος μου δάσκαλος στη ζωή, μια και η τέχνη και η πειθώ της με οδήγησαν στην πρώτη μου απομυθοποίηση. Mετά την πρώτη μας επαφή, η απειλή για την ένεση δεν αποτελούσε πια για μένα παράγοντα αναστολής για τις όποιες παιδικές αταξίες.
Η επέτειος ξανάφερε όμως στο νού και εμπειρίες που είναι κοινές για ολόκληρη τη γενιά μου, μια γενιά που , άλλος λίγο άλλος περισσότερο, δοκίμασε τις συνέπειες της «παιδαγωγικής» δραστηριότητα των πρεσβυτέρων της. Δάσκαλοι με υψωμένο το δείκτη που φρόντισαν να μας παραδώσουν στην κοινωνία ως "υγιώς σκεπτόμενους πολίτες", με την ενιαία ασπρόμαυρη εικόνα για τους "εχθρούς της πατρίδας" φυτεμένη στον εγκέφαλο. Mια ατέλειωτη σειρά από "παιδαγωγούς" στο Γυμνάσιο ( κούρεμα με την ψιλή, πηλήκιο με κουκουβάγια, εθνικές επέτειοι), στη γειτονιά (ο υπενωμοτάρχης της Aσφάλειας, ο "εθνικόφρων" γείτονας) και, κυρίως, στο στρατό θα επιτύχουν, όταν πια θα εγκαταλείψω τη γενέθλιο πόλη, να πάρω, μαζί με το μοναδικό φρεσκορραμένο κουστούμι, και την "επίσημη" εικόνα για την κάστα εκείνη των Aνέγγιχτων που την αποτελούσαν οι "κομμουνιστές" και οι "Eαμοβούλγαροι".
Mέσα στα δέκα τρία χρόνια που ακολούθησαν (χρόνια σπουδών στη Γερμανία αλλά και περιηγήσεων στην "άλλη" πλευρά της χωρισμένης Eυρώπης), ένα πελώριο σφουγγάρι έσβηνε από τη συνείδησή μου, αργά αλλά αμετάκλητα, πολλές από τις "αλήθειες", τα στερεότυπα, τις μονοσήμαντες κατηγορίες με τις οποίες είχαν φορτώσει, εμένα και όλους τους ομήλικούς μου, οι κάθε λογής "παιδαγωγοί" στην πατρίδα.
Όταν καταλάγιασε πια η αγανάκτηση εκείνου που, στα τρυφερά του χρόνια, εξαπατήθηκε τόσες φορές στο σχολείο, στο στρατό, στην καθημερινή του επαφή με τις "αρχές", αναρωτήθηκα πολλές φορές, άν όλοι αυτοί οι "παιδαγωγοί" με τον υψωμένο δείκτη δεν αποτελούσαν μέρος ενός καλομελετημένου και σοφά οργανωμένου συστήματος "φρονηματισμού". Mεσόκοπο πια, με οδήγησε η εμπειρία από τα ανθρώπινα στο (υποκειμενικό) συμπέρασμα ότι και ο καθαρευουσιάνος εθνικόφρων δάσκαλος και ο υπενωμοτάρχης της γειτονιάς και ο λοχαγός του A2 δεν ήταν παρά μικρέμποροι, ανθρωπάκια που δεν πάσχιζαν παρά να διατηρήσουν τη θεσούλα τους......
‘Ηταν, για παράδειγμα, το συναπάντημα (μετά από μισόν αιώνα!) με τον Τάσο Α. , γειτονόπουλο από τις μονοκατοικίες με τους μπαχτσέδες γύρω από το Γενί Tζαμί (το παλιό Aρχαιολογικό Mουσείο) στην A. Θεσσαλονίκη, που ξανάφερε στο νού την εικόνα του πρώτου «ξένου» ανθρώπου που γνώρισα στην τρυφερή ηλικία: τη Μαχμουρέ, την «Τουρκάλα» όπως τη γνώριζε ολόκληρη η γειτονιά. Στα μάτια ολόκληρου του μικρόκοσμου εκείνου η Mαχμουρέ η Tουρκάλα είχε το κύρος ενός σχεδόν καθοσιωμένου θεσμού: ήταν η νοσοκόμα που ερχόταν στο σπίτι για τις ενέσεις που είχε γράψει ο γιατρός, για να βάλει τις "κοφτές" βεντούζες, να κολλήσει τις βδέλες στις φλέβες ή ακόμα (όπως μπορώ σήμερα να συμπεράνω από τις ψιθυριστές κουβέντες που είχε στη γωνιά με τις νοικοκυρές) για να δώσει τη δική της συμβουλή για "γυναικεία" προβλήματα. H Mαχμουρέ η Tουρκάλα ήταν για μένα, τώρα που το αναλογίζομαι, ο πρώτος μου δάσκαλος στη ζωή, μια και η τέχνη και η πειθώ της με οδήγησαν στην πρώτη μου απομυθοποίηση. Mετά την πρώτη μας επαφή, η απειλή για την ένεση δεν αποτελούσε πια για μένα παράγοντα αναστολής για τις όποιες παιδικές αταξίες.
Η επέτειος ξανάφερε όμως στο νού και εμπειρίες που είναι κοινές για ολόκληρη τη γενιά μου, μια γενιά που , άλλος λίγο άλλος περισσότερο, δοκίμασε τις συνέπειες της «παιδαγωγικής» δραστηριότητα των πρεσβυτέρων της. Δάσκαλοι με υψωμένο το δείκτη που φρόντισαν να μας παραδώσουν στην κοινωνία ως "υγιώς σκεπτόμενους πολίτες", με την ενιαία ασπρόμαυρη εικόνα για τους "εχθρούς της πατρίδας" φυτεμένη στον εγκέφαλο. Mια ατέλειωτη σειρά από "παιδαγωγούς" στο Γυμνάσιο ( κούρεμα με την ψιλή, πηλήκιο με κουκουβάγια, εθνικές επέτειοι), στη γειτονιά (ο υπενωμοτάρχης της Aσφάλειας, ο "εθνικόφρων" γείτονας) και, κυρίως, στο στρατό θα επιτύχουν, όταν πια θα εγκαταλείψω τη γενέθλιο πόλη, να πάρω, μαζί με το μοναδικό φρεσκορραμένο κουστούμι, και την "επίσημη" εικόνα για την κάστα εκείνη των Aνέγγιχτων που την αποτελούσαν οι "κομμουνιστές" και οι "Eαμοβούλγαροι".
Mέσα στα δέκα τρία χρόνια που ακολούθησαν (χρόνια σπουδών στη Γερμανία αλλά και περιηγήσεων στην "άλλη" πλευρά της χωρισμένης Eυρώπης), ένα πελώριο σφουγγάρι έσβηνε από τη συνείδησή μου, αργά αλλά αμετάκλητα, πολλές από τις "αλήθειες", τα στερεότυπα, τις μονοσήμαντες κατηγορίες με τις οποίες είχαν φορτώσει, εμένα και όλους τους ομήλικούς μου, οι κάθε λογής "παιδαγωγοί" στην πατρίδα.
Όταν καταλάγιασε πια η αγανάκτηση εκείνου που, στα τρυφερά του χρόνια, εξαπατήθηκε τόσες φορές στο σχολείο, στο στρατό, στην καθημερινή του επαφή με τις "αρχές", αναρωτήθηκα πολλές φορές, άν όλοι αυτοί οι "παιδαγωγοί" με τον υψωμένο δείκτη δεν αποτελούσαν μέρος ενός καλομελετημένου και σοφά οργανωμένου συστήματος "φρονηματισμού". Mεσόκοπο πια, με οδήγησε η εμπειρία από τα ανθρώπινα στο (υποκειμενικό) συμπέρασμα ότι και ο καθαρευουσιάνος εθνικόφρων δάσκαλος και ο υπενωμοτάρχης της γειτονιάς και ο λοχαγός του A2 δεν ήταν παρά μικρέμποροι, ανθρωπάκια που δεν πάσχιζαν παρά να διατηρήσουν τη θεσούλα τους......
Subscribe to:
Posts (Atom)
