ΠΑΡΑ-ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1:Ο “σκοτεινός” Μεσαίωνας

Προλογική παρατήρηση : Tο σύνθετο "παρα-σημειώσεις" παραπέμπει ίσως με το πρώτο συνθετικό του σημασιολογικά σε φαινόμενα-θεσμούς που μεσουρανούν στο σημερινό μικροελλαδικό μας στερέωμα. Όπως όμως η παρα-οικονομία και η παρα-παιδεία αποτελούν ένα μέρος της τρέχουσας πραγματικότητας, άλλο τόσο θα μπορούσαν κάποιες παρα-σημειώσεις να επαναφέρουν στη συλλογική μας μνήμη κάποιες εκφάνσεις από το παρελθόν, λησμονημένες ίσως , κυρίως όμως να αναζητήσουν την ιστορική συνάφεια ή κάποιες αναλογίες με το παρόν.
O όρος αποτελεί μια δική μου, κάπως αυθαίρετη, επιλογή. Oρθότερο θα ήταν το "παρασελίδιες σημειώσεις", όρος τεχνικός που έχει καθιερωθεί στη φιλολογική επιστήμη και παραπέμπει σε ένα συγκεκριμένο γραμματειακό είδος, το πιο χαρακτηριστικό για τον ευρωπαϊκό Mεσαίωνα, τόσο στη Δύση όσο και στην καθ' ημάς Ορθόδοξη Aνατολή. Πρόκειται για κάποιες σημειώσεις που ο αντιγραφέας του χειρογράφου ή ο αναγνώστης του κατέγραφε στο περιθώριο της σελίδας ("επί της ώας") του βιβλίου για να σχολιάσει, ερμηνεύοντας κάποια δυσνόητη λέξη του αρχαίου κειμένου, για να επισημάνει κάποιες αναλογίες με σύγχρονά του γεγονότα ή, ακόμα, για να καταγράψει με συντομία κάποιο σπουδαίο για εκείνον συμβάν. Aναμφίβολα, το πλήθος αυτό των "περιθωριακών" σημειωμάτων, τα marginalia, που σώζονται από την περίοδο πριν από την ανακάλυψη του Γουτεμβέργιου αποτελούν σήμερα πηγές που μας αποκαλύπτουν μερικές πτυχές από την νοοτροπία του ανώνυμου και αφανούς, του “καθημερινού” ανθρώπου του Μεσαίωνα.
Παραμένοντας στο Μεσαίωνα, ας αναρωτηθούμε στην εναρκτήρια αυτή παρα-σημείωση , σε ποιό βαθμό ανταποκρίνεται το δημοφιλές στερεότυπο περί “σκοτεινού “ Μεσαίωνα στην απτή ιστορική πραγματικότητα . Αφορμή επίκαιρη τα πρόσφατα προεκλογικά δρώμενα, από τα οποία δεν έλειψαν βέβαια οι δυο, εμβληματικές για πολλούς, πολυσχιδείς προσωπικότητες της γενέτειράς μου Θεσσαλονίκης: ΄Ανθιμος και Ψωμιάδης έδωσαν και πάλι αφορμή να γίνει λόγος περί του “σκοτεινού” Μεσαίωνα που, όπως ισχυρίστηκαν και πάλι οι διάφοροι σχολιαστές βασιλεύει στη Θεσσαλονίκη.
Πόσο “σκοτεινός” ήταν όμως ο Μεσαίωνας στη Θεσσαλονίκη; Εδώ έρχεται η ιστορική μαρτυρία να ανατρέψει το δημοφιλές στερεότυπο και να υπενθυμίσει ότι τον θώκο του μητροπολίτη Θεσσαλονίκης ( από το ύψος του οποίου σήμερα ο κ. Ανθιμος εξαπολύει τους μύδρους του εναντίον αλλλοφύλων αλλά και μη αρεστών στον ίδιο συμπολιτών μας) ελάμπρυναν ιεράρχες- αυθεντικοί σκαπανείς στην εξελικτική πορεία της ανθρώπινης γνώσης. Την ημέρα του Ευαγγελισμού του έτους 842, για παράδειγμα, δεν θα διστάσει ο μητροπολίτης Λέων να τοποθετήσει την ορθόδοξη περί εικόνων ομολογία στο κήρυγμα που θα εκφωνήσει από τον άμβωνα της εκκλησίας της Αχειροποιήτου, αντιστεκόμενος έτσι στο επίσημο εικονομαχικό δόγμα. Είναι ο ίδιος εκείνος Λέων, ο οποίος θα περάσει στις σελίδες της Ιστορίας με το προσωνύμιο ο Μαθηματικός, μιας και , χαρη στο διό του πνευματικό μόχθο, θα ανασυρθεί η διδασκαλία της ‘Αλγεβρας κυριολεκτικά από την απόλυτη λήθη στην οποία είχε περιπέσει μετά τους Αλεξανδρινούς χρόνους.
Προκάτοχος του κ. ΄Ανθιμου στο θώκο της μητρόπολης Θεσσαλονίκης ήταν και ο Ευστάθιος (12ος αι.), φωτισμένος φιλόλογος ο οποίος περιέσωσε ένα μεγάλο μέρος από την χειρόγραφη παράδοση του Ομήρου και ο οποίος δεν δίσταζε να καυτηριάζει στα πονήματά του τα υποκριτικά καμώματα πολλών σύγχρονών του ρασοφόρων.
Στη Θεσσαλονίκη εξάλλου όταν ξεσπάσει η επανάσταση των Ζηλωτών (1343-1349), ένα φαινόμενο κοινωνικής αντίθεσης, θα βρεί την ιδεολογική του έκφραση ( πέντε ολόκληρους αιώνες πρίν από τους Μαρξ και Ενγκελς !) στα γραπτά του βυζαντινού μας προγόνου Αλεξίου Μακρεμβολίτη: “ ει δε πάντα κοινά, δήλον ότι και η γη και τα εξ αυτής άπαντα”.
Πόσο πιο “σκοτεινός” ήταν άραγε ο Μεσαίωνας από το σημερινό “λαμπρό νέο κόσμο “ μας;

Ενας γόρδιος δεσμός

΄

Realpolitik (δηλαδή: άσκηση πολιτικής που ανταποκρίνεται στις πραγματικές συνθήκες) ή θωπεία και κατευνασμός των ψηφοφόρων (κοινώς: λαίκισμός) είναι το κλασικό δίλημμα που θα αντιμετωπίσει σε κάποια στιγμή της σταδιοδρομίας του ο αιρετός άρχν, οπολιτικός. ΄Ενα δίλημμα, το οπίο, όπως μας έχουν συνηθίσει, παρακάμπτουν οι πολιτικοί μας, επιλέγοντας, σχεδόν πάντοτε, την οδό της προσφυγής σε ηχηρά ημίμετρα.
Η περίπτωση της άσκησης πολιτικής για την Ανώτατη εκπαίδευση είναι η πλεόν χαρακτηριστική και καθίσταται και πάλι επίκαιρη με τα νέα μέτρα που προαναγγέλλει η αξιότιμη κυρία Υπουργός Παιδείας. Το δίλημμα λοιπόν επανέρχεται, αν δεν κλείσει τα μάτια του κανείς μπροστά σε μια ζοφερή πραγματικότητα, ότι δηλαδή ο ακαδημαϊκός μικρόκοσμος αποτελεί σήμερα μια περιφραγμένη από την τρέχουσα πραγματικότητα γωνιά, όπου, κατά τη γνώμη μου, πραγματώνεται, κάθε μέρα όλο και περισσότερο, μια πανάρχαια ιστορική εμπειρία: ότι οι θεσμοί, όπως και ο ανθρώπινος βίος, υπόκεινται στη φθορά του Xρόνου και ότι μετά την αλκή της νιότης επέρχεται, αναπόδραστα, η παρακμή των γηρατειών.
Tο Πανεπιστήμιο σήμερα έχει και εκείνο ήδη διανύσει την, κοινή για όλους τους θεσμούς, τροχιά. Ένας εκπαιδευτικός θεσμός από το δυτικό Mεσαίωνα, που γνώρισε την ακμή του κατά τον 18ο και 19ο αιώνα. Ήταν τότε που η δομή της Universitas Litterarum ανταποκρινόταν πληρέστερα στο ιδεώδες, όπως το ορίζει ο Karl Jaspers ( "Einführung in die Philosophie", Mόναχο 1957, σ.82): " Tόσο υψηλότερο είναι το επίπεδο ενός Πανεπιστημίου, όσο περισσότεροι φοιτητές του δεν χειραγωγούνται πνευματικά από τον Kανονισμό Σπουδών,αλλά ακολουθούν την οδό που ανοίγει η ίδια η δική τους διάνοια ".
Πόσο πλησιάζει άραγε η σημερινή πραγματικότητα (με τα αθώα θύματα ενός αλλοπρόσαλου εκπαιδευτικού συστήματος, τους δυστυχείς νεαρούς βλαστούς μας που πέρασαν από την προκρούστειο κλίνη των εισαγωγικών εξετάσεων, για να καταλήξουν, εξαπατημένοι και άβουλοι, στα έδρανα των A.E.I. με μοναδικό πνευματικό τους μπούσουλα το ένα και μοναδικό σύγγραμμα) στο ιδεώδες του ορισμού του γερμανού φιλοσόφου;
Σύμφυτη άρρηκτα με τον πανεπιστημιακό θεσμό είναι και η ελευθερία της από καθέδρας διδασκαλίας. Ένα προνόμιο του διδάσκοντος, το οποίο αποτελούσε, παλαιότερα, το επιστέγασμα ενός παραγωγικού πνευματικού μόχθου. Tην venia legendi, την "άδεια του διδάσκειν", παραχωρούσε η πανεπιστημιακή σχολή μόνον ύστερα από μια σειρά από δοκιμασίες, επιστέγασμα των οποίων αποτελούσε η υφηγεσία. Ένας θεσμός-ασφαλιστική δικλείδα και για τον ίδιο τον υποψήφιο πανεπιστημιακό καθηγητή, ο οποίος, όπως είναι γνωστό, έχει καταργηθεί από την Πολιτεία από το 1982.
Xωρίς να αναφερθώ εδώ στο επίπεδο της επιστημονικής επάρκειας των μελών του προσωπικού που διδάσκει έκτοτε "από καθέδρας" στα Πανεπιστήμιά μας (επίπεδο, άλλωστε, μετρήσιμο από την ποιότητα της πνευματικής παραγωγής που έχει να επιδείξει), θα επισημάνω μόνον στις συνέπειες της ισοπέδωσης ( του "εκδημοκρατισμού" κατά τους τότε και νυν ιθύνοντες) που επέφερε η "μεταρρύθμιση" του '82. Eίναι η πνιγηρή ατμόσφαιρα της "συνομωσίας των μετριοτήτων" που κυριαρχεί στα Aνώτατα Πνευματικά μας Iδρύματα. Mια ατμόσφαιρα που κρατά ερμητικά κλειστές τις θύρες των A.E.I. σε όσους προικισμένους νέους επιστήμονες θα έχουν την αφελή φιλοδοξία να τις κρούσουν, επιδιώκοντας επάξια και εκείνοι μια θέση στις βαθμίδες του διδακτικού τους προσωπικού….
‘ Ενας γόρδιος δεσμός που καλούνται οι αιρετοί μας άρχοντες να λύσουν.

Μια νότα αισιοδοξίας: “Η επανάσταση του Αυτονόητου”

“…Oι σημερινοί Ρωμιοί πρέπει να αντικρίσουν το μέλλον, προσπαθώντας να επανακτήσουν την αρχαία εκείνη αρετή, την εργατικότητα και την φιλοπονία που υπήρχε στις ψυ¬χές των Eλλήνων · το αρχαίο πνεύμα των Eλλήνων ".
Μια παραίνεση που περιλαμβάνεται σε επιστολή του μεγάλου ποιητή της Aγγλίας, του John Milton (1608-1674), ο οποίος απαντά με τον τρόπο αυτόν σε εκκλήσεις για την απελευθέρωση του τουρκοκρατούμενου γένους, που θα του απευθύνει από το Παρίσι του Ρισελιέ ένας Αθηναίος της διασποράς, ο Λεονάρδος Φιλαράς. Μια ιστορική μαρτυρία με ιδιαίτερη αξία σήμερα (με τις ειρωνικές αναφορές στην κλασική αρχαιότητα, με τις οποίες διανθίζει ο ξένοςΤύπος τις δυσοιωνες προβλέψεις για την ελληνική Οικονομία), διότι αποτελεί ένα από τα πρώιμα δείγματα της νοοτροπίας που επικρατεί διαχρονικά στην Εσπερία: σε ποιό βαθμό, δηλαδή, είναι οι Νοέλληνες αντάξιοι απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων.
Ερώτημα υπαρξιακό για τη σημερινή μας συλλογική οντότητα που απαιτεί μια νηφάλια θεώρηση της μακραίωνης ιστορικής πορείας του Ελλληνισμού. Άν ανατρέξει, λοιπόν, κανείς στον εθνογενετικό μύθο του φύλου των Iώνων, θα διαπιστώσει ότι οι τεχνίτες (οι δημιουργοί ) απαρτίζουν μιαν από τις τέσσσερεις πρωτογενείς κοινωνικές κατηγορίες. Σύμφωνα με τον μύθο αυτόν, όπως τον παραδίδει ο Στράβων, οι τέσσερεις γιοι του επώνυμου γενάρχη Ίωνα ήταν, αντίστοιχα, επικεφαλής των γεωργών, των δημιουργών, των ιεροποιών και των φυλάκων. Ένας μύθος που αντανακλά, χωρίς άλλο, την αρχέγονη αντίληψη για τη συνάφεια της δραστηριότητας του τεχνίτη με το κοινωνικό του σύνολο.
O άνθρωπος ως δημιουργός τόσο στον τομέα του υλικού αλλά και του πνευματικού πολιτισμού αποτελεί ένα ζήτημα που παραμένει στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος κατά τον 5ο π.X. αιώνα. Φαινόμενο ιστορικό που αντανακλάται και στην ποίηση της εποχής, όπως, για παράδειγμα, στο πρώτο στάσιμον της "Aντιγόνης" του Σοφοκλή: " Πολλά είναι τα θαυμαστά, μα τίποτε πιο θαυμαστό από τον άνθρωπο. Aυτός περνά και πέρα από τον τρικυμισμένο άσπρο πόντο με τις φουρτούνες του νοτιά…και την υπέρτατη θεά, τη Γή, την άφθαρτή κι ακούραστη αυτός καταπονεί οργώνοντας χρονο το χρόνο με αλέτρια " (Aντιγόνη", στ. 331 κ. ε. Μετάφραση Γ. Mαρκαντωνάτου, Aθήνα 1985, σ. 111).
Ένας ύμνος στην ανθρώπινη δημιουργία που καταλήγει ωστόσο με την επισήμανση ότι τόσο τα πνευματικά έργα όσο και τα δημιουργήματα της τεχνολογίας θα πρέπει να εμπνέονται από την αίσθηση του καθήκοντος απέναντι στο κοινωνικό σύνολο
Μια ιστορική παρακαταθήκη, την οποία, όπως φαίνεται, οι σημερινοί Νεοέλληνες έχουν αποβάλει από τη συλλογική τους συνείδηση: οι αιώνες του Βυζαντίου και της Τουρκοκρατίας που μεσολάβησαν από την Κλασική αρχαιότητα μέχρι σήμερα έχουν σημαδέψει ανεξίτηλα τη συλλογική μας νοοτροπία: το βυζαντινό “σωματείον” και το τουρκικό “esnaf”, κλειστές επαγγελματικές ομάδες που θεραπεύουν εγωιστικά το ίδιο συμφέρον και λειτουργούν ακόμα ως ομάδες πίεσης, περιφρονώντας το κοινωνικό σύνολο.
Το “σωματείον” των ιδιοκτητών φορτηγών αναγκάστηκε (από τις επιταγές της ξενόφερτης “τρωικας”, ας μην το λησμονούμε) να βάλει προς το παρόν την ουρά κάτω από τα σκέλια. Σειρά έχουν τώρα οι αυτόκλητοι “κοινωνικοί αγωνιστές” της Δ.Ε.Η. και τα υπόλοιπα εσνάφια της μικροελλαδικής κοινωνίας.
Θα τους αντιμετωπίσει, άραγε, εξίσου αποτελεσματικά η “επανάσταση του αυτονόητου’ που διακηρύσσουν οι αιρετοί μας άρχοντες;

Ρόζα Λουξεμπούργκ: Υποθήκες

Η εμπειρία από την τρέχουσα επικαιρότητα, (τη ζοφερη πραγματικότητα των ημερών μας, με την άνανδρη δολοφονία ενός συνανθρώπου μας από μια δράκα αυτοαποκαλούμενων “κοινωνικών αγωνιστών”) μας οδηγεί στη διαπίστωση πόσο επίκαιρη παραμένει σήμερα η θεώρηση μιας διανοούμενης που , πριν από έναν σχεδόν αιώνα, απαξίωνε την πολιτική δολοφονία ως μέσο για την επίτευξη των στόχων της προλεταριακής επανάστασης.
Γράφει λοιπόν η (δολοφονημένη τον Ιανουάριο του 1919 από γερμανούς φασίστες) Rosa Luxemburg : “Για να πετύχει τους στόχους της η προλεταριακή επανάσταση δεν χρειάζεται την τρομοκρατία, η ίδια μισεί και συχαίνεται τη δολοφονίσ ανθρώπων. Της είναι άλλωστε άχρηστα ως μέσα για τη διεξαγωγή του αγώνα, διότι μάχεται εναντίον θεσμών και όχι μεμονωμένων ατόμων… ( η εανάσταση) δεν είναι η απέλπιδα προσπάθεια κάποιας μειονότητας να προσαρμόσει δια της βίας τον υπόλοιπο κόσμο στα δικά της ιδεώδη προτυπα. (η Επανάσταση) είναι το γιγάντιο κίκημα των εκατομμυρίων από τη λαϊκή βάση, η οποία έχει προορισθεί να εκπληρώσει την ιστορική αποστολή και να μετατρέψει την ιστορική αναγκαιοτητα σε ρεαλιστική πραγματικότητα” ( Rosa Luxemburg, Gesammelte Werke, τ.4, 440 κ.ε.) .
Δεν είναι όμως σήμερα απλώς επίκαιρη, λόγω της τρέχουσας συγκυρίας , η σκέψη της Ρ. Λουξεμπουργκ αλλά παραμένει διαχρονικά ως η κατεξοχήν έκφραση της εναλλακτικής εκδοχής του σοσιαλισμού. . ΄Ετσι κλασικός για την τάση που εκπροσωπεί, παραμένει ο ορισμός της για την ελεύθερη διακίνηση των ιδεών : « Ελευθερία μόνο για τους κυβερνητικούς οπαδούς, μόνο για τα μέλη του κόμματος, όσο πολυπληθή και να είναι αυτά, δεν ε είναι διόλου ελευθερία. Η ελευθερία είναι πάντα και αποκλειστικά η ελευθερία που έχουν οι αντιφρονούντες. Τούτο όχι εξαιτίας κάποιους φανατικής αντίληψης περί Δικαίου αλλά διότι ο,τι αξιομνημόνευτο, ολοκληρωμένο αλλά και λυτρωτικό ενυπάρχει στην πολιτική ελευθερία εξαρτάται από το βασικό αυτό χαρακτηριστικό (την ελευθερία που απολαμβάνουν οι αντιφρονούντες), Χαρακτηριστικό που παύει να υπάρχει όταν η «Ελευθερία» αναχθεί σε κάποιο ιδιαίτερο προνόμιο».
Το παραπάνω χωρίο αποδίδει ακριβώς την πεμπτουσία του Δημοκρατικού σοσιαλισμού. Μια διακήρυξη ωστόσο, την οποία οι συνθήκες δεν επέτρεψαν να εφαρμοσθεί στην κυβερνητική πράξη. Οι όποιες πρώτες απόπειρες της εφαρμογής στην καθημερινή πράξη του «σοσιαλισμού με το ανθρώπινο πρόσωπο», (στη Χιλή του Αλλιεντε ή στην Τσεχοσλοβακία του Ντουμπτσεκ) θα ματαιωθούν γρήγορα από τις δυο παγκόσμιες Υπερδυνάμεις, οι οποίες θα αντιδράσουν σε κοινωνικούς «πειραματισμούς» που θέτουν υπο αμφσβήτηση τα δομικά χαρακτηριστικά του κρατούντος συστήματος. ΄ Ο σοσιαλισμός του Αλιέντε και ο πλουραλισμός του Ντουμπτσεκ αποτέλεσαν το κόκκινο πανί για τους πανίσχυρους γείτονες...
Η Ρόζα Λούξεμπουργκ , για να περάσουμε και στην τρέχουσα καθ’ημάς πραγματικότητα, αποτελεί αδιαμφισβήτητα ένα ιδεολογικό πρωτοπόρο του δημοκρατικού σοσιαλισμού, τον οποίο προσπαθούν στις μέρες μας να συγκροτήσουν ως μια συντεταγμένη πολιτική ενότητα , ως κόμμα, μεμονωμένα στελέχη που, όπως είναι γνωστό, αποσπάστηκαν απο το κόμμα , του οποίου στη Βουλή ηγείται ο κ. Τσίπρας,
Μπορεί όμως μια τέτοια απόπειρα να αποτελέσει και μια ρεαλιστική κυβερνητική εκδοχή;.

Ο αναχρονισμός ως φαινόενο του παρόντος

Καθώς , όσο το θερινό ζώδιο διανύει την τροχιά του και η αποχαυνωτική ραστώνη προσλαμβάνει κάθε μέρα και ευρύτερες διαστάσεις στον ελλαδικό μας μικρόκοσμο, οι αποκαλύψεις για τη δημόσια διαφθορά που καθημερινά πληθαίνουν δεν φαίνεται να προκαλούν πλέον κάποια αντίδραση από την πλευρά του κοινωνικού συνόλου των αρχομένων. Διατελούμε όλοι μας πλέον, αυτό είναι βέβαιο, σε μια κατάσταση συλλογικού μιθριδατισμού απέναντι στα κατορθώματα των αιρετών μας αρχόντων. Δεδομένο που επιτρέπει στους ίδιους να προβάλλουν, θρασείς λαλίστατοι ,από τηλοψίας για να εκθειάσουν τα όποια έργα τους «χωρίς σύνεσιν, χωρίς αιδώ»....
Τις συνέπειες από τη δημόσια αυτή επίδειξη αυθάδειας από το μέρος των φαύλων αιρετών μας αρχόντων επιτείνει (εκτός από την αδράνεια από όλους εμάς τους «κοινούς υπηκόους» ) και η παντελής απουσία από το πολιτικό γίγνεσθαι ενός αντίπαλου δέους, ακριβέστερα: της προοδευτικής Αριστεράς. Μεταθέτοντας λοιπόν τη θεώρηση του ρόλου της εναλλακτικής εκδοχής της Αριστεράς στο σημερινό μας δημόσιο βίο μας για το επόμενο σημείωμα, θα επιχειρήσω σήμερα να προσεγγίσω την ιερή αγελάδα της «ορθόδοξης» Αριστεράς που κατευθύνεται από το ιερατείο των μελάθρων του Περσσού.
Το Κ.Κ.Ε. αποτελεί σήμερα ένα κατάλοιπο από το παρελθόν, κύριο γνώρισμα του οποίου αποτελεί η εμμονή σε μιαν ανακόλουθη συλλογιστική. Φαινόμενο, το οποίο σημαδεύει ανέκαθεν την ανθρώπινη ιστορία και που χαρακτηρίζεται από μιαν ιδιότυπη στατική θεώρηση του παρελθόντος. Μια αναχρονιστική εμμονή στην Ιστορία, η οποία συντηρεί, περα και πάνω από κάθε ιστορική αλληλουχία , ως ύψιστο ιδεολόγημα τη διαχρονικότητα ενός μύθου. Το Κ.Κ.Ε., με άλλα λόγια,, παραμένει σε μιαν ψευδο-επαναστατική εγρήγορση και, σε πείσμα των αντικειμενικών συντήκων της ρεαλιστικής πραγματικότητας δεν έχει να προσφέρει παρά την σοβιετοποίηση της κοινωνίας και της Οικονομίας.
Το Κ.Κ.Ε. αποτελεί σήμερα έναν παράγοντα αναχρονισμού, που απευθύνεται στο κοινωνικό μας σύνολο με έναν οιονεί ποιμαντορικό, άρα προτρεπτικό, λόγο που αγνοεί την προοπτική του χρόνου, την ιδιαιτερότητα των στιγμών που σήμερα βιώνουμε και την ιστορική αλληλουχία. Στα πλαίσια της υπερβατικής νοσταλγίας για τις «σοβιετικές ημέρες» που αποπνέει η ιδεολογία του, το νόημα της Ιστορίας βρίσκεται πέρα και πάνω από αυτήν. «Κι αυτή ακόμα η ανθρώπινη φύση καθίσται αντικείμενο της αναχρονιστικής θεώρησης . ΄Ολες οι γενεές του ανθρώπου βαρύνονται από το προπατορικό αμάρτημα, όπως και ‘όλοι οι Εβραίοι είναι ένοχοι για τη Σταύρωση. Οι Σταυροφόροι πίστευαν, έτσι, κτά τον 11ο αιώνα, ότι τιμωρούσαν όχι τους απογόνους, αλλά τους ίδιους τους φονεις του Ιησού. Οι αιώνες που είχαν ξυλίσει στο μεσοδιάστημα δεν είχαν καμιά σημάδια για αυτούς « (A. Gurevich, Categories of Medieval Culure, Λονδίνο 1985, σ.130).
Όχι, μέσα στην τρέχουσα συγκυρία δεν αποτελεί το ιερατείο του Αναχρονισμού, που εδρεύει στον Περισσό έναν παράγοντα κοινωνικής προόδου.

Τα δυο πρόσωπα του Ιανού

Σε όσους από τους συνέλληνες, ( σαστισμένους από την ομοβροντία των μέτρων «δημοσιονομικής εξομάλυνσης» που ήδη εφαρμόζουν οι αιρετοί τους άρχοντες) επιτρέψουν οι ζοφερές συνθήκες να ορθώσουν κάπως την κεφαλή τους, θα αντικρίσουν, στην τρέχουσα πραγματικότητα που τους περιβάλλει, τη διπλή όψη του ρωμαϊκού θεού Ιανού: η Παγκοσμιοποίηση, όπως αυτή εμφανίζεται στις μέρες μας με τη δημοσιονομική κρίση που επικρατεί στις κοινωνίες του ύστερου καπιταλισμού στη Δύση, θα προβάλει με τη μια όψη, ενώ θα αντανακλάται από τη δεύτερη η παραδοσιακή, η πατροπαράδοτη δημόσια διαφθορά που σταθερά ξεχωρίζει τον κόσμο της καθ’ημάς Ανατολής από την Εσπερία.
Σε ό,τι αφορά στην πρώτη διάσταση της τρέχουσας πραγματικότητας οφείλει κανείς να παραδεχθεί ότι διεκδικούμε οι Νεοέλληνες μια παγκόσμια πρωτιά ανάμεσα στις κοινωνίες, όπου έχουν επικροτήσει οι συνθήκες του ύστερου καπιταλισμού. Παραμένοντας πιστοί στο σύστημα οι δικοί μας αιρετοί άρχοντες , προσφεύγουν σε μέτρα εγγενή προς τη λογική του, χωρίς καν να διανοηθούν να διαταράξουν, έστω και κατ’ ελάχιστο, το μηχανισμό του. Το μεγάλο κεφάλαιο (ιδιαίτερα το τραπεζικό αλλά και η χρηματιστηριακή σπέκουλα) παραμένει ασύδοτο και ελεύθερο να συσσωρεύει, το κέρδος από τη δραστηριότητά του, ενώ με τα μέτρα «δημοσιονομικής εξομάλυνσης» πλήττεται το κατ’εξοχήν μέρος που παράγει το υπερπροϊόν στην Οικονομία, οι εργαζόμενοι. Πάγωμα μισθών για τους ασθενέστερους αλλά., κυρίως, αφαίμαξη των αποδοχών της μεσαίας τάξης (τουλάχιστον 8.000 ευρώ , για παράδειγμα, για τους συνταξιούχους καθηγητές Α.Ε.Ι), ριζική αναθεώρηση επί τα χείρω του συνταξιοδοτικού συστήματος, χαλάρωση των μέτρων που προστατεύουν τον εργαζόμενο από την αυθαιρεσία του κεφαλαιούχου εργοδότη έχουν ήδη σπεύσει να θεσμοθετήσουν οι αιρετοί μας άρχοντες , διεκδικώντας, αν μη τι άλλο, τη φήμη των ρηξικέλευθων πρωτοπόρων στην παγκόσμια καπιταλιστική οικονομία. Μέτρα, στα οποία, όπως βλέπουμε, προσφεύγουν στις μέρες μας ακόμα και χώρες με πιο ανεπτυγμένη οικονομία, όπως η Ισπανία, η Γερμανία, η Αγγλία αλλά και η Ιαπωνία.
Μέσα όμως στη γενική αυτή τάση της παγκοσμιοποίησης ξεχωρίζει η δική μας, η ελληνική διαφορά. Διότι, σε αντίθεση με τις δυτικές κοινωνίες (ιδιαίτερα με την Ιαπωνία) που συγκροτούνται από λαούς που, όπως δείχνουν τα πράγματα, επιδεικνύουν ένα είδος συλλογικής πειθαρχίας, στη μοκροελλαδική μας κοινωνία , η δυσθυμία του υπηκόου απέναντι στα μέτρα των ιθυνόντων αποδεικνύεται ότι έχει διαστάσεις δυσθεώρητες. Μια συλλογική αντίδραση των υπηκόων που την υποθάλπει η δραστηριότητα μιας πολιτικής παράταξης με ευάριθμους μεν οπαδούς, η οποία ωστόσο διακατέχεται από μιαν άκαιρη και αναχρονιστική ψευδο-επαναστατική ιδεολογία.
Το έτερο πρόσωπο του Ιανού που προβάλλει στις μέρες μας είναι η διαχρονική ιδιαιτερότητα που ενδημεί στο χώρο της καθ’ημάς Ανατολής. Είναι η δημόσια διαφθορά που, ανέκαθεν, ανθούσε στη χώρα της φαιδράς πορτοκαλιάς από τη σύστασή της ως κράτος. Είναι η λεγόμενη « διαφθορά της καθημερινότητας», η «μικρή διαφθορά» (petty corruption) , όπως αυτή αποκαλύπτεται, για παράδειγμα, με τις εγκληματικές οικονομικές ταχυδακτυλουργίες ευάριθμων ταγών της υγείας στα δημόσια νοσοκομεία. Είναι όμως και η διαφθορά των κατά καιρούς αιρετών μας αρχόντων που σήμερα εμφανίζονται ακόμη δημηγορώντας δημόσια , χωρίς σύνεσιν, χωρίς αιδώ ....
Οι δυο όψεις του Ιανού, που προβάλλουν στην τρέχουσα μικροελλαδική μας καθημερινότητα .

Μηδίσαντες και γραικύλοι - Eνα διαχρονικό φαινόμενο

Μέσα στη γενικότερη κατάθλιψη που κυριαρχεί σήμερα και ενάντια στην καθημερινά διογκούμενη τάση αυτο-απαξίωσης που μας χαρακτηρίζει ως κοινωνικό σύνολο, ας επιχειρήσουμε στο σημείωμα αυτό ( σε μια προσπάθεια να υπερβούμε την γενικότερη κατάθλιψη και τη συλλογική μεμψιμοιρία που προσδιορίζουν την ιδιαιτερότητα των καιρών μας) μια σύντομη αναδρομή σε μια αντικειμενική διάσταση που χαρακτηρίζει διαχρονικά τη Ρωμιοσύνη: τη μακρά ιστορική μας διαδρομή, η οποία αποκαλύπτει και την αδιάλειπτη συνέχεια του Ελληνισμού ως ιστορικής κατηγορίας.
Η μακρά μας ιστορία λοιπόν, αποκαλύπτεται, αν θελήσουμε να την προσεγγίσουμε με νηφάλια διάθεση, ως ένα θλιβερό προνόμιο που διαθέτουμε ως έθνος. Διότι οι ιστορικές μας δέλτοι δεν περιλαμβάνουν μόνο σελίδες δόξης λαμπρές , αλλά διδάσκουν ότι μια βασική συνιστώσα της εθνικής μας ιδιοσυστασίας είναι εκείνη που, σε στιγμές κρίσης και παρακμής της ιστορικής μας περιπέτειας, ρίχνουν τη βαριά σκιά τους και μας καθιστούν κάθε άλλο παρά υπερήφανους. Είναι οι χρονικές στιγμές εκείνες που κάποιοι από τους κατά καιρούς άρχοντες θα προκρίνουν , σε καιρούς υπαρξιακής κρίσης του γένους, να υπηρετήσουν το ίδιον οικονομικό συμφέρον, προσχωρώντας, έναντι οικονομικού ανταλλάγματος, στο στρατόπεδο του εχθρού αντί να ταχθούν αλληλέγγυοι στο πλευρό του δοκιμαζόμενου κοινωνικού συνόλου.
Κοινά είναι τα τυπολογικά χαρακτηριστικά των κατά καιρούς εξoμ0τών του γένους, ενώ η ονομασία τους , κατά τις χρονικές περιστάσεις, ποικίλλει: είναι οι μηδίσαντες εκείνοι ΄Ιωνες σατραπίσκοι που, προτιμώντας τα υλικά αγαθά, τάχθηκαν στο πλευρό του Πέρση εισβολέα, είναι οι γραικύλοι (graeculi κατά τον περιφρονητικό χαρακτηρισμό του Κικέρωνα) που θα προσφέρουν τις καλές τους υπηρεσίες στο Ρωμαίο κατακτητή, οι κοτζαμπάσηδες της Τουρκοκρατίας και κάποιοι Φαναριώτες , υποχείρια της Υψηλής Πύλης, οι μαυραγορίτες, τέλος, και οι συνεργάτες του Γερμανού κατακτητή, οι οποίοι θα αποτελέσουν τον πυρήνα της μετεμφυλιακής Δεξιάς...
Θα παραμείνουν άραγε και οι μηδίσαντες των ημερών μας, όπως και οι παλαιότεροι της συνομοταξίας τους, ατιμώρητοι και θα εξακολουθήσουν να προκαλούν- χωρίς σύνεσιν, χωρίς αιδώ- το κοινό αίσθημα υπό την προστασία του νομικού εφευρήματος της παραγραφής που επινόησαν οι δυο μεγάλες κοινοβουλευτικές παρατάξεις; Θα εξακολουθήσουν άραγε να απολαμβάνουν τα υλικά αγαθά που απέκτησαν, με τα ποικίλης μορφής off shore αλισβερίσια παρέχοντας τις καλές τους υπηρεσίες σε ξένους οικονομικούς κολοσσούς, πολεμικές βιομηχανίες, οι οποίες είναι κυριολεκτικά οι θανάσιμοι εχθροί του κοινωνικού μας συνόλου σήμερα , διότι απομυζούν το εθνικό μας υπερπροϊόν, το υστέρημα του «κοινού» συνέλληνα με τα οπλικά συστήματα που μας παρέχουν;
Τα τελευταία εικοσιτετράωρα αποκαλύπτεται στα μάτια του «κοινού» συνέλληνα το μέγεθος της διαφθοράς που, όσο περνούν οι ώρες, διογκώνεται. Οι αποκαλύψεις των τελευτών ημερών (όσες τουλάχιστον ξεφύγουν από τον έλεγχο του διεφθαρμένου συστήματος της κομματοκρατίας) δείχνουν ότι , πέρα από την «μικρή διαφθορά» (petty corruption) φαινόμενο καθημερινό, απέναντι στο οποίο είχε ήδη αναπτύξει ένα είδος μιθριδατισμού η μικροελλαδική κοινωνία είχε αναπτυχθεί το καρκίνωμα της διαφθοράς των αιρετών μας αρχόντων. Οι μέρες που έρχονται θα αποκαλύψουν ότι το «λάδωμα» του κατώτερου γραφειοκράτη, το πατροπαράδοτο «μπαξίσι» για τον έφορο ή τον υπάλληλο της Πολεοδομίας ή το «φακελάκι» για το γιατρό (όρος τεχνικός που έχει ήδη περάσει ως δάνειο στη γλωσσική χρήση των κοινοτικών μας εταίρων) δεν αποτελούσαν μέχρι τώρα παρά ανώδυνες παρενέργειες του μικροελλαδικού μας συστήματος.
Ποιες διαστάσεις θα λάβει τότε η δυσθυμία του «καθημερινού» υπηκόου;