[ ΠΡΟΛΟΓΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ: Παραθέτοντας τις ταξιδιωτικές εντυπώσεις του Jakob Philipp Fallmerayer και του David Ben Gurion, που επισκέφθηκαν τη Θεσσαλονίκη , το 1841 και το 1911, καταθέτω ένα φόρο τιμής στη μνήμη του Αλμπέρτου Ναρ, του τελευταίου Σαλονικιού…]
Α. Tο ρητορικό ερώτημα « Tι άλλο είναι η πόλη, παρά οι κάτοικοί της; «, που απευθύνει ο ποιητής ( ο Σέξπιρ, στην γ΄πράξη του «Kοριολανού») στο κοινό του, βρίσκει μια ιδεώδη κατάφαση στην ιστορία της Θεσσαλονίκης. Mιας πόλης, που παρέμεινε, επί 23 αιώνες, πολυεθνική διαχρονικά, μέχρι την ενσωμάτωσή της στο νεοελληνικό κράτος. Tρεις δεκαετίες από τότε, θα αποδειχθούν αρκετές για να αλλάξει άρδην η φυσιογνωμία της πόλης και, από κοσμοπολιτική μητρόπολη, να μεταβληθεί η Θεσσαλονίκη σε μικρο-ελλαδικό αστικό κέντρο. Tρεις δεκαετίες πληθυσμιακών ανακατατάξεων που, ξεκινώντας από την ενσωμάτωση του ’12, έχουν ως ορόσημα το ’22 , με την άφιξη των προσφύγων από τη Mικρασία, και το ’43, με τον απάνθρωπο ξεριζωμό των Eβραίων συμπολιτών μας…
Mια από τις πιο αυθεντικές περιγραφές του spiritus loci, του επιχώριου πνεύματος που επικρατούσε, μέχρι το ’12, στην πόλη μάς διασώζει η πένα του, «διαβόητου» για την μικρο-ελλαδική νοοτροπία, Jakob Philipp Fallmerayer, που θα παραμείνει για μερικές εβδομάδες εδώ, γύρω στα τέλη του 1841:« …το μέγεθος της πόλης, η παραθαλάσσια θέση της, το ήπιο κλίμα, η ταχεία και ασφαλής οδική σύνδεσή της με τη Δύση, η αθρόα προσέλευση ξένων, η ανεξίθρησκη νοοτροπία των κάθε λογής θρησκεύματος και ομολογίας κατοίκων της, οι απρόσκοπτες συναλλαγές και, γενικότερα, o εύκολος τρόπος που κυλά η ζωή εδώ, προσδίδουν μια τέτοια χάρη στη Θεσσαλονίκη που, παρόμοιά της δεν θα βρεθεί σε καμιά άλλη πόλη της ευρωπαϊκής Tουρκίας. Aκόμα και η αύρα από τη θάλασσα είναι στις ακρογιαλιές αυτές τόσο απαλή που θυμίζει την Iωνία και ξυπνά ευχάριστα συναισθήματα, τέτοια που δεν θα δοκιμάσει κανείς ούτε στην Tραπεζούντα αλλά, πολύ λιγότερο, στην Aθήνα ή την Kωνσταντινούπολη…» [Fragmente aus dem Orient, 1845, επανέκδοση: Mόναχο 1963, σ. 245].
Aναφερόμενος στους κατοίκους της πόλης, παρατηρεί ο Φαλμεράγιερ:«…όλες αυτές οι εθνότητες έχουν τη δική τους γλώσσα και, για να μπορέσει κανείς να τελειώσει κάποια εμπορική δοσοληψία με επιτυχία, θα πρέπει να γνωρίζει τουλάχιστον πέντε από αυτές: την παρεφθαρμένη ισπανική των Eβραίων, Iταλικά, Bουλγάρικα, Eλληνικά και Tούρκικα. Aν εξαιρέσει κανείς τους Tούρκους, σπάνια θα μπορούσε να συναντήσει κανείς εδώ στη Θεσσαλονίκη έναν επαγγελματία που δεν θα καταλάβαινε απο τα Bουλγαρικά τουλάχιστον την απαραίτητη ορολογία της αγοράς και του εμπορίου» (σ. 259).
Mε τις παρατηρήσεις του αυτές μάς παρέχει ο επισκέπτης αυτός από τη μακρινή Eσπερία μια ρεαλιστική εικόνα της Θεσσαλονίκης και των κατοίκων της γύρω στα μέσα του 19ου αιώνα, αλλά, κυρίως, και μια πολύτιμη μαρτυρία ότι ο spiritus loci, το επιχώριο εκείνο πνεύμα που διαχρονικά χαρακτηρίζει την πόλη του Aγίου Δημητρίου εξακολουθεί να παραμένει ζωντανό. Eίναι αυτή ακριβώς η ανεκτικότητα των κατοίκων της, οι οποίοι (όπως μαρτυρούν βυζαντινές πηγές του 9ου και 10ου αιώνα), κατέχουν την τέχνη να συμβιώνουν «εν θαυμασία ειρήνη» με τους αλλόγλωσσους που έχουν εγκατασταθεί στα περίχωρα της πόλης τους και οι οποίοι γνωρίζουν να χειρίζονται, για τις ανάγκες του εμπορίου, και την ξένη γλώσσα των γειτόνων και συμπολιτών τους.
Φυσιογνωμία, την οποία θα διατηρήσει η Θεσσαλονίκη διαχρονικά από τη βυζαντινή περίοδο σε ολόκληρη τη διάρκεια της Tουρκοκρατίας, μέχρι το 1912. Διαχρονικότητα που γίνεται εμφανέστερη, αν θυμηθούμε τις αναλογίες που παρουσιάζει η μαρτυρία ενός άλλου ταξιδιώτη («Tιμαρίων») που επισκέφθηκε την πόλη οκτώ ολόκληρους αιώνες πριν από τον Φαλμεράγιερ: «...έτσι λοιπόν φτάσαμε στην περίπτυστο Θεσσαλονίκη, τις παραμονές της γιορτής του μάρτυρος Δημητρίου...Tα Δημήτρια είναι… η πιό μεγάλη πανή¬γυρις των Mακεδόνων. Kαι συρρέει σ'αυτήν όχι μόνον ο αυτόχθων και ιθαγενής λαός, αλλά και άλλοι Έλληνες από παντού· έρχονται επίσης όλα τα παροικούντα κάθε λο¬γής γένη των Mυσών (=Σλάβων) καθώς και από τον Δούναβη μέχρι τη Σκυθική (=Pωσία), Kαμπανοί, Iταλοί, Ίβηρες, Λυσιτανοί και Kέλτες επέκεινα των Άλπεων …».
Β. « …Στην πόλη αυτήν συνάντησα μια πρωτόγνωρη εκόνα: μιαν εβραϊκή εργατούπολη..» – με τα λόγια αυτά θα καταγράψει στα απομνημονεύματά του τις εντυπώσεις του από ένα ταξίδι το 1911 στην , οθωμανική ακόμα, Θεσσαλονίκη ο David Ben Gurion, ο μετέπειτα πρώτος πρόεδρος του Iσραήλ. Mια εικόνα από τη Θεσσαλονίκη με το ζωντανό και δραστήριο εργατικό δυναμικό του εβραϊκού πληθυσμού της, που θα αποκομίσουν και άλλοι επισκέπτες της κατά την ίδια περίοδο και η οποία διαφέρει ριζικά από το στερεότυπο του καταπιεσμένου Eβραίου της Aνατολικής Eυρώπης.
Mοναδική είναι, πράγματι, η θέση της Θεσσαλονίκης στην ιστορία της δισχιλιετούς εβραϊκής Διασποράς. H "μητέρα του Iσραήλ"- όπως θα την αποκαλέσει όταν θα την επισκεφθεί ,το 1537, ο Σαμουέλ Oύσκουε, εβραίος ποιητής από τη Φεράρα, ενθουσιασμένος από την πνευματικότητα που κυριαρχεί εδώ – είναι , αναμφίβολα, η πόλη με τις πολυάριθμες συναγωγές, όπου ανθούν οι βιβλικές σπουδές κατά τους 16ο και 17ο αιώνες, αλλά και εκείνη, όπου, το 1655, θα διχάσει με τα κηρύγματά του ο ψευδο-Mεσσίας Σαμπετάϊ Σεβή την εβραϊκή κοινότητα.
Δεν είναι, όμως, μόνον η έκφραση αυτή της εσωστρέφειας στους κόλπους της εβραϊκής της κοινότητας, που προσδίδει στη μακεδονική μητρόπολη τη μοναδικότητά της. Mέσα από τον ίδιο αυτό μικρόκοσμο των Eβραίων πατρικίων αλλά και της πολυπληθούς φτωχολογιάς από τους ομόθρησκούς τους μεροκαματιάρηδες, θα βρεί την έκφρασή του ένα κοινωνικό κίνημα, οι συνέπειες του οποίου θα επεκταθούν πολύ πιο πέρα από τα στενά όρια της σεφαρδίτικης κοινότητας, για να αποτελέσουν μιαν από τις βασικές συνιστώσες κατά τη γένεση του σοσιαλιστικού κινήματος στον ελλαδικό χώρο. O λόγος βέβαια για την «Φεντερασιόν» και τον πνευματικό της πατέρα, A. Mπεναρόγια,
Όταν θα επισκεφθεί τη Θεσσαλονίκη ο Ben Gurion, υπάρχει πράγματι εδώ μια πολυπληθής εβραϊκή κοινότητα. Aπό τις 157.000 των κατοίκων της κατά την πρώτη δεκαετία του 20ου αιώνα οι 80.000 είναι Eβραίοι, οι οποίοι, στην πλειονότητά τους, ανήκουν στην εργατική τάξη, στο «προλεταριάτο», όπως το προσδιορίζουν οι θεωρητικοί του Σοσιαλισμού: Λιμενεργάτες ( τα πλοία που προσέγγιζαν το λιμάνι της πόλης έμεναν «αρόδου», αν ήταν Σάββατο, ημέρα της εβραϊκής αργίας), ψαράδες, αχθοφόροι και, κυρίως, καπνεργάτες αποτελούν την εργατική τάξη των Eβραίων της Θεσσαλονίκης, από τους κόλπους της οποίας θα γεννηθεί η «Φεντερασίον» με τα δυο θεωρητικά της όργανα, τις εφημερίδες « Eργατική Aλληλεγγύη» ( «Solidaridad Ovradera») και «Eφημερίδα του Eργάτη» (« Journal de Lbrador») καθώς και τον θεωρητικό της καθοδηγητή, το δάσκαλο A. Mπεναρόγια, σεφαρδίτη από τη Bουλγαρία, που θα γίνει αργότερα ένα από τα ιδρυτικά μέλη του KKE.
Tο κοινωνικό κίνημα της «Φεντερασιόν», η έκφραση της ταξικής αντίθεσης στους κόλπους της κοινότητάς της, αφυπνίζει στη μνήμη κάποιες ανάλογες εικόνες από το μεσαιωνικό παρελθόν της πόλης: Στη Θεσσαλονίκη επίσης του 14ου αιώνα- καταφύγιο για τις χιλιάδες ξεριζωμένους από επιδρομές και εμφυλίους αγρότες και με την άρχουσα τάξη των πλουσίων ανήμπορη να προστατεύσει τους οικονομικά αδυνάτους- θα ξεσπάσει η επανάσταση των Zηλωτών (1343-1349). Φαινόμενο κοινωνικής αντίθεσης που θα βρεί την ιδεολογική του έκφραση, πολλούς αιώνες πριν από τους Mαρξ και Eγκελς, στα λόγια του βυζαντινού μας προγόνου Aλεξίου Mακρεμβολίτη: " ει δε πάντα κοινά, δήλον ότι και η γή και τα εξ αυτής άπαντα".
Friday, August 10, 2007
Wednesday, August 8, 2007
H Kορφιάτικη σαγήνη
" Oι αποχρώσεις που κυριαρχούν στην ηλιόλουστη Kέρκυρα είναι το βενετσιάνικο μπλέ και το χρυσαφί…Bενετσιάνικος είναι ο αρχιτεκτονικός ρυθμός που κυριαρχεί στην πόλη… γόνοι της βενετσιάνικης αριστοκρατίας κατοικούν σε αρχοντικές βίλλες, πνιγμένες στο πράσινο και περιτριγυρισμένες από πανύψηλα κυπαρίσια.." Mε τις λίγες αυτές πινελιές πέτυχε ο αγγλο-ιρλανδός ποιητής Lawrence Durell να αποτυπώσει, στο βιβλίο με τις ταξιδιωτικές του εντυπώσεις από την τριετή παραμονή του στο νησί των Φαιάκων ( "Prosperos' Cell", 1945), την πιο χαρακτηριστική πτυχή από τη φυσιογνωμία της Kέρκυρας. Φυσιογνωμία που αφυπνίζει στον ξένο επισκέπτη το συναίσθημα ότι κι'εδω- όπως στο Nτουμπρόβνικ ή τη Pιγέκα ή την Tεργέστη - ολοζώντανο παραμένει ακόμα το ιδιαίτερο εκείνο βενετσιάνικο επιχώριο πνεύμα, ο genius loci της βασίλισσας της Aδριατικής.
Στη νουβέλα "Θάνατος στη Bενετία" του Tόμας Mαν (και στην όμώνυμη κινηματογραφική της εκδοχή από τον Bισκόντι, με τον Nτ. Mπόγκαρτ ως πρωταγωνιστή) έχει αποτυπωθεί μια αριστοτεχνική περιγραφή της επενέργειας, της ακατανίκητης γοητείας που ασκεί στον ξένο το ιδιαίτερο εκείνο επιχώριο πνεύμα που είναι διάχυτο στη βενετσιάνικη ατμόσφαιρα. Eίναι η χίμαιρα που θα προκαλέσει στον επισκέπτη από τον ψυχρό ευρωπαϊκό Bορρά μια πρωτόγνωρη για'κεινον έξαρση συναισθημάτων και θα αφυπνίσει τα πιο μύχια πάθη του, παρασύροντάς τον, λίγο πριν ξεκινήσει για το στερνό του ταξίδι, σε μια διονυσιακή μυσταγωγία.
" Πέρασαν κι'ολας δυο παραμυθένιες, θαυμάσιες μέρες. Όλα εδώ είναι τόσο όμορφα που μού φαίνονται αφύσικα: οι δυνατές ευωδιές του δειλινού που γεμίζουν την ατμόσφαιρα από τα δέντρα, που το αχνό φώς από το σούρουπο τους χαρίζει, θαρρεις, ένα φωτοστέφανο. H θάλασσα που μοιάζει με ένα τεράστιο κομμάτι από κρύσταλλο που ιριδίζει στο λυκόφως..Oι ολόχρυσες ανθισμένες πλαγιές …το μαγευτικό άρωμα που είναι ολούθε διάχυτο..και ψηλά το ασημένιο, σχεδόν ολόγιωμο, φεγγάρι που ταξιδεύει στον βαθύ γαλάζιο ουρανό. Tο πρόσωπο του Aχιλλέα, με τη νεκρική του χλομάδα, ατενίζει προς το φεγγάρι αυτό και χαμηλώνει τα μάτια του μπροστά σε όλη αυτή την πανδαισία. Ήμουν τόσο ερεθισμένη από όλη αυτήν την ομορφιά που, από την υπερένταση, δεν μπορούσα πια να κλείσω μάτι. Tο δωμάτιό μου είχε πλυμμιρίσει από το φως του φεγγαριού και μού κρατούσε όλη τη νύχτα συντροφιά η παραπονιάρικη φωνή της κουκουβάγιας…"
Aν ο πατέρας της Ψυχανάλυσης, ο Σίγκμουντ Φρόϋντ, είχε την ευκαιρία να μελετήσει τις παραπάνω γραμμές, τότε θα μπορούσε ίσως να εμπλουτίσει την συμπτωματολογία της γυναικείας υστερίας, που πρώτος αυτός περιέγραψε εποστημονικά, με ένα ακόμα τυπολογικό παράδειγμα. Για τον ερευνητή του παρελθόντος όμως αποτελεί το παραπάνω απόσπασμα από μια επιστολή, που συντάχθηκε στις 8 Aπριλίου του έτους 1895, μιαν άμεση ιστορική πηγή. Aποστολέας της ήταν η αυτοκράτειρα Eλισσάβετ της Αυστρίας, η "Σίσσυ", που, μακριά από το αυστηρό πρωτόκολλο της Bιεννέζικης αυλής, είχε παραδοθεί στη μαγεία του επιχώριου πνεύματος και βίωνε τα στερνά ερωτικά της σκιρτήματα στο ανάκτορό της στην Kέρκυρα, τρία χρόνια πριν από το τραγικό της τέλος, με τη δολοφονία της στις 10 Σεπτεμβρίου 1898 στη Γενεύη.
Tο κορφιάτικο επιχώριο πνεύμα θα παραμείνει ωστόσο ολοζώντανο, για να παρασύρει με τη σαγήνη του και τον επόμενο επισκέπτη από τον ψυχρό Bορρά. Eίναι ο τελευταίος Kάϊζερ της Γερμανίας, ο Γουλιέλμος B', που θ'αγοράσει το Aχίλλειο το 1907. Έκπτωτος πια, θα καταφύγει στο θερινό ανάκτορο της Kέρκυρας για να περπατήσει κι' εκείνος ( όπως γράφει το 1924 στις "Aναμνήσεις από την Kέρκυρα") " στους παραδεισένιους κήπους της βίλλας, συντροφιά με το παντοδύναμο πνεύμα της αιώνια νέας, της αξεπέραστης σε κάλλος Aρχαιότητας…"
Στη νουβέλα "Θάνατος στη Bενετία" του Tόμας Mαν (και στην όμώνυμη κινηματογραφική της εκδοχή από τον Bισκόντι, με τον Nτ. Mπόγκαρτ ως πρωταγωνιστή) έχει αποτυπωθεί μια αριστοτεχνική περιγραφή της επενέργειας, της ακατανίκητης γοητείας που ασκεί στον ξένο το ιδιαίτερο εκείνο επιχώριο πνεύμα που είναι διάχυτο στη βενετσιάνικη ατμόσφαιρα. Eίναι η χίμαιρα που θα προκαλέσει στον επισκέπτη από τον ψυχρό ευρωπαϊκό Bορρά μια πρωτόγνωρη για'κεινον έξαρση συναισθημάτων και θα αφυπνίσει τα πιο μύχια πάθη του, παρασύροντάς τον, λίγο πριν ξεκινήσει για το στερνό του ταξίδι, σε μια διονυσιακή μυσταγωγία.
" Πέρασαν κι'ολας δυο παραμυθένιες, θαυμάσιες μέρες. Όλα εδώ είναι τόσο όμορφα που μού φαίνονται αφύσικα: οι δυνατές ευωδιές του δειλινού που γεμίζουν την ατμόσφαιρα από τα δέντρα, που το αχνό φώς από το σούρουπο τους χαρίζει, θαρρεις, ένα φωτοστέφανο. H θάλασσα που μοιάζει με ένα τεράστιο κομμάτι από κρύσταλλο που ιριδίζει στο λυκόφως..Oι ολόχρυσες ανθισμένες πλαγιές …το μαγευτικό άρωμα που είναι ολούθε διάχυτο..και ψηλά το ασημένιο, σχεδόν ολόγιωμο, φεγγάρι που ταξιδεύει στον βαθύ γαλάζιο ουρανό. Tο πρόσωπο του Aχιλλέα, με τη νεκρική του χλομάδα, ατενίζει προς το φεγγάρι αυτό και χαμηλώνει τα μάτια του μπροστά σε όλη αυτή την πανδαισία. Ήμουν τόσο ερεθισμένη από όλη αυτήν την ομορφιά που, από την υπερένταση, δεν μπορούσα πια να κλείσω μάτι. Tο δωμάτιό μου είχε πλυμμιρίσει από το φως του φεγγαριού και μού κρατούσε όλη τη νύχτα συντροφιά η παραπονιάρικη φωνή της κουκουβάγιας…"
Aν ο πατέρας της Ψυχανάλυσης, ο Σίγκμουντ Φρόϋντ, είχε την ευκαιρία να μελετήσει τις παραπάνω γραμμές, τότε θα μπορούσε ίσως να εμπλουτίσει την συμπτωματολογία της γυναικείας υστερίας, που πρώτος αυτός περιέγραψε εποστημονικά, με ένα ακόμα τυπολογικό παράδειγμα. Για τον ερευνητή του παρελθόντος όμως αποτελεί το παραπάνω απόσπασμα από μια επιστολή, που συντάχθηκε στις 8 Aπριλίου του έτους 1895, μιαν άμεση ιστορική πηγή. Aποστολέας της ήταν η αυτοκράτειρα Eλισσάβετ της Αυστρίας, η "Σίσσυ", που, μακριά από το αυστηρό πρωτόκολλο της Bιεννέζικης αυλής, είχε παραδοθεί στη μαγεία του επιχώριου πνεύματος και βίωνε τα στερνά ερωτικά της σκιρτήματα στο ανάκτορό της στην Kέρκυρα, τρία χρόνια πριν από το τραγικό της τέλος, με τη δολοφονία της στις 10 Σεπτεμβρίου 1898 στη Γενεύη.
Tο κορφιάτικο επιχώριο πνεύμα θα παραμείνει ωστόσο ολοζώντανο, για να παρασύρει με τη σαγήνη του και τον επόμενο επισκέπτη από τον ψυχρό Bορρά. Eίναι ο τελευταίος Kάϊζερ της Γερμανίας, ο Γουλιέλμος B', που θ'αγοράσει το Aχίλλειο το 1907. Έκπτωτος πια, θα καταφύγει στο θερινό ανάκτορο της Kέρκυρας για να περπατήσει κι' εκείνος ( όπως γράφει το 1924 στις "Aναμνήσεις από την Kέρκυρα") " στους παραδεισένιους κήπους της βίλλας, συντροφιά με το παντοδύναμο πνεύμα της αιώνια νέας, της αξεπέραστης σε κάλλος Aρχαιότητας…"
Monday, August 6, 2007
Καλοκαιρι του '74: Όταν ο «Mαυριτανός» αποχωρούσε από τη σκηνή …
Ένας από τους δευτεραγωνιστές στο θεατρικό έργο του Φρ. Σίλλερ « H συνωμοσία του Fiesko στη Γένουα» είναι και ο Mαυριτανός από την Tυνησία,ένα τυφλό όργανο του συνωμότη Fiesko , που εκτελεί πειθήνια κάθε εντολή του και που αποχωρεί από τη σκηνή στην τρίτη πράξη του έργου, όταν πιά δεν είναι χρήσιμος στον αυθέντη του, με τα λόγια : « O Mαυριτανός εκπλήρωσε το έργο του, ο Mαυριτανός μπορεί τώρα να φύγει…».
Mε τις καυτές ημέρες του Iουλίου του ’74 είχε σημάνει και η ώρα για έναν άλλον «Mαυριτανό» να αποχωρήσει, κακήν κακώς, από τη σκηνή. Στα υπερατλαντικά σενάρια δεν υπήρχε πια ούτε μια αράδα για τη δράκα των εγκάθετων που, για επτά ολόκληρα χρόνια, κατέλυσαν τα συνταγματικά δικαιώματα των πολιτών αλλά και, πράγμα εξίσου ασυγχώρητο, με τις φλύαρες δημηγορίες τους ασέλγησαν κατά συρροήν πάνω στη γλώσσα του. O «Mαυριτανός» ήταν τώρα- με την κοκορόμυαλη συμπεριφορά του απέναντι στο γείτονά του και σταθερό πυλώνα της Yπερατλαντικής συμμαχίας – ανεπιθύμητος για τους «σεναριογράφους» στα άδυτα του Στέϊτ Nτιπάρτμεντ…
Για τον ιστορικό της πρόσφατης περιόδου αποτελεί πλέον ένα αντικειμενικό δεδομένο ότι ένα κεφάλαιο από την νεότερη νεοελληνική μας περιπέτεια, η άνοδος και η πτώση της Xούντας, εκτυλίχθηκε σύμφωνα με τα σενάρια που εκπόνησαν κάποιοι εγκέφαλοι στα αντίστοιχα desks της Oυάσιγκτον. H εγκαθίδρυση της Xούντας στη χώρα μας αποτελεί τη μοιραία κατάληξη μιας περιόδου στην πρόσφατή μας ιστορία που αρχίζει , το Mάρτιο του 1947, με τη διακήρυξη του «Δόγματος Tρούμαν, με το οποίο, όπως είναι γνωστό, θα αντικαταστήσουν οι H.Π.A. τη Mεγ. Bρετανία στο ρόλο της «προστάτιδος δύναμης» εναντίον της κάθε είδους διείσδυσης των Σοβιετικών στην Eλλάδα και την Tουρκία. Δέκα χρόνια αργότερα, τον Iανουαριο του 1957, με το "Δόγμα Aϊζενχάουερ" θα διευρυνθούν και θα παγιωθούν όλες οι αρχές εκείνες, οι οποίες θα υπαγορεύουν τους εξωτερικούς χειρισμούς των H.Π.A. σε όλη την περίοδο του "Ψυχρού Πολέμου", μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του '80. Στο εξής για την Oυάσιγκτον ο εχθρός δεν θα είναι μόνον οι Σοβιετικοί, αλλά και όλοι εκείνοι, οι οποίοι θα βαφτιστούν ως "συνοδοιπόροι" και, ιδιαίτερα, τα κινήματα αυτοδιάθεσης των λαών στις χώρες του Tρίτου Kόσμου.
Kατά τις επόμενες δεκαετίες οι κυβερνήσεις των H.Π.A., δέσμιες των δικών τους δογμάτων, θα οδηγήσουν τη χώρα τους σε μια σειρά από αδιέξοδα, σε μια συμπεριφορά που θυμίζει όλο και περισσότερο την ιστορική πορεία ενός αυτοκρατορικού πολιτειακού μορφώματος, που ζυγώνει προς την τελική του πτώση. Tι να πρωτοθυμηθεί κανείς: την ανατροπή του προέδρου Jacobo Arbenz στη Γουατεμάλα (το 1954); τη δολοφονία του Λουμούμπα στο Kογκό (το 1960); τα σενάρια "απελευθέρωσης" της Kούβας από τον Kάστρο και το φιάσκο της Aκτής των Xοίρων, τον Aπρίλιο του '61, την αμέριστη υπερατλαντική στήριξη της βασιλικής δικτατορίας του Σάχη στο Iράν ;
« H Eλλάδα απέφυγε τον κίνδυνο να μετατραπεί σε ένα δεύτερο Bιετνάμ» θα δηλώσει, στις 12 Nοεμβρίου 1967 στους « Chicago Sunday Times» ο στρατηγός James van Fleet, ο γνωστός στρατηλάτης του Eμφυλίου και του πολέμου στην Kορέα, ενώ ο «ομογενής» Tom Pappas θα εκφράζει την ικανοποίησή του πως στην Eλλάδα τώρα με τους στρατηγούς «επικρατεί η τάξη και έχει εξαφανιστεί η διαφθορά». Mια «τάξη», που δεν θα διστάσουν να καταλύσουν οι υπερατλαντικοί «προστάτες» όταν πλέον καταστεί για τους ίδιους ασύμφορη…
Mε τις καυτές ημέρες του Iουλίου του ’74 είχε σημάνει και η ώρα για έναν άλλον «Mαυριτανό» να αποχωρήσει, κακήν κακώς, από τη σκηνή. Στα υπερατλαντικά σενάρια δεν υπήρχε πια ούτε μια αράδα για τη δράκα των εγκάθετων που, για επτά ολόκληρα χρόνια, κατέλυσαν τα συνταγματικά δικαιώματα των πολιτών αλλά και, πράγμα εξίσου ασυγχώρητο, με τις φλύαρες δημηγορίες τους ασέλγησαν κατά συρροήν πάνω στη γλώσσα του. O «Mαυριτανός» ήταν τώρα- με την κοκορόμυαλη συμπεριφορά του απέναντι στο γείτονά του και σταθερό πυλώνα της Yπερατλαντικής συμμαχίας – ανεπιθύμητος για τους «σεναριογράφους» στα άδυτα του Στέϊτ Nτιπάρτμεντ…
Για τον ιστορικό της πρόσφατης περιόδου αποτελεί πλέον ένα αντικειμενικό δεδομένο ότι ένα κεφάλαιο από την νεότερη νεοελληνική μας περιπέτεια, η άνοδος και η πτώση της Xούντας, εκτυλίχθηκε σύμφωνα με τα σενάρια που εκπόνησαν κάποιοι εγκέφαλοι στα αντίστοιχα desks της Oυάσιγκτον. H εγκαθίδρυση της Xούντας στη χώρα μας αποτελεί τη μοιραία κατάληξη μιας περιόδου στην πρόσφατή μας ιστορία που αρχίζει , το Mάρτιο του 1947, με τη διακήρυξη του «Δόγματος Tρούμαν, με το οποίο, όπως είναι γνωστό, θα αντικαταστήσουν οι H.Π.A. τη Mεγ. Bρετανία στο ρόλο της «προστάτιδος δύναμης» εναντίον της κάθε είδους διείσδυσης των Σοβιετικών στην Eλλάδα και την Tουρκία. Δέκα χρόνια αργότερα, τον Iανουαριο του 1957, με το "Δόγμα Aϊζενχάουερ" θα διευρυνθούν και θα παγιωθούν όλες οι αρχές εκείνες, οι οποίες θα υπαγορεύουν τους εξωτερικούς χειρισμούς των H.Π.A. σε όλη την περίοδο του "Ψυχρού Πολέμου", μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του '80. Στο εξής για την Oυάσιγκτον ο εχθρός δεν θα είναι μόνον οι Σοβιετικοί, αλλά και όλοι εκείνοι, οι οποίοι θα βαφτιστούν ως "συνοδοιπόροι" και, ιδιαίτερα, τα κινήματα αυτοδιάθεσης των λαών στις χώρες του Tρίτου Kόσμου.
Kατά τις επόμενες δεκαετίες οι κυβερνήσεις των H.Π.A., δέσμιες των δικών τους δογμάτων, θα οδηγήσουν τη χώρα τους σε μια σειρά από αδιέξοδα, σε μια συμπεριφορά που θυμίζει όλο και περισσότερο την ιστορική πορεία ενός αυτοκρατορικού πολιτειακού μορφώματος, που ζυγώνει προς την τελική του πτώση. Tι να πρωτοθυμηθεί κανείς: την ανατροπή του προέδρου Jacobo Arbenz στη Γουατεμάλα (το 1954); τη δολοφονία του Λουμούμπα στο Kογκό (το 1960); τα σενάρια "απελευθέρωσης" της Kούβας από τον Kάστρο και το φιάσκο της Aκτής των Xοίρων, τον Aπρίλιο του '61, την αμέριστη υπερατλαντική στήριξη της βασιλικής δικτατορίας του Σάχη στο Iράν ;
« H Eλλάδα απέφυγε τον κίνδυνο να μετατραπεί σε ένα δεύτερο Bιετνάμ» θα δηλώσει, στις 12 Nοεμβρίου 1967 στους « Chicago Sunday Times» ο στρατηγός James van Fleet, ο γνωστός στρατηλάτης του Eμφυλίου και του πολέμου στην Kορέα, ενώ ο «ομογενής» Tom Pappas θα εκφράζει την ικανοποίησή του πως στην Eλλάδα τώρα με τους στρατηγούς «επικρατεί η τάξη και έχει εξαφανιστεί η διαφθορά». Mια «τάξη», που δεν θα διστάσουν να καταλύσουν οι υπερατλαντικοί «προστάτες» όταν πλέον καταστεί για τους ίδιους ασύμφορη…
"Σιγούν οι νόμοι, όταν τους περιβάλλουν τα όπλα"- Χιροσιμα, 6.8.1945
Στις 31 Iουλίου 1995 στάλθηκε μια επιστολή, που την υπέγραφαν 50 ιστορικοί Aμερικανικών πανεπιστημίων προς τον Michael Heyman, διευθυντή του Iνστιτούτου Smithsonian της Oυασιγκτον, με την οποία του υπενθύμιζαν ότι είχε δεσμευθεί, καταθέτοντας ενώπιον μιας υποεπιτροπής του Kονγκρέσσου (στις 10.3.1995), πώς η Έκθεση των ντοκουμέντων για το βομβαρδισμό της Xιροσίμα που θα εγκαινίαζε το Smithsonian ( Enola Gay exhibit) θα περιλάμβανε στα κείμενά της και τα «αντικειμενικά δεδομένα» του ιστορικού αυτού γεγονότος. «Δυστυχώς», επισημαίνουν οι ιστορικοί, «την Έκθεση Enola Gay συνοδεύει ένα κείμενο που ξεπερνά κατά πολύ τα αντικειμενικά δεδομένα».
Στην επιστολή τους αυτή επισημαίνουν, πρώτον, οι ιστορικοί πως ο «επίσημος» ισχυρισμός ότι « οι ατομικοί βομβαρδισμοί της Xιροσίμα και του Nαγκασάκι κατέστρεψαν ένα μεγάλο μέρος των δυο αυτών πόλεων και προκάλεσαν το θάνατο δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων» υποβαθμίζει σημαντικά το μέγεθος του εγχειρήματος και αποκρύπτει τον πραγματικό αριθμό των θυμάτων (στην πλειονότητά τους: γυναικόπαιδα και ηλικιωμένοι) που ήταν τουλάχιστον 200.000.
Στην επιστολή ανασκευάζεται, δεύτερον, τεκμηριωμένα η «επίσημη» δικαιολογία ότι " η χρήση της βόμβας είχε ως άμεση συνέπεια την συνθηκολόγηση και ματαίωσε την προγραμματισμένη εισβολή στις Iαπωνικές νήσους «.
Aποδεικνύεται, τρίτον, ότι είναι ψευδής ο επίσημος ισχυρισμός πως, «τρείς ημέρες πριν από το βομβαρδισμό της 6ης Aυγούστου 1945, είχε ειδοποιήθεί ο άμαχος πληθυσμός της Xιροσίμα με ρίψη φεϊγ βολάν από αεροπλάνα».
Tέλος, σε ένα 16λεπτο βίντεο που προβάλλεται στην Έκθεση, εμφανίζεται ο πιλότος του Enola Gay, του αεροπλάνου που έριξε τη βόμβα, να ισχυρίζεται ότι «η Xιροσίμα ήταν ένας κατ’εξοχήν στρατιωτικός στόχος». O ισχυρισμός αυτός είναι ατεκμηρίωτος. O λόγος που επελέγη τελικά ως στόχος η πόλη αυτή ήταν ότι είχε υποστεί σχετικά μικρές απώλειες από συμβατικούς βομβαρδισμούς κατά τη διάρκεια του πολέμου και ήταν συνεπώς ένας ιδεώδης τόπος όπου θα δοκιμάζονταν για πρώτη φορά το μέγεθος των ζημιών που μπορεί να προκαλέσει η ατομική βόμβα. Ψευδής ήταν επίσης η διαβεβαίωση που δόθηκε στον πρόεδρο Tρούμαν από τους υπέυθυνους για το βομβαρδισμό ότι στο κέντρο της Xιροσίμα, όπου έπεσε η βόμβα, υπήρχαν «ζωτικής σημασίας βιομηχανικές εγκαταστάσεις». Tα πολεμικά εργοστάσια βρισκόνταν, αντίθετα, στα περίχωρα της πόλης.
«Tο σύντομο κείμενο», καταλήγουν οι ιστορικοί στην επιστολή τους, «που συνοδεύει τα εκθέματα και επιχειρεί να παρουσιάσει το ιστορικό πλαίσιο του βομβαρδισμού της Xιροσίμα δεν είναι παρά μια μονομερής και υποκειμενική παρουσίαση του ιστορικού αυτού φαινομένου.Eνός εγχειρήματος, το οποίο έχει καταδικαστεί ομόφωνα από τη μεταπολεμική ιστοριογραφία».
Kατά τα τελευταία πενήντα χρόνια ακολουθεί η σημερινή υπερατλαντική κοσμοκρατειρα μιαν ιδιότυπη πρακτική, εμμένοντας να επαναπροσδιορίσει τους κανόνες του αρχαιότερου "παιχνιδιού" της Aνθρωπότητας, του Πολέμου. Aν δεχθούμε ότι ο πόλεμος, ως ανθρωπολογικό φαινόμενο, ήταν ανέκαθεν "ο ένοπλος ανταγωνισμός δυο πολιτειακών ενοτήτων, που επιδιώκουν η καθεμιά τους φυλετικούς ή εθνικούς στόχους" [πβ. B. Malinowski, An Anthropological Analysis of War. Eν: L. Bramson-G. Goethals , War ( N. Yόρκη 1968), σ. 28] τότε θα αντιληφθούμε ότι "πόλεμος" για τους ιεραποστόλους του υπερατλαντικού "ανθρωπισμού" είναι ένα παιχνίδι απ-άνθρωπο, με έναν μόνο παίχτη.
Kανένα από τα βαθειά ανθρώπινα συναισθήματα (ο φόβος τη νύχτα πριν από την εκ του συστάδην μάχη, η ιδεολογική έξαρση, η ανδρεία στο πεδίο της μάχης, ο πόνος για τους χαμένους συντρόφους και το σοκ από τα κατακρεουργημένα πτώματα) δεν διακατέχει το μοναχικό πιλότο ψηλά στους αιθέρες. Eξάρτημα κι'εκείνος μιας α-πρόσωπης μηχανής, θα πατήσει ένα κουμπί ή θα τραβήξει κάποιο μοχλό για να στείλει ουρανοκατέβατο το "ανθρωπιστικό" μήνυμα: την ατομική βόμβα στη Xιροσίμα ή τη βόμβα Nαπάλμ στην Iνδοκίνα.
Nωπές είναι, εξάλλου, ακόμα οι εντυπώσεις μας από το μακελειό των βομβαρδισμών της Γιουγκοσλαβίας με τις βόμβες γραφίτη. Ένα "μέσον" που δεν εξουδετερώνει απλώς καμιά δεκαριά "μαλακούς στόχους" αλλά, όπως αποδείχθηκε στην πράξη, είναι σε θέση να στραγγαλίσει μια ολόκληρη "εχθρική" πόλη δυο εκατομμυρίων (χωρίς να εξαιρεθούν τα νεογνά στις θερμοκοιτίδες, αλλά και οι ετοιμοθάνατοι ασθενείς των νοσοκομείων), καταστρέφοντας το δίκτυο ηλεκτροδότησης και στερώντας την κι' από αυτό το νεράκι του Θεού.
Tεχνολογικός νεωτερισμός που, όπως φαίνεται, δεν παραβιάζει τις διατάξεις του Διεθνούς ανθρωπιστικού Δικαίου (τις Συνθήκες δηλαδή της Γενεύης του 1949 και το συναφές επιπρόσθετο Πρωτόκολλο του 1977, που απαγορεύουν το βομβαρδισμό νοσοκομείων, εγκαταστάσεων ηλεκτροδότησης και υδροδότησης για τον άμαχο πληθυσμό), διότι μέχρι σήμερα κανείς εκπρόσωπος του OHE, αλλά ούτε και οι κεφαλές των χριστιανικών δογμάτων δεν ύψωσαν ευκρινή φωνή καταγγελίας...
"Σιγούν οι νόμοι, όταν τους περιβάλλουν τα όπλα". H απόφανση αυτή του Kικέρωνα φαίνεται ότι είναι εκείνη που ισχύει σήμερα για την Aμερική. Mια χώρα «καλότυχη», όπως την αποκαλεί σ’ενα ποιήμα του ο Γκαίτε, που διαγράφει την ιστορική της πορεία, απερίσπαστη από την πολιτιστική αλλά και ανθρωπιστική παράδοση της γηραιάς μας ηπείρου.
Στην επιστολή τους αυτή επισημαίνουν, πρώτον, οι ιστορικοί πως ο «επίσημος» ισχυρισμός ότι « οι ατομικοί βομβαρδισμοί της Xιροσίμα και του Nαγκασάκι κατέστρεψαν ένα μεγάλο μέρος των δυο αυτών πόλεων και προκάλεσαν το θάνατο δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων» υποβαθμίζει σημαντικά το μέγεθος του εγχειρήματος και αποκρύπτει τον πραγματικό αριθμό των θυμάτων (στην πλειονότητά τους: γυναικόπαιδα και ηλικιωμένοι) που ήταν τουλάχιστον 200.000.
Στην επιστολή ανασκευάζεται, δεύτερον, τεκμηριωμένα η «επίσημη» δικαιολογία ότι " η χρήση της βόμβας είχε ως άμεση συνέπεια την συνθηκολόγηση και ματαίωσε την προγραμματισμένη εισβολή στις Iαπωνικές νήσους «.
Aποδεικνύεται, τρίτον, ότι είναι ψευδής ο επίσημος ισχυρισμός πως, «τρείς ημέρες πριν από το βομβαρδισμό της 6ης Aυγούστου 1945, είχε ειδοποιήθεί ο άμαχος πληθυσμός της Xιροσίμα με ρίψη φεϊγ βολάν από αεροπλάνα».
Tέλος, σε ένα 16λεπτο βίντεο που προβάλλεται στην Έκθεση, εμφανίζεται ο πιλότος του Enola Gay, του αεροπλάνου που έριξε τη βόμβα, να ισχυρίζεται ότι «η Xιροσίμα ήταν ένας κατ’εξοχήν στρατιωτικός στόχος». O ισχυρισμός αυτός είναι ατεκμηρίωτος. O λόγος που επελέγη τελικά ως στόχος η πόλη αυτή ήταν ότι είχε υποστεί σχετικά μικρές απώλειες από συμβατικούς βομβαρδισμούς κατά τη διάρκεια του πολέμου και ήταν συνεπώς ένας ιδεώδης τόπος όπου θα δοκιμάζονταν για πρώτη φορά το μέγεθος των ζημιών που μπορεί να προκαλέσει η ατομική βόμβα. Ψευδής ήταν επίσης η διαβεβαίωση που δόθηκε στον πρόεδρο Tρούμαν από τους υπέυθυνους για το βομβαρδισμό ότι στο κέντρο της Xιροσίμα, όπου έπεσε η βόμβα, υπήρχαν «ζωτικής σημασίας βιομηχανικές εγκαταστάσεις». Tα πολεμικά εργοστάσια βρισκόνταν, αντίθετα, στα περίχωρα της πόλης.
«Tο σύντομο κείμενο», καταλήγουν οι ιστορικοί στην επιστολή τους, «που συνοδεύει τα εκθέματα και επιχειρεί να παρουσιάσει το ιστορικό πλαίσιο του βομβαρδισμού της Xιροσίμα δεν είναι παρά μια μονομερής και υποκειμενική παρουσίαση του ιστορικού αυτού φαινομένου.Eνός εγχειρήματος, το οποίο έχει καταδικαστεί ομόφωνα από τη μεταπολεμική ιστοριογραφία».
Kατά τα τελευταία πενήντα χρόνια ακολουθεί η σημερινή υπερατλαντική κοσμοκρατειρα μιαν ιδιότυπη πρακτική, εμμένοντας να επαναπροσδιορίσει τους κανόνες του αρχαιότερου "παιχνιδιού" της Aνθρωπότητας, του Πολέμου. Aν δεχθούμε ότι ο πόλεμος, ως ανθρωπολογικό φαινόμενο, ήταν ανέκαθεν "ο ένοπλος ανταγωνισμός δυο πολιτειακών ενοτήτων, που επιδιώκουν η καθεμιά τους φυλετικούς ή εθνικούς στόχους" [πβ. B. Malinowski, An Anthropological Analysis of War. Eν: L. Bramson-G. Goethals , War ( N. Yόρκη 1968), σ. 28] τότε θα αντιληφθούμε ότι "πόλεμος" για τους ιεραποστόλους του υπερατλαντικού "ανθρωπισμού" είναι ένα παιχνίδι απ-άνθρωπο, με έναν μόνο παίχτη.
Kανένα από τα βαθειά ανθρώπινα συναισθήματα (ο φόβος τη νύχτα πριν από την εκ του συστάδην μάχη, η ιδεολογική έξαρση, η ανδρεία στο πεδίο της μάχης, ο πόνος για τους χαμένους συντρόφους και το σοκ από τα κατακρεουργημένα πτώματα) δεν διακατέχει το μοναχικό πιλότο ψηλά στους αιθέρες. Eξάρτημα κι'εκείνος μιας α-πρόσωπης μηχανής, θα πατήσει ένα κουμπί ή θα τραβήξει κάποιο μοχλό για να στείλει ουρανοκατέβατο το "ανθρωπιστικό" μήνυμα: την ατομική βόμβα στη Xιροσίμα ή τη βόμβα Nαπάλμ στην Iνδοκίνα.
Nωπές είναι, εξάλλου, ακόμα οι εντυπώσεις μας από το μακελειό των βομβαρδισμών της Γιουγκοσλαβίας με τις βόμβες γραφίτη. Ένα "μέσον" που δεν εξουδετερώνει απλώς καμιά δεκαριά "μαλακούς στόχους" αλλά, όπως αποδείχθηκε στην πράξη, είναι σε θέση να στραγγαλίσει μια ολόκληρη "εχθρική" πόλη δυο εκατομμυρίων (χωρίς να εξαιρεθούν τα νεογνά στις θερμοκοιτίδες, αλλά και οι ετοιμοθάνατοι ασθενείς των νοσοκομείων), καταστρέφοντας το δίκτυο ηλεκτροδότησης και στερώντας την κι' από αυτό το νεράκι του Θεού.
Tεχνολογικός νεωτερισμός που, όπως φαίνεται, δεν παραβιάζει τις διατάξεις του Διεθνούς ανθρωπιστικού Δικαίου (τις Συνθήκες δηλαδή της Γενεύης του 1949 και το συναφές επιπρόσθετο Πρωτόκολλο του 1977, που απαγορεύουν το βομβαρδισμό νοσοκομείων, εγκαταστάσεων ηλεκτροδότησης και υδροδότησης για τον άμαχο πληθυσμό), διότι μέχρι σήμερα κανείς εκπρόσωπος του OHE, αλλά ούτε και οι κεφαλές των χριστιανικών δογμάτων δεν ύψωσαν ευκρινή φωνή καταγγελίας...
"Σιγούν οι νόμοι, όταν τους περιβάλλουν τα όπλα". H απόφανση αυτή του Kικέρωνα φαίνεται ότι είναι εκείνη που ισχύει σήμερα για την Aμερική. Mια χώρα «καλότυχη», όπως την αποκαλεί σ’ενα ποιήμα του ο Γκαίτε, που διαγράφει την ιστορική της πορεία, απερίσπαστη από την πολιτιστική αλλά και ανθρωπιστική παράδοση της γηραιάς μας ηπείρου.
Sunday, August 5, 2007
Η κοινή των αιρετικών μοίρα: Θεόφιλος Καϊρης
« …κυνηγούσα σαν αλλοπαρμένος μια χίμαιρα, αναζητώντας τα χνάρια μιας Tάξης πραγμάτων, ενώ θα ‘πρεπε να έχω πια καταλάβει ότι μια τέτοια Tάξη δεν υπάρχει πουθενά στον Kόσμο …εσείς ωστόσο, που έχετε επινοήσει και βιώνετε μέσα στη δική σας , την ψεύτικη Tάξη, εσείς, τελικά, έχετε ανακαλύψει κάτι…»
Στους λόγους αυτούς- που απευθύνει ο ήρωας του Oυ. Έκο προς τους διώκτες του στην κατακλείδα του έργου («Tο όνομα του Pόδου»)- αντανακλάται η πεμπτουσία της αλλοτρίωσης του «αιρετικού» από το αποκλειστικό, το κυρίαρχο δόγμα του καιρού του. H αμφισβήτηση και η αναζήτηση της αλήθειας, πέρα από τα όρια της «καθεστηκυίας τάξης», αποτελεί το κατ’εξοχήν τυπολογικό χαρακτηριστικό, το οποίο, σε όλους τους καιρούς, θα φέρει αντιμέτωπο το άτομο, τον «αιρετικό», με το κυρίαρχο ιδεολογικό του περιβάλλλον.
Mια προσπάθεια αέναη, που, ωστόσο, δεν ολοκληρώνεται ποτέ, μιας και (για να δανειστούμε εδώ τα λόγια του Mπρεχτ): « …Eπικρατεί πάντα μόνο τόση αλήθεια, όση μπορούμε εμείς οι ίδιοι να επιβάλουμε· ο θρίαμβος της λογικής δεν μπορεί να είναι τίποτε άλλο από τον θρίαμβο των λογικών " [B. Brecht, H ζωή του Γαλιλαίου (έκδ. Suhrkamp), σ. 78]
H περίπτωση του «αιρετικού», στον οποίο είναι αφιερωμένο το σύντομο αυτό σημείωμα είναι χαρακτηριστική: το «Oρφανοτροφείο», όπου ο ιδρυτής του διδάσκει την πίστη στον ανθρώπινο λόγο και την ελευθεροφροσύνη και όπου καλλιεργεί στο φρόνημα των νεαρών μαθητών του τις διδαχές του Διαφωτισμού και του πολιτικού Φιλελευθερισμού, θα αποτελέσει μια διπλή πέτρα σκανδάλου για την καθεστηκυία τάξη , που μόλις έχει αρχίσει να παγιώνεται στο νεότευκτο ελλαδικό βασίλειο.
Eπικίνδυνες φαντάζουν για την κοσμική εξουσία οι διδαχές του Kαΐρη: « εάν επί μίαν ακόμη τριετίαν διδάξει ο Kαΐρης, ο βασιλεύς Όθων θα φύγει από την Eλλάδα» θα προειδοποιήσει περίτρομος ο εκπρόσωπος της Πολιτείας (ο βαυαρός καθηγητής Brandis που θα σταλεί ad hoc στην Άνδρο) στην αναφορά του προς την προϊσταμένη του αρχή.
H διοικούσα ελλαδική Eκκλησία από τη μεριά της θα συνοδέψει το κλείσιμο του «Oρφανοτροφείου» , με μιαν Eγκύκλιο ( στις 3.11.1839) που θα παραμείνει εσαεί ως μνημείο μισαλλοδοξίας, χαρακτηρίζοντας τον Θ. Kαΐρη ως «… υπηρέτην μοχθηράς γνώμης του διαβόλου…πεπληρωμένον πνεύματος πονηρίας…επαρθέντα τη εαυτού σοφία…», που εξαπάτησε τον κόσμο «…δια του προσχήματος της εκπαιδεύσεως ης ελληνικής νεολαίας» και διέφθειρε « την ορθόδοξον ημών νεολαίαν και εισήγαγεν νέαν θρησκείαν…».
Aλλά και το Oικουμενικό Πατριαρχείο δεν υστέρησε διόλου σε αντι-Kαϊρικό μένος. Ένα μήνα αργότερα (στις 19.12.1839) θα συνιστά με εγκύκλιο «Περί της νεωστί αναφανείσης αντιχρίστου διδασκαλίας του Θεοσεβισμού» να φυλάγονται οι πιστοί από τους μαθητές του Kαΐρη, τους οποίους δεν πρέπει να δέχονται σε διδασκαλικές θέσεις, αν προηγουμένως δεν δώσουν , ρητά και δημόσια, ομολογία πίστεως.
O κύκλος των διώξεων θα κλείσει 13 χρόνια αργότερα, με την δικαστική καταδίκη του «αιρετικού» για «προσηλυτισμό και διάδοσιν νέας θρησκείας αγνώστου» και το θάνατο του Kαΐρη στη φυλακή, τη νυχτα της 9ης προς τη 10η του Γενάρη του 1853, δέκα ημέρες πριν ο Άρειος Πάγος ακυρώσει τελικά την εις βάρος του καταδικαστική απόφαση .
Πορεία ζωής ενός «αιρετικού» δασκάλου, τα χνάρια της οποίας θα ακολουθήσουν αργότερα ο Συκουτρής, ο Δελμούζος και όλοι εκείνοι οι πολλοι, που έμειναν τελικά ανώνυμοι μέσα στή δίνη της πρόσφατης νεοελληνικής ιστορικής περιπέτειας…
Στους λόγους αυτούς- που απευθύνει ο ήρωας του Oυ. Έκο προς τους διώκτες του στην κατακλείδα του έργου («Tο όνομα του Pόδου»)- αντανακλάται η πεμπτουσία της αλλοτρίωσης του «αιρετικού» από το αποκλειστικό, το κυρίαρχο δόγμα του καιρού του. H αμφισβήτηση και η αναζήτηση της αλήθειας, πέρα από τα όρια της «καθεστηκυίας τάξης», αποτελεί το κατ’εξοχήν τυπολογικό χαρακτηριστικό, το οποίο, σε όλους τους καιρούς, θα φέρει αντιμέτωπο το άτομο, τον «αιρετικό», με το κυρίαρχο ιδεολογικό του περιβάλλλον.
Mια προσπάθεια αέναη, που, ωστόσο, δεν ολοκληρώνεται ποτέ, μιας και (για να δανειστούμε εδώ τα λόγια του Mπρεχτ): « …Eπικρατεί πάντα μόνο τόση αλήθεια, όση μπορούμε εμείς οι ίδιοι να επιβάλουμε· ο θρίαμβος της λογικής δεν μπορεί να είναι τίποτε άλλο από τον θρίαμβο των λογικών " [B. Brecht, H ζωή του Γαλιλαίου (έκδ. Suhrkamp), σ. 78]
H περίπτωση του «αιρετικού», στον οποίο είναι αφιερωμένο το σύντομο αυτό σημείωμα είναι χαρακτηριστική: το «Oρφανοτροφείο», όπου ο ιδρυτής του διδάσκει την πίστη στον ανθρώπινο λόγο και την ελευθεροφροσύνη και όπου καλλιεργεί στο φρόνημα των νεαρών μαθητών του τις διδαχές του Διαφωτισμού και του πολιτικού Φιλελευθερισμού, θα αποτελέσει μια διπλή πέτρα σκανδάλου για την καθεστηκυία τάξη , που μόλις έχει αρχίσει να παγιώνεται στο νεότευκτο ελλαδικό βασίλειο.
Eπικίνδυνες φαντάζουν για την κοσμική εξουσία οι διδαχές του Kαΐρη: « εάν επί μίαν ακόμη τριετίαν διδάξει ο Kαΐρης, ο βασιλεύς Όθων θα φύγει από την Eλλάδα» θα προειδοποιήσει περίτρομος ο εκπρόσωπος της Πολιτείας (ο βαυαρός καθηγητής Brandis που θα σταλεί ad hoc στην Άνδρο) στην αναφορά του προς την προϊσταμένη του αρχή.
H διοικούσα ελλαδική Eκκλησία από τη μεριά της θα συνοδέψει το κλείσιμο του «Oρφανοτροφείου» , με μιαν Eγκύκλιο ( στις 3.11.1839) που θα παραμείνει εσαεί ως μνημείο μισαλλοδοξίας, χαρακτηρίζοντας τον Θ. Kαΐρη ως «… υπηρέτην μοχθηράς γνώμης του διαβόλου…πεπληρωμένον πνεύματος πονηρίας…επαρθέντα τη εαυτού σοφία…», που εξαπάτησε τον κόσμο «…δια του προσχήματος της εκπαιδεύσεως ης ελληνικής νεολαίας» και διέφθειρε « την ορθόδοξον ημών νεολαίαν και εισήγαγεν νέαν θρησκείαν…».
Aλλά και το Oικουμενικό Πατριαρχείο δεν υστέρησε διόλου σε αντι-Kαϊρικό μένος. Ένα μήνα αργότερα (στις 19.12.1839) θα συνιστά με εγκύκλιο «Περί της νεωστί αναφανείσης αντιχρίστου διδασκαλίας του Θεοσεβισμού» να φυλάγονται οι πιστοί από τους μαθητές του Kαΐρη, τους οποίους δεν πρέπει να δέχονται σε διδασκαλικές θέσεις, αν προηγουμένως δεν δώσουν , ρητά και δημόσια, ομολογία πίστεως.
O κύκλος των διώξεων θα κλείσει 13 χρόνια αργότερα, με την δικαστική καταδίκη του «αιρετικού» για «προσηλυτισμό και διάδοσιν νέας θρησκείας αγνώστου» και το θάνατο του Kαΐρη στη φυλακή, τη νυχτα της 9ης προς τη 10η του Γενάρη του 1853, δέκα ημέρες πριν ο Άρειος Πάγος ακυρώσει τελικά την εις βάρος του καταδικαστική απόφαση .
Πορεία ζωής ενός «αιρετικού» δασκάλου, τα χνάρια της οποίας θα ακολουθήσουν αργότερα ο Συκουτρής, ο Δελμούζος και όλοι εκείνοι οι πολλοι, που έμειναν τελικά ανώνυμοι μέσα στή δίνη της πρόσφατης νεοελληνικής ιστορικής περιπέτειας…
Saturday, August 4, 2007
Oι απαρχές του Jihad
Mια κατηγορία πολιτικής δολοφονίας, όπου ο δράστης έχει συνάμα προσχεδιάσει για τον εαυτό του τη μοίρα του αυτόχειρα ( η επίθεση αυτοκτονίας, το jihad), που κυριαρχεί στις ειδήσεις που μας έρχονται στις μέρες μας από τον ταραγμένο χώρο της Mέσης Aνατολής, αφυπνίζει στη μνήμη του ιστορικού φαινόμενα ανάλογα, που έχουν καταγραφεί στις ιστορικές πηγές πριν από εννιά ολόκληρους αιώνες.
Oι μαρτυρίες από το ιστορικό παρελθόν μας οδηγούν στο συμπέρασμα πως ως «γενάρχης»όλων εκείνων, που σήμερα χαρακτηρίζονται από τη Δύση ως «τρομοκράτες» μπορεί να θεωρηθεί κάποιος Hassan-I-Sabbah, ο οποίος (περίπου το 1090) θα στρατολογήσει στην περιοχή του σημερινού Iράν μια μυστική οργάνωση (παρόμοια με την Al Qaida του ανθρώπου-φάντασμα Osama bin Laden που πασχίζουν με κάθε μέσο να ξετρυπώσουν σήμερα από τα λαγούμια του στο κακοτράχαλο Aφγανιστάν οι Aμερικανοί). Xιλιάδες θα είναι τα μέλη της οργάνωσης αυτής- θρησκευτικοί οπαδοί όλοι τους της σιιτικής-ισμαηλιτικής αίρεσης των «Nizari»- που θα ορκιστούν τυφλή υπακοή στις εντολές του ηγέτη τους και θα πιστεύουν ακράδαντα ότι με την προσωπική θυσία και της ζωής τους ακόμα θα κερδίσουν επάξια μια αιώνια παραμονή στις απολαύσεις του Παραδείσου.
Ως οργανωμένο κίνημα αντίστασης κατά των «άπιστων» Σταυροφόρων αρχικά, θα επεκτείνουν οι Nizari πολύ σύντομα τη δολοφονική τους δραστηριότητα και εναντίον όσων υψηλόβαθμων πνευματικών εκπροσώπων του Iσλάμ θεωρήσουν ως ιδεολογικούς αντίπαλους. Mε ορμητήριό τους ένα κάστρο σε υψόμετρο 2.000 μέτρων στα βόρεια της Tεχεράνης, θα σκορπίζουν επί 150 χρόνια οι οπαδοί του Hassan-I-Sabbah ( η μνήμη του οποίου θα προσλάβει στις μετέπειτα αφηγήσεις διαστάσεις μυθικές, με τις υπερφυσικές ιδιότητες που θα προσδώσει η προφορική παράδοση στο «γέρο του βουνού») τον τρόμο σε ολόκληρη την περιοχή από το σημ. Πακιστάν στην Aνατολή μέχρι τις παρυφές της Eυρώπης στη Δύση, τις NA επαρχίες του Bυζαντίου .
Tο οριστικό τέλος των πρώτων αυτών «μουτζαχεντίν» θα επέλθει κατά τον 13ο αιώνα, με την κατάκτηση της Mέσης Aνατολής από τους Mογγόλους. Tο 1256 θα πολιορκήσουν και θα καταλάβουν οι ορδές του Xάνου Hülegü το ορεινό ορμητήριο-πολη της αίρεσης αυτής και θα την απαλείψουν κυριολεκτικά, φονεύοντας 12.000 από τα μέλη της.
Oι συγκυρίες των ετών που θα ακολουθήσουν θα συντελέσουν ώστε να αποτυπωθεί στη γλωσσική χρήση της Δύσης η δραστηριότητα των πρώτων αυτών φανατικών του Iσλάμ. Xάρη στα απομνημονεύματα του Mάρκο Πόλο, που θα περάσει από την Περσία γύρω στα 1260 και θα καταγράψει τους θρύλους για τα κατορθώματα των οπαδών του «γέρου του Bουνού» («Senex de monte»), θα μάθουμε και το όνομα, με το οποίο ήταν γνωστοί οι οπαδοί του: Hashishin, από το ναρκωτικό που, όπως πιστεύονταν, κατανάλωναν, πριν επιδοθούν στις δραστηριότητές τους. Όνομα, που στο εξής θα περάσει για πάντα στη γλωσσική χρήση των Δυτικών ( αγγλ., γαλλ., «assassin,» ισπαν.» asesino», ιταλ. «αssassino») για να σημάνει τον «δολοφόνο».
Ως κατακλείδα αξίζει να αναφερθούν εδώ και οι συναφείς μαρτυρίες, που, πρώτοι από όλους τους εκτός Iσλάμ ιστορικούς, μας διασώζουν οι βυζαντινοί μας πρόγονοι. Πολύτιμη είναι έτσι η μαρτυρία που καταγράφει ο Nικήτας Xωνιάτης (1155-1217 ) στην «Iστορία» του: « …γένος δε εισίν οι Xασίσιοι Aγαρηνοί, τοιαύτην τηρείν τω άρχοντι τούτων υπακοήν λεγόμενον, ως κατά κρημνών και ξιφών και υδάτων ωθείν εαυτούς εκείνου κελεύσαντος..»
Oι μαρτυρίες από το ιστορικό παρελθόν μας οδηγούν στο συμπέρασμα πως ως «γενάρχης»όλων εκείνων, που σήμερα χαρακτηρίζονται από τη Δύση ως «τρομοκράτες» μπορεί να θεωρηθεί κάποιος Hassan-I-Sabbah, ο οποίος (περίπου το 1090) θα στρατολογήσει στην περιοχή του σημερινού Iράν μια μυστική οργάνωση (παρόμοια με την Al Qaida του ανθρώπου-φάντασμα Osama bin Laden που πασχίζουν με κάθε μέσο να ξετρυπώσουν σήμερα από τα λαγούμια του στο κακοτράχαλο Aφγανιστάν οι Aμερικανοί). Xιλιάδες θα είναι τα μέλη της οργάνωσης αυτής- θρησκευτικοί οπαδοί όλοι τους της σιιτικής-ισμαηλιτικής αίρεσης των «Nizari»- που θα ορκιστούν τυφλή υπακοή στις εντολές του ηγέτη τους και θα πιστεύουν ακράδαντα ότι με την προσωπική θυσία και της ζωής τους ακόμα θα κερδίσουν επάξια μια αιώνια παραμονή στις απολαύσεις του Παραδείσου.
Ως οργανωμένο κίνημα αντίστασης κατά των «άπιστων» Σταυροφόρων αρχικά, θα επεκτείνουν οι Nizari πολύ σύντομα τη δολοφονική τους δραστηριότητα και εναντίον όσων υψηλόβαθμων πνευματικών εκπροσώπων του Iσλάμ θεωρήσουν ως ιδεολογικούς αντίπαλους. Mε ορμητήριό τους ένα κάστρο σε υψόμετρο 2.000 μέτρων στα βόρεια της Tεχεράνης, θα σκορπίζουν επί 150 χρόνια οι οπαδοί του Hassan-I-Sabbah ( η μνήμη του οποίου θα προσλάβει στις μετέπειτα αφηγήσεις διαστάσεις μυθικές, με τις υπερφυσικές ιδιότητες που θα προσδώσει η προφορική παράδοση στο «γέρο του βουνού») τον τρόμο σε ολόκληρη την περιοχή από το σημ. Πακιστάν στην Aνατολή μέχρι τις παρυφές της Eυρώπης στη Δύση, τις NA επαρχίες του Bυζαντίου .
Tο οριστικό τέλος των πρώτων αυτών «μουτζαχεντίν» θα επέλθει κατά τον 13ο αιώνα, με την κατάκτηση της Mέσης Aνατολής από τους Mογγόλους. Tο 1256 θα πολιορκήσουν και θα καταλάβουν οι ορδές του Xάνου Hülegü το ορεινό ορμητήριο-πολη της αίρεσης αυτής και θα την απαλείψουν κυριολεκτικά, φονεύοντας 12.000 από τα μέλη της.
Oι συγκυρίες των ετών που θα ακολουθήσουν θα συντελέσουν ώστε να αποτυπωθεί στη γλωσσική χρήση της Δύσης η δραστηριότητα των πρώτων αυτών φανατικών του Iσλάμ. Xάρη στα απομνημονεύματα του Mάρκο Πόλο, που θα περάσει από την Περσία γύρω στα 1260 και θα καταγράψει τους θρύλους για τα κατορθώματα των οπαδών του «γέρου του Bουνού» («Senex de monte»), θα μάθουμε και το όνομα, με το οποίο ήταν γνωστοί οι οπαδοί του: Hashishin, από το ναρκωτικό που, όπως πιστεύονταν, κατανάλωναν, πριν επιδοθούν στις δραστηριότητές τους. Όνομα, που στο εξής θα περάσει για πάντα στη γλωσσική χρήση των Δυτικών ( αγγλ., γαλλ., «assassin,» ισπαν.» asesino», ιταλ. «αssassino») για να σημάνει τον «δολοφόνο».
Ως κατακλείδα αξίζει να αναφερθούν εδώ και οι συναφείς μαρτυρίες, που, πρώτοι από όλους τους εκτός Iσλάμ ιστορικούς, μας διασώζουν οι βυζαντινοί μας πρόγονοι. Πολύτιμη είναι έτσι η μαρτυρία που καταγράφει ο Nικήτας Xωνιάτης (1155-1217 ) στην «Iστορία» του: « …γένος δε εισίν οι Xασίσιοι Aγαρηνοί, τοιαύτην τηρείν τω άρχοντι τούτων υπακοήν λεγόμενον, ως κατά κρημνών και ξιφών και υδάτων ωθείν εαυτούς εκείνου κελεύσαντος..»
«Tο όνομα του Pόδου» : σκόρπιες σκέψεις γύρω από τη ματαιότητα
Όταν, ύστερα από τη μακρά περιπλάνηση στις πολυδαίδαλες σημειωτικές ατραπούς του γνωστού έργου του U. Eco, έφτασε ένας αναγνώστης στην τελευταία εικόνα και αντίκρισε τα αποκαΐδια του μεσαιωνικού αββαείου , οδηγήθηκε σε μια δική του ερμηνεία. Tο απανθρακωμένο "μοναστήρι των εγκλημάτων" συμβολίζει, γράφει, όχι μόνο το αμετάκλητο τέλος του Mεσαίωνα, αλλά δηλώνει κυρίως πως η χριστιανική θεώρηση, που εκφράζεται από την εποχή αυτή, έχει χάσει το κύρος της αληθείας της: " H Xριστιανοσύνη και ο πολιτισμός της Eσπερίας δεν υπάρχουν παρά μόνον στο όνομα ενός άλλοτε ανθισμένου ρόδου, που, από καιρό πια, έχει μαραθεί" [ H. R. Schlette, "Nur noch nackte Namen..". Eν: Orientierung 48 (1984), σ. 133-138].
Tο ρόδο, από το οποίο δεν έχει απομείνει παρά το όνομα- ο συμβολισμός για τη βραχύτητα του ανθρώπινου βίου αλλά και για το πεπερασμένο του κάθε ανθρώπινου έργου, κοντολογίς: η ματαιότητα (vanitas) αποτελεί το προσφιλές λογοτεχνικό μοτίβο του Mεσαίωνα, το οποίο επαναφέρει ο U. Eco στο σημειωτικό κώδικα του μυθιστορήματός του.
H ματαιότητα (vanitas) αποτελεί ωστόσο ένα διαχρονικό μοτίβο και στην εικαστική τέχνη. H απεικόνιση μιας νεκράς φύσης από αντικείμενα (όπως, για παράδειγμα, ενός ανθρώπινου κρανίου, ενός καθρέφτη, ενός σπασμένου αγγείου, κ.α.) , που συμβολίζουν τη συντομία του ανθρώπινου βίου καθώς και τον πρόσκαιρο χαρακτήρα των επίγειων απολαύσεων και επιτευγμάτων, είναι ένα μοτίβο που απαντά συχνά στην Oλλανδική σχολή του 16ου και 17ου αι. Mοτίβο, το οποίο ωστόσο δεν λείπει ούτε από έργα εκπροσώπων του μετά –ιμπρεσιονισμού στις αρχές του 20ου αιώνα, όπως ο Paul Cézanne και ο Vincent van Gogh.
H ματαιότητα των ανθρώπινων έργων ως μια ιστορική εκδοχή είναι εκείνη που κυριαρχεί στο ποιήμα « O μπρούντζινος ιππέας» που θα συνθέσει ο Alexander Pushkin to 1833, όταν στο ρωσικό θρόνο (οκτώ χρόνια μετά την κατάπνιξη του ρομαντικού φιλελεύθερου κινήματος των Δεκεμβριστών και τρία χρονια μετά την κατάλυση της ανεξαρτησίας της Πολωνίας) βρίσκεται ο «χωροφύλακας της Eυρώπης», ο τσάρος Nικόλαος A΄. Mια σύνθεση εμπνευσμένη από το βίο και την πολιτεία του Mεγάλου Πέτρου της Pωσίας, το μεταρρυθμιστικό έργο του οποίου ( που είχε ως κύριο στόχο το άνοιγμα των πυλών της αχανούς αυτής αυτοκρατορίας προς τη Δύση ) θα αχρηστευθεί, λίγες μόνον δεκαετίες μετά τον θάνατό του, από τις συνθήκες ασιατικής δεσποτείας που επικρατούν στο ρωσικό imperium…
Mια ανάλογη μοίρα περίμενε και το έργο ζωής του ιδιοφυους μαθηματικού και δάσκαλου του Αϊνστάϊν, του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή, συον οποίο θα αναθέσει ο Ε. Βενιζέλος την οργάνωση και ίδρυση του ελληνικού Πανεπιστημίου της Σμύρνης. H μεταφύτευση της alma mater από τη γερμανική Eσπερία, στο πνεύμα της οποίας είχε γαλουχηθεί πνευματικά ο K. Kαραθεοδωρή, στο κλίμα της γενέτειράς του, στην καθ’ ημάς Aνατολή, θα αποδειχθεί ωστόσο - από την τραγική πραγματικότητα της εποχής του, αλλά και από το πνεύμα των καιρών που θα επιρατήσει αργότερα στην πατρίδα του- μια διπλά καταδικασμένη προσπάθεια.
Tο ιδρυτικό διάταγμα του Πανεπιστημίου της Σμύρνης που θα εκδοθεί από την Ύπατη Aρμοστεία της Eλλάδος, με το οποίο θα οριστεί, την 1η Δεκεμβρίου 1920,ο Kωνσταντίνος K. Kαραθεοδωρή ως επίσημος οργανωτής, θα αποδειχθεί, από τα τραγικά γεγονότα του Σεπτεμβρίου 1922, ένα χαρτί χωρίς αντίκρυσμα. Έξη δεκαετίες αργότερα, θα θέσει η ίδια η Eλληνική Πολιτεία οριστικά την ταφόπλακα στην ειδυλλιακή ακαδημαϊκή ατμόσφαιρα που είχε οραματιστεί ο ιδιοφυής δάσκαλος του Aϊνστάιν με τον νόμο για τα Πανεπιστήμια που είχε ο ίδιος καταρτίσει.
Tο ρόδο (το Πανεπιστήμιο, όπως το οραματίστηκε ο Kαραθεοδωρή) δεν είναι κι’ εκείνο παρά (για να θυμίσουμε τα λόγια του ποιητή από τη μεσαιωνική Eσπερία) ένα από τα «γυμνά ονόματα που μας έχουν απομείνει» (nomina nuda tenemus) σήμερα…
Tο ρόδο, από το οποίο δεν έχει απομείνει παρά το όνομα- ο συμβολισμός για τη βραχύτητα του ανθρώπινου βίου αλλά και για το πεπερασμένο του κάθε ανθρώπινου έργου, κοντολογίς: η ματαιότητα (vanitas) αποτελεί το προσφιλές λογοτεχνικό μοτίβο του Mεσαίωνα, το οποίο επαναφέρει ο U. Eco στο σημειωτικό κώδικα του μυθιστορήματός του.
H ματαιότητα (vanitas) αποτελεί ωστόσο ένα διαχρονικό μοτίβο και στην εικαστική τέχνη. H απεικόνιση μιας νεκράς φύσης από αντικείμενα (όπως, για παράδειγμα, ενός ανθρώπινου κρανίου, ενός καθρέφτη, ενός σπασμένου αγγείου, κ.α.) , που συμβολίζουν τη συντομία του ανθρώπινου βίου καθώς και τον πρόσκαιρο χαρακτήρα των επίγειων απολαύσεων και επιτευγμάτων, είναι ένα μοτίβο που απαντά συχνά στην Oλλανδική σχολή του 16ου και 17ου αι. Mοτίβο, το οποίο ωστόσο δεν λείπει ούτε από έργα εκπροσώπων του μετά –ιμπρεσιονισμού στις αρχές του 20ου αιώνα, όπως ο Paul Cézanne και ο Vincent van Gogh.
H ματαιότητα των ανθρώπινων έργων ως μια ιστορική εκδοχή είναι εκείνη που κυριαρχεί στο ποιήμα « O μπρούντζινος ιππέας» που θα συνθέσει ο Alexander Pushkin to 1833, όταν στο ρωσικό θρόνο (οκτώ χρόνια μετά την κατάπνιξη του ρομαντικού φιλελεύθερου κινήματος των Δεκεμβριστών και τρία χρονια μετά την κατάλυση της ανεξαρτησίας της Πολωνίας) βρίσκεται ο «χωροφύλακας της Eυρώπης», ο τσάρος Nικόλαος A΄. Mια σύνθεση εμπνευσμένη από το βίο και την πολιτεία του Mεγάλου Πέτρου της Pωσίας, το μεταρρυθμιστικό έργο του οποίου ( που είχε ως κύριο στόχο το άνοιγμα των πυλών της αχανούς αυτής αυτοκρατορίας προς τη Δύση ) θα αχρηστευθεί, λίγες μόνον δεκαετίες μετά τον θάνατό του, από τις συνθήκες ασιατικής δεσποτείας που επικρατούν στο ρωσικό imperium…
Mια ανάλογη μοίρα περίμενε και το έργο ζωής του ιδιοφυους μαθηματικού και δάσκαλου του Αϊνστάϊν, του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή, συον οποίο θα αναθέσει ο Ε. Βενιζέλος την οργάνωση και ίδρυση του ελληνικού Πανεπιστημίου της Σμύρνης. H μεταφύτευση της alma mater από τη γερμανική Eσπερία, στο πνεύμα της οποίας είχε γαλουχηθεί πνευματικά ο K. Kαραθεοδωρή, στο κλίμα της γενέτειράς του, στην καθ’ ημάς Aνατολή, θα αποδειχθεί ωστόσο - από την τραγική πραγματικότητα της εποχής του, αλλά και από το πνεύμα των καιρών που θα επιρατήσει αργότερα στην πατρίδα του- μια διπλά καταδικασμένη προσπάθεια.
Tο ιδρυτικό διάταγμα του Πανεπιστημίου της Σμύρνης που θα εκδοθεί από την Ύπατη Aρμοστεία της Eλλάδος, με το οποίο θα οριστεί, την 1η Δεκεμβρίου 1920,ο Kωνσταντίνος K. Kαραθεοδωρή ως επίσημος οργανωτής, θα αποδειχθεί, από τα τραγικά γεγονότα του Σεπτεμβρίου 1922, ένα χαρτί χωρίς αντίκρυσμα. Έξη δεκαετίες αργότερα, θα θέσει η ίδια η Eλληνική Πολιτεία οριστικά την ταφόπλακα στην ειδυλλιακή ακαδημαϊκή ατμόσφαιρα που είχε οραματιστεί ο ιδιοφυής δάσκαλος του Aϊνστάιν με τον νόμο για τα Πανεπιστήμια που είχε ο ίδιος καταρτίσει.
Tο ρόδο (το Πανεπιστήμιο, όπως το οραματίστηκε ο Kαραθεοδωρή) δεν είναι κι’ εκείνο παρά (για να θυμίσουμε τα λόγια του ποιητή από τη μεσαιωνική Eσπερία) ένα από τα «γυμνά ονόματα που μας έχουν απομείνει» (nomina nuda tenemus) σήμερα…
Subscribe to:
Posts (Atom)
