Με τα εσωτερικά προβλήματα που ταλανίζουν την πολιτική παράταξη, η οποία, μόλις πριν από λίγο, κυβερνούσε τη χώρα θα ασχοληθώ και στο σημερινό σημείωμα και, ειδικότερα, με την εικόνα που παρουσιάζει σήμερα το κόμμα αυτό. Οι διεργασίες στο εσωτερικό της (όπως την προσδιορίσαμε στο προηγούμενο σημείωμα) σύγχρονής μας Δεξιάς, προμηνύουν εκβάσεις, οι οποίες δεν πρόκειται να ξενίσουν διόλου κάποιον που μελετά, χρόνια τώρα, το ιστορικό παρελθόν. Ως ιστορικός λοιπόν θα επισημάνω εδώ ορισμένα φαινόμενα του παρόντος: την κινητικότητα που καταγράφεται στους κόλπους της ΝΔ, η οποία μας παραπέμπει σε γνωστές και από το παρελθόν διεργασίες αποδόμησης που καταλήγουν ενίοτε και σε διχοτόμηση η ακόμα και σε πολυδιάσπαση ενός φορέα της Εξουσίας (πολιτειακού μορφώματος ή θεσμού).
Χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας τέτοιας διεργασίας παρακμής αποτελεί η βαθιά κρίση που επέφερε τελικά τη διάλυση του φεουδαλικού συστήματος διακυβέρνησης στη Δυτ. Ευρώπη. Μια ιστορική εμπειρία, την οποία έχω την αίσθηση ότι βιώνουμε κατά την τρέχουσα αυτή περίοδο, τηρουμένων βέβαια των αναλογιών. Διότι η πεμπτουσία του Φεουδαλισμού ( που δεν ήταν άλλη από το προσωπικό συμφέρον, τη στυγνή ιδιοτέλεια, που διατηρούσε προσκολλημένους τους επιμέρους ισχυρούς, τους βαρόνους, με τον φορέα της κεντρικής εξουσίας ) αποτέλεσε και τον κατεξοχήν πυρήνα του Νεο-καραμανλικού συστήματος διακυβέρνησης, που επικράτησε στη χώρα μας κατά την τελευταία εξαετία. Ενός συστήματος που- όπως αντικειμενικά προκύπτει από τα φαινόμενα δημόσιας διαφθοράς που σημαδεύουν την περίοδο αυτήν- κατέληξε μοιραία στη σημερινή κρίση.
Οι συνέπειες της καταλυτικής αυτής διεργασίας είναι εκείνες, οι οποίες ταλανίζουν σήμερα την «ορφανή» τέως κυβερνητική παράταξη αλλά και, το χειρότερο, γίνονται οδυνηρά αισθητές από όλους εκείνους, οι οποίοι, τελικά παραμένουν αθώοι του εγκλήματος. ΄Ετσι, δε είναι μόνον οι χιλιάδες νεαροί βλαστοί μας, οι «γαλάζιοι» στην πλειονότητά τους stagieres, που εξαπατήθηκαν από τους ευρηματικούς ιθύνοντες της Νεο-καραμανλικής κυβερνητικής κολλεγιάς, αλλά και ολόκληρο το κοινωνικό σ΄υνολο μιας Ψωροκώσταινας που, φτωχότερη σήμερα, έχει παραδοθεί στη χλεύη των κοινοτικών μας εταίρων.
Οι συνέπειες της κατάρρευσης είναι όμως αισθητές εντονότερα σε αυτήν την ίδια την έκπτωτη από την εξουσία παράταξη . Μια «ισορροπία τρόμου» κυριαρχεί στις τάξεις της τις στιγμές αυτές, η οποία δεν επέτρεψε κατά το πρόσφατο έκτακτο συνέδριό της να ακουστεί ούτε μια φωνή που θα απαιτούσε έναν, αυτονόητο ακόμα και για ένα πρωτοβάθμιο επαγγελματικό σωματείο, απολογισμό για το πρόσφατο εκλογικό αποτέλεσμα. Κανείς από τους απορφανισμένους συνέδρους δεν τόλμησε να υψώσει τη φωνή του και να καταγγειλει τον κατεξοχήν υπεύθυνο για την εκλογική συντριβή, που δεν είναι άλλος από τον ηγέτη της παράταξης. ΄Ενας ηγέτης, ο οποίος, «χωρίς σύνεσιν, χωρίς αιδώ» αποχαιρέτισε τους τέως υποτελείς του, όταν πλέον αισθάνθηκε ότι στο εξής το παιχνίδι με την εξουσία κάθε άλλο ευχάριστο για εκείνον θα ήταν , εκεί που ο ίδιος και οι επιτελείς του είχαν οδηγήσει τα πράγματα.
Η Ιστορία, σε αντίθεση με την κοινή αντίληψη, δεν αποτελεί μόνον ανάπλαση και αφήγηση των υψηλών πράξεων και των κατορθωμάτων σπουδαίων προσώπων που έδρασαν στο παρελθόν. Οι σελίδες της, αντίθετα, είναι γεμάτες από την καταγραφή αρνητικών επιδόσεων ατόμων που, τελικά, αποδείχθηκαν μέτρια ή ακόμα και κατώτερα των περιστάσεων. Σελίδες , στις οποίες θα καταγραφεί και το πλέον πρόσφατο κεφάλαιο της νεοελληνικής ιστορικής μας περιπέτειας.
Wednesday, November 11, 2009
Wednesday, October 28, 2009
Γύρω από ένα φαινόμενο αναχρονισμού
Η επικαιρότητα (κυρίως βέβαια οι ενδοπαραταξιακές διεργασίες γύρω από την εκλογή του νέου αρχηγού στη Ν.Δ., οι οποίες δεν έχουν ακόμα προσλάβει οφθαλμοφανείς διαστάσεις) αλλά και τα «δώρα», με τα οποία μας αποχαιρέτησαν οι μέχρι χτές αιρετοί μας άρχοντες ( την τεράστια τρύπα στο δημόσιο κορβανά, αλλά και τις χιλιάδες «νεκρές ψυχές», τους ταλαίπωρους νεαρούς stagistes, ένα όργανο , με το οποίο πίστευαν στη ΝΔ ότι θα εκβιάσουν κάποιο ευνοϊκό για την παράταξή τους εκλογικό αποτέλεσμα, αυτή η επικαιρότητα είναι εκείνη που υπαγορεύει και το σημερινό σημείωμα. Στην παρούσα περίπτωση μάλιστα, δεν θα το αποκρύψω, στα προσωπικά κίνητρα προστίθεται και η αγανάκτηση για τα όσα μας επιδαψίλευσε η απελθούσα πολιτική παράταξη.
Για να υπερνικήσω λοιπόν την όποια υποκειμενικότητα ενδεχομένως θα επηρεάσει την κρίση μου, θα προσπαθήσω εδώ, ανατρέχοντας στα όσα με έχει διδάξει, δεκαετίες τώρα, η μελέτη του ιστορικού παρελθόντος να σκιαγραφήσω μια τυπολογία της παράταξης εκείνης , η οποία αποχώρησε εγκαταλείποντας και εμάς όλους, τους ανώνυμους πολίτες, φτωχότερους αλλά και τα «δικά" της υποτίθεται, παιδιά ( τους εξαπατημένους stagistes) στη μοίρα τους.
Άν επιχειρούσε κανείς να προσδιορίσει ένα ορόσημο, μιαν αποφασιστική καμπή στην κοινωνική εξέλιξη της ανθρωπότητας, τότε αναμφίβολα θα επέλεγε τη χρονική εκείνη στιγμή που επέρχεται η εκκοσμίκευση της Φιλανθρωπίας. Τη στιγμή δηλαδή που η ρήση του Απ. Παύλου («ουκ έστιν Έλλην ή Ιουδαίος...») αλλά και ολόκληρη η διδασκαλία του Ευαγγελίου περνούν , με τα διδάγματα του Διαφωτισμού αλλά και τις διακηρύξεις της Γαλλικής Επανάστασης, στον πολιτικό λόγο και αποτελούν πλέον μια κοινωνική διεκδίκηση. Από την χρονική αυτή στιγμή και μετά γίνεται όλο και πιο βαθύ το χάσμα που χωρίζει τους δυο κόσμους που, όπως είναι γνωστό, θα επιγράφονται στο εξής ανάλογα με τη θέση των εδράνων που κατείχαν στο κοινοβούλιο της επαναστατημένης Γαλλίας : η Δεξιά, που χαρακτηρίζεται κυρίως από την ιδιοτέλεια εκείνων που την απαρτίζουν, και η Αριστερά, διακηρυγμένη επιδίωξη της οποία είναι η ισότητα ολόκληρου του συνόλου των υπηκόων, τόσο η οικονομική όσο και η κοινωνική.
Αν τώρα, ξεκινώντας από την θεμελιώδη διαφορά, η οποία, σχεδόν τρείς αιώνες τώρα, ξεχωρίζει τις δυο παρατάξεις, επιχειρούσα να προσδιορίσω το στίγμα της παράταξης που μας κυβέρνησε τα τελευταία πεντέμισυ χρόνια, δεν θα δίσταζα να την τοποθετήσω, κρίνοντας από τον βίο και την πολιτεία των επιφανέστερων μελών της, στην πτέρυγα εκείνων που κάθε άλλο παρά διακατέχονται από παρορμήσεις φιλαλληλίας. Δεν χρειάζεται να αναμοχλεύσει κανείς γεγονότα του πρόσφατου παρελθόντος για να καταδείξει ποιά ήταν τα κίνητρα των επιμέρους συντρόφων στην ανεκδιήγητη εκείνη «κολλεγιά» που, μέχρι χθές, ήταν στα πράγματα: από τον φτωχοδιάβολο στο περιβάλλον του Υπουργού Εσωτερικών μέχρι το μεγαλο- υπουργό που, σε συνεργασία με τη σύζυγο και κάποιους εξ αγχιστείας συγγενείς, επιδόθηκαν σε μια προσοδοφόρα για εκείνους και μόνον δραστηριότητα, όλοι κατέστησαν σαφές το πολιτικό στίγμα της ΝΔ, το οποιο, κάθε άλλο παρά ως φιλάνθρωπο μπορεί να χαρακτηριστεί.
΄Ενα από τα στερεότυπα, τα οποία μας έχει κληροδότησει η αισιόδοξη ρητορεία του Διαφωτισμού, είναι ότι η ανθρώπινη ιστορία αποτελεί μια διεργασία εξέλιξης προς το καλύτερο και ότι το Αύριο θα είναι απαλλαγμένο από κάθε αρνητικό στοιχείο του παρελθόντος αλλά και του Σήμερα. Μια αισιοδοξία που θα χαράκτηριζε κανείς ως αφελή, αν αναλογιζόταν τη βαρβαρότητα και την πολιτιστική οπισθοδρόμηση που γνώρισε και γνωρίζει η ανθρωπότητα στους μοντέρνους καιρούς μας.
Ο αναχρονισμός, η επιβίωση αρνητικών φαινομένων του παρελθόντος κατά την τρέχουσα πραγματικότητα, αποτελεί- όπως κατέδειξε η πενταετής επιστροφή της Δεξιάς στην Εξουσία- μια πάντοτε πιθανή δυνητική εξέλιξη.
Για να υπερνικήσω λοιπόν την όποια υποκειμενικότητα ενδεχομένως θα επηρεάσει την κρίση μου, θα προσπαθήσω εδώ, ανατρέχοντας στα όσα με έχει διδάξει, δεκαετίες τώρα, η μελέτη του ιστορικού παρελθόντος να σκιαγραφήσω μια τυπολογία της παράταξης εκείνης , η οποία αποχώρησε εγκαταλείποντας και εμάς όλους, τους ανώνυμους πολίτες, φτωχότερους αλλά και τα «δικά" της υποτίθεται, παιδιά ( τους εξαπατημένους stagistes) στη μοίρα τους.
Άν επιχειρούσε κανείς να προσδιορίσει ένα ορόσημο, μιαν αποφασιστική καμπή στην κοινωνική εξέλιξη της ανθρωπότητας, τότε αναμφίβολα θα επέλεγε τη χρονική εκείνη στιγμή που επέρχεται η εκκοσμίκευση της Φιλανθρωπίας. Τη στιγμή δηλαδή που η ρήση του Απ. Παύλου («ουκ έστιν Έλλην ή Ιουδαίος...») αλλά και ολόκληρη η διδασκαλία του Ευαγγελίου περνούν , με τα διδάγματα του Διαφωτισμού αλλά και τις διακηρύξεις της Γαλλικής Επανάστασης, στον πολιτικό λόγο και αποτελούν πλέον μια κοινωνική διεκδίκηση. Από την χρονική αυτή στιγμή και μετά γίνεται όλο και πιο βαθύ το χάσμα που χωρίζει τους δυο κόσμους που, όπως είναι γνωστό, θα επιγράφονται στο εξής ανάλογα με τη θέση των εδράνων που κατείχαν στο κοινοβούλιο της επαναστατημένης Γαλλίας : η Δεξιά, που χαρακτηρίζεται κυρίως από την ιδιοτέλεια εκείνων που την απαρτίζουν, και η Αριστερά, διακηρυγμένη επιδίωξη της οποία είναι η ισότητα ολόκληρου του συνόλου των υπηκόων, τόσο η οικονομική όσο και η κοινωνική.
Αν τώρα, ξεκινώντας από την θεμελιώδη διαφορά, η οποία, σχεδόν τρείς αιώνες τώρα, ξεχωρίζει τις δυο παρατάξεις, επιχειρούσα να προσδιορίσω το στίγμα της παράταξης που μας κυβέρνησε τα τελευταία πεντέμισυ χρόνια, δεν θα δίσταζα να την τοποθετήσω, κρίνοντας από τον βίο και την πολιτεία των επιφανέστερων μελών της, στην πτέρυγα εκείνων που κάθε άλλο παρά διακατέχονται από παρορμήσεις φιλαλληλίας. Δεν χρειάζεται να αναμοχλεύσει κανείς γεγονότα του πρόσφατου παρελθόντος για να καταδείξει ποιά ήταν τα κίνητρα των επιμέρους συντρόφων στην ανεκδιήγητη εκείνη «κολλεγιά» που, μέχρι χθές, ήταν στα πράγματα: από τον φτωχοδιάβολο στο περιβάλλον του Υπουργού Εσωτερικών μέχρι το μεγαλο- υπουργό που, σε συνεργασία με τη σύζυγο και κάποιους εξ αγχιστείας συγγενείς, επιδόθηκαν σε μια προσοδοφόρα για εκείνους και μόνον δραστηριότητα, όλοι κατέστησαν σαφές το πολιτικό στίγμα της ΝΔ, το οποιο, κάθε άλλο παρά ως φιλάνθρωπο μπορεί να χαρακτηριστεί.
΄Ενα από τα στερεότυπα, τα οποία μας έχει κληροδότησει η αισιόδοξη ρητορεία του Διαφωτισμού, είναι ότι η ανθρώπινη ιστορία αποτελεί μια διεργασία εξέλιξης προς το καλύτερο και ότι το Αύριο θα είναι απαλλαγμένο από κάθε αρνητικό στοιχείο του παρελθόντος αλλά και του Σήμερα. Μια αισιοδοξία που θα χαράκτηριζε κανείς ως αφελή, αν αναλογιζόταν τη βαρβαρότητα και την πολιτιστική οπισθοδρόμηση που γνώρισε και γνωρίζει η ανθρωπότητα στους μοντέρνους καιρούς μας.
Ο αναχρονισμός, η επιβίωση αρνητικών φαινομένων του παρελθόντος κατά την τρέχουσα πραγματικότητα, αποτελεί- όπως κατέδειξε η πενταετής επιστροφή της Δεξιάς στην Εξουσία- μια πάντοτε πιθανή δυνητική εξέλιξη.
Wednesday, October 14, 2009
Στρίβειν δια…των εκλογών
“ Δρυός πεσούσης, πας ανήρ ξηλεύεται” – Μια πανάρχαια στερεότυπη έκφραση , η οποία, όπως δείχνει η τρέχουσα επικαιρότητα, έχει συνάμα και αξία διαχρονική: Πληθαίνουν. μέρα με τη μέρα, οι φωνές μέσα από την ηττημένη πολιτική παράταξη εναντίον εκείνου που, εκών- άκων, παραμένει ακόμη ηγέτης της μέχρι, όπως προσδιόρισε εκείνος, τις 9 Νοεμβρίου. Ένα χρονικό διάστημα που είναι υπεραρκετό για να εισπράξει ο κ. Καραμανλής από τους τέως συντρόφους του το κάθε λογής τίμημα για την εκλογική συντριβή, στην οποία ο ίδιος οδήγησε το κόμμα του.
Οι (τέως) υποτελείς του θα του προσάψουν ότι , εντελώς αυτόβουλα και εναντίον όλων των δυσμενών προοπτικών, κυριολεκτικά έπαιξε στα ζάρια όλα τα πλεονεκτήματα που απολάμβαναν ως κυβερνώσα παράταξη. Μια κατηγορία που ήδη σχεδόν απροκάλυπτα διατύπωσε ο εξίσου “γαλαζοαίματος"εξάδελφός του και η οποία θα επιτείνεται όσο ο ίδιος πεισματικά θα αρνείται να συνδράμει την αποδεκατισμένη ΝΔ, η οποία ήδη σπαράσσεται από εμφύλια διένεξη, παραμένοντας ως εγγυητής της όποιας ενότητας μέχρι την εκλογή του νέου αρχηγού. Μια στάση που αποκαλύπτει τη νοοτροπία και τη ψυχοσυνθεση εκεινου που , απομονωμένος ο ίδιος μέσα στο γυάλινο πύργο του πορφυρογέννητου, δεν ακούει τις απελπισμένες εκκλήσεις του πόπολου που τον περιζώνει…
΄Εχει ωριμάσει, νομίζω, η στιγμή που θα είναι σε θέση ο ουδέτερος ερευνητής να αξιολογήσει μια περίοδο της νεοελλνικής ιστορικής μας περιπέτειας που έχει λήξει οριστικά, μετά την πρόσφατη εκλογική ετυμηγορία. Η περίοδος του Νεο-Καραμανλισμού έκλεισε αφήνοντας πίσω της μια Ψωροκώσταινα ακόμη φτωχώτερη, με μια τεράστια μαύρη τρύπα στο δημόσιο ταμείο της.
Μια περίοδος που σφραγίστηκε από την ψυχοσύνθεση και τις μεθοδους διακυβέρνησης ενός αιρετού άρχοντα, ο οποίος μέχρι την ύστατη στιγμή στην κυριολεξία προέβαλε με ψεύδη τα “επιτευγματα” της διακυβέρνησής του, αποκρύπτοντας, ενώ εγνώριζε, από τον λαό “του” την δραματική κατάσταση των δημόσιων οικονομικών . ΄Ενα συνειδητό ψεύδος, μια εξαπάτηση, οι συνέπειες της οποίας δεν πρόκειται να διαταράξουν διόλου τις ειδυλλιακές ημέρες που θα απολαμβάνει στο εξής ο τέως πρωθυπουργός μετά την ακούσια συνταξιοδότησή του.
Οι μέρες που ακολούθησαν την εκλογική συντριβή, με την ανάληψη της εξουσίας από το νικητή, παρέχουν στον ουδέτερο ερευνητή ένα ακόμη κριτήριο αξιολόγησης. ΄Ετσι, σε αντίθεση με το νέο πρωθυπουργό, ο οποίος έδωσε το στίγμα της μελλοντικής διακυβέρνησης, επιλέγοτας ως συνεργάτες μια πλειάδα από κατά τεκμήριο άφθαρτους και ειδικά κατηρτισμένους συνεργάτες, ο τέως πρωθυπουργός προτίμησε, πριν από εξη χρόνια, να αναδείξει σε καίριες θέσεις του κράτους έναν όμιλο δικών του ανθρώπων, για τον οποίο, ο προσδιορισμός ως “συμμορία” δεν θα ήταν διόλου ατυχής. Όπως αποδείχθηκε από τα σκάνδαλα της περιόδου αυτής (ομόλογα, Βατοπαίδι, “κουμπάροι” κλπ.) η έξαρση της δημόσιας διαφθοράς είναι το κυρίαρχο στοιχείο, το στίγα της περιόδου του Νεο-Καραμανλισμού. ΄Ενα χαρακτηριστικό που σημαδεύει ακόμα και το στενό περιβάλλον του τέως πρωθυπουργού, με την ανύψωση ενός αυλικού από το στενό του περιβάλλον στη Θεσσαλονίκη (του “Χριστάρα”, όπως ο ίδιος τον αποκαλούσε) σε “γκάουλαϊτερ” του υπουργείου Πολιτισμού.
Το “ στρίβειν δια του αρραβωνος”, η κλασσική μέθοδος του κάθε προικοθήρα να αποφύγει τις συνέπειες από την εξαπάτηση που διέπραξε είχε την εφαρμογή του και στην περίπτωσή μας: ο “γαμπρός” αφού προσήλθε, “σεμνά και ταπεινά” , στο συνοικέσιο, εγκατέλειψε ( με το colpo grosso των εκλογών που επιχείρησε) στην τύχη της την Ψωρωκώσταινα-νύφη ακόμα φτωχώτερη.
Οι (τέως) υποτελείς του θα του προσάψουν ότι , εντελώς αυτόβουλα και εναντίον όλων των δυσμενών προοπτικών, κυριολεκτικά έπαιξε στα ζάρια όλα τα πλεονεκτήματα που απολάμβαναν ως κυβερνώσα παράταξη. Μια κατηγορία που ήδη σχεδόν απροκάλυπτα διατύπωσε ο εξίσου “γαλαζοαίματος"εξάδελφός του και η οποία θα επιτείνεται όσο ο ίδιος πεισματικά θα αρνείται να συνδράμει την αποδεκατισμένη ΝΔ, η οποία ήδη σπαράσσεται από εμφύλια διένεξη, παραμένοντας ως εγγυητής της όποιας ενότητας μέχρι την εκλογή του νέου αρχηγού. Μια στάση που αποκαλύπτει τη νοοτροπία και τη ψυχοσυνθεση εκεινου που , απομονωμένος ο ίδιος μέσα στο γυάλινο πύργο του πορφυρογέννητου, δεν ακούει τις απελπισμένες εκκλήσεις του πόπολου που τον περιζώνει…
΄Εχει ωριμάσει, νομίζω, η στιγμή που θα είναι σε θέση ο ουδέτερος ερευνητής να αξιολογήσει μια περίοδο της νεοελλνικής ιστορικής μας περιπέτειας που έχει λήξει οριστικά, μετά την πρόσφατη εκλογική ετυμηγορία. Η περίοδος του Νεο-Καραμανλισμού έκλεισε αφήνοντας πίσω της μια Ψωροκώσταινα ακόμη φτωχώτερη, με μια τεράστια μαύρη τρύπα στο δημόσιο ταμείο της.
Μια περίοδος που σφραγίστηκε από την ψυχοσύνθεση και τις μεθοδους διακυβέρνησης ενός αιρετού άρχοντα, ο οποίος μέχρι την ύστατη στιγμή στην κυριολεξία προέβαλε με ψεύδη τα “επιτευγματα” της διακυβέρνησής του, αποκρύπτοντας, ενώ εγνώριζε, από τον λαό “του” την δραματική κατάσταση των δημόσιων οικονομικών . ΄Ενα συνειδητό ψεύδος, μια εξαπάτηση, οι συνέπειες της οποίας δεν πρόκειται να διαταράξουν διόλου τις ειδυλλιακές ημέρες που θα απολαμβάνει στο εξής ο τέως πρωθυπουργός μετά την ακούσια συνταξιοδότησή του.
Οι μέρες που ακολούθησαν την εκλογική συντριβή, με την ανάληψη της εξουσίας από το νικητή, παρέχουν στον ουδέτερο ερευνητή ένα ακόμη κριτήριο αξιολόγησης. ΄Ετσι, σε αντίθεση με το νέο πρωθυπουργό, ο οποίος έδωσε το στίγμα της μελλοντικής διακυβέρνησης, επιλέγοτας ως συνεργάτες μια πλειάδα από κατά τεκμήριο άφθαρτους και ειδικά κατηρτισμένους συνεργάτες, ο τέως πρωθυπουργός προτίμησε, πριν από εξη χρόνια, να αναδείξει σε καίριες θέσεις του κράτους έναν όμιλο δικών του ανθρώπων, για τον οποίο, ο προσδιορισμός ως “συμμορία” δεν θα ήταν διόλου ατυχής. Όπως αποδείχθηκε από τα σκάνδαλα της περιόδου αυτής (ομόλογα, Βατοπαίδι, “κουμπάροι” κλπ.) η έξαρση της δημόσιας διαφθοράς είναι το κυρίαρχο στοιχείο, το στίγα της περιόδου του Νεο-Καραμανλισμού. ΄Ενα χαρακτηριστικό που σημαδεύει ακόμα και το στενό περιβάλλον του τέως πρωθυπουργού, με την ανύψωση ενός αυλικού από το στενό του περιβάλλον στη Θεσσαλονίκη (του “Χριστάρα”, όπως ο ίδιος τον αποκαλούσε) σε “γκάουλαϊτερ” του υπουργείου Πολιτισμού.
Το “ στρίβειν δια του αρραβωνος”, η κλασσική μέθοδος του κάθε προικοθήρα να αποφύγει τις συνέπειες από την εξαπάτηση που διέπραξε είχε την εφαρμογή του και στην περίπτωσή μας: ο “γαμπρός” αφού προσήλθε, “σεμνά και ταπεινά” , στο συνοικέσιο, εγκατέλειψε ( με το colpo grosso των εκλογών που επιχείρησε) στην τύχη της την Ψωρωκώσταινα-νύφη ακόμα φτωχώτερη.
Wednesday, September 30, 2009
Iστορικές αναλογίες
Ένα ερώτημα που συνηθίζουν να θέτουν οι μη-επαγγελματίες ιστορικοί και στο οποίο οι ίδιοι απαντούν, με διάφορες παραλλαγές, θετικά είναι για το άν επαναλαμβάνεται η Ιστορία. Ερώτημα, το οποίο δεν απασχολεί τον κατ’ επάγγελμα ιστορικό ο οποίος ωστόσο θα ασπασθεί πλήρως το αξίωμα που τεκμηριώνει ένας από τους κορυφαίους διδασκάλους της πολιτικής τέχνης, ο Ν. Μακιαβέλι.
Καταγράφοντας την ιστορία της γενέθλιας πόλης του («Istorie Florentine»,εκδ. 1532) και εξετάζοντας γενικότερα το φαινόμενο της αναγεννησιακής πόλης-κράτους της Ιταλίας θα ανατρέξει ο Μ. σε ένα ανάλογο φαινόμενο του παρελθόντος, στην πόλη-κράτος κατά την κλασική αρχαιοελληνική περίοδο, για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι μέσα στη ροή του χρόνου, στην Ιστορία, οσάκις συντρέχουν ομοειδείς γενεσιουργοί παράγοντες, τότε έχουμε την γένεση ιστορικών φαινομένων, τα οποία παρουσιάζουν ουσιώδεις αναλογίες, τόσο στη δομή, όσο και στην εξωτερική τους εμφάνιση. Με άλλα λόγια: δεν επαναλαμβάνεται βέβαια αυτούσια η ιστορία, υπάρχουν ωστόσο χρονικές στιγμές που εμφανίζουν τέτοιες ομοιότητες που παρακινούν τον μελετητή του παρελθόντος να μιλήσει για το φαινόμενο της ιστορικής αναλογίας.
Μια ιστορική αναλογία εμφανίζεται και κατά την τρέχουσα (προεκλογική) πραγματικότητα, αν ανατρέξει κανείς στο σχετικά πρόσφατο παρελθόν: 16 χρόνια πρίν, αρχές του φθινοπώρου του 1993 κατέρρεε η κυβέρνηση του κόμματος που και σήμερα βρίσκεται ακόμα στην εξουσία κατά κύριο λόγο βέβαια εξαιτίας ενδογενών αντιθέσεων αλλά και υπό το βάρος των σκανδάλων και μιας αποτυχημένης δημοσιονομικής πολιτικής. Δυο γενεσιουργοί παράγοντες (για να θυμηθούμε και τη διδασκαλία του Μακιαβέλι) που συντρέχουν ακόμα σε πιο έντονο βαθμό στις μέρες μας. Σήμερα κανείς δεν μιλά απλώς για σκάνδαλα, αλλά για κλασικά φαινόμενα πολιτικής διαφθοράς που χαρακτηρίζει καθεστώτα τριτοκοσμικών χωρών. Γεγονός που ανάγκασε τον αρχηγό της παράταξης να αποβάλει, εκών-άκων, από τα ψηφοδέλτια μερικούς από τους άλλοτε στενότερους συνεργάτες του. Σε ό,τι αφορά στο δεύτερο γενεσιουργό παράγοντα της ιστορικής αναλογίας την οποία όλοι μας σήμερα βιώνουμε, το πραγματικό μέγεθός του θα διαπιστωθεί, όταν η παρούσα κυβέρνηση θα παραδώσει την κάσα, τα δημόσια ταμεία. Δεδομένο αντικειμενικό ωστόσο παραμένει ότι η ιστορική αυτή αναλογία έχει κοινούς τους τρείς γενεσιουργούς παράγοντες: και τότε, όπως και τώρα, το έλλειμα είχε φθάσει σε ύψος δυσθεώρητο, η ανάπτυξη ήταν και τότε και σήμερα μηδενική ενώ, τέλος, οι διαστάσεις της κρίσης αντικατοπτρίζονταν σστη συμπεριφορά του κοινωνικού συνόλου.
Το 1993, το θυμόμαστε όλοι, το ΠΑ.ΣΟ.Κ με έναν ηγέτη ασθενή και ουσιαστικά ανήμπορο είχε κερδίσει μια διχασμένη εσωτερικά Νέα Δημοκρατία. Σήμερα, όπως όλα δείχναν η εκλογική νίκη θα επαναληφθεί και οι συνέπειές της θα καθορίσουν, όπως και το 1993, τις τύχες (ιδίως εκείνες της ηγεσίας) του ηττημένου.
Οι ιστορικές αναλογίες εξαντλούνται στο σημείο αυτό ( ή, ορθότερα, δεν είναι ακόμα ορατές). Θα αποδειχθεί άραγε η μελλοντική διακυβέρνηση εξίσου επιτυχής και ανάλογη με εκείνην της διακυβέρνησης Σημίτη; Ως αισιόδοξο από τη φύση μου άτομο, θα επισημάνω το ελπιδοφόρο μήνυμα που εκπέμπει η επιλογή από τον Πρόεδρο του Κινήματος των προσώπων που έχουν τοποθετηθεί στις εκλόγιμες θέσεις του ψηφοδελτίου επικρατείας.
Ως αισιόδοξο άτομο θα θυμίσω επίσης τη σοφία που αντικατοπτρίζεται από τη λαική μας ρήση , ότι δηλαδή «το αγώι ξυπνά τον αγωγιάτη», όπου το «αγώι» στην περίπτωσή μας είναι βέβαια οι καθημερινές απαιτήσεις του κυβερνητικού έργου που θα διδάξουν στον «αγωγιάτη» ότι θα πρέπει ίσως να υπερβεί κάποιες προσωπικές του ιδιαιτερότητες και να μην αποκλείει από την ενεργό δράση κάποιους ικανούς συνεργάτες του.
Καταγράφοντας την ιστορία της γενέθλιας πόλης του («Istorie Florentine»,εκδ. 1532) και εξετάζοντας γενικότερα το φαινόμενο της αναγεννησιακής πόλης-κράτους της Ιταλίας θα ανατρέξει ο Μ. σε ένα ανάλογο φαινόμενο του παρελθόντος, στην πόλη-κράτος κατά την κλασική αρχαιοελληνική περίοδο, για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι μέσα στη ροή του χρόνου, στην Ιστορία, οσάκις συντρέχουν ομοειδείς γενεσιουργοί παράγοντες, τότε έχουμε την γένεση ιστορικών φαινομένων, τα οποία παρουσιάζουν ουσιώδεις αναλογίες, τόσο στη δομή, όσο και στην εξωτερική τους εμφάνιση. Με άλλα λόγια: δεν επαναλαμβάνεται βέβαια αυτούσια η ιστορία, υπάρχουν ωστόσο χρονικές στιγμές που εμφανίζουν τέτοιες ομοιότητες που παρακινούν τον μελετητή του παρελθόντος να μιλήσει για το φαινόμενο της ιστορικής αναλογίας.
Μια ιστορική αναλογία εμφανίζεται και κατά την τρέχουσα (προεκλογική) πραγματικότητα, αν ανατρέξει κανείς στο σχετικά πρόσφατο παρελθόν: 16 χρόνια πρίν, αρχές του φθινοπώρου του 1993 κατέρρεε η κυβέρνηση του κόμματος που και σήμερα βρίσκεται ακόμα στην εξουσία κατά κύριο λόγο βέβαια εξαιτίας ενδογενών αντιθέσεων αλλά και υπό το βάρος των σκανδάλων και μιας αποτυχημένης δημοσιονομικής πολιτικής. Δυο γενεσιουργοί παράγοντες (για να θυμηθούμε και τη διδασκαλία του Μακιαβέλι) που συντρέχουν ακόμα σε πιο έντονο βαθμό στις μέρες μας. Σήμερα κανείς δεν μιλά απλώς για σκάνδαλα, αλλά για κλασικά φαινόμενα πολιτικής διαφθοράς που χαρακτηρίζει καθεστώτα τριτοκοσμικών χωρών. Γεγονός που ανάγκασε τον αρχηγό της παράταξης να αποβάλει, εκών-άκων, από τα ψηφοδέλτια μερικούς από τους άλλοτε στενότερους συνεργάτες του. Σε ό,τι αφορά στο δεύτερο γενεσιουργό παράγοντα της ιστορικής αναλογίας την οποία όλοι μας σήμερα βιώνουμε, το πραγματικό μέγεθός του θα διαπιστωθεί, όταν η παρούσα κυβέρνηση θα παραδώσει την κάσα, τα δημόσια ταμεία. Δεδομένο αντικειμενικό ωστόσο παραμένει ότι η ιστορική αυτή αναλογία έχει κοινούς τους τρείς γενεσιουργούς παράγοντες: και τότε, όπως και τώρα, το έλλειμα είχε φθάσει σε ύψος δυσθεώρητο, η ανάπτυξη ήταν και τότε και σήμερα μηδενική ενώ, τέλος, οι διαστάσεις της κρίσης αντικατοπτρίζονταν σστη συμπεριφορά του κοινωνικού συνόλου.
Το 1993, το θυμόμαστε όλοι, το ΠΑ.ΣΟ.Κ με έναν ηγέτη ασθενή και ουσιαστικά ανήμπορο είχε κερδίσει μια διχασμένη εσωτερικά Νέα Δημοκρατία. Σήμερα, όπως όλα δείχναν η εκλογική νίκη θα επαναληφθεί και οι συνέπειές της θα καθορίσουν, όπως και το 1993, τις τύχες (ιδίως εκείνες της ηγεσίας) του ηττημένου.
Οι ιστορικές αναλογίες εξαντλούνται στο σημείο αυτό ( ή, ορθότερα, δεν είναι ακόμα ορατές). Θα αποδειχθεί άραγε η μελλοντική διακυβέρνηση εξίσου επιτυχής και ανάλογη με εκείνην της διακυβέρνησης Σημίτη; Ως αισιόδοξο από τη φύση μου άτομο, θα επισημάνω το ελπιδοφόρο μήνυμα που εκπέμπει η επιλογή από τον Πρόεδρο του Κινήματος των προσώπων που έχουν τοποθετηθεί στις εκλόγιμες θέσεις του ψηφοδελτίου επικρατείας.
Ως αισιόδοξο άτομο θα θυμίσω επίσης τη σοφία που αντικατοπτρίζεται από τη λαική μας ρήση , ότι δηλαδή «το αγώι ξυπνά τον αγωγιάτη», όπου το «αγώι» στην περίπτωσή μας είναι βέβαια οι καθημερινές απαιτήσεις του κυβερνητικού έργου που θα διδάξουν στον «αγωγιάτη» ότι θα πρέπει ίσως να υπερβεί κάποιες προσωπικές του ιδιαιτερότητες και να μην αποκλείει από την ενεργό δράση κάποιους ικανούς συνεργάτες του.
Wednesday, September 16, 2009
Ο δόλος της Λογικής στην Ιστορία
Στις θεμελιώδεις εμπειρίες από την (εδώ και μισόν σχεδόν αιώνα!) ενασχόληση μου με το ιστορικό παρελθόν θα ανατρέξω στο σημερινό σημείωμα, πασχίζοντας να βάλω σε κάποια σειρά τις εικόνες από το ζωντανό προεκλογικό μας γίγεσθαι που, κάθε μέρα όλο και περισσότερο, βομβαρδίζουν όλους εμάς, τους «κοινούς» ψηφοφόρους.
Είναι πρώτα-πρώτα ο άνεμος του θριαμβευτή (η «παράσταση νίκης», όπως την προσδιορίζουν οι ιεροφάντες του δημοσκοπικού ιερατείου) που δείχνει να έχει φουσκώσει τα πανιά και να οδηγεί πλησίστιο το καράβι της αξιωματικής αντιπολίτευσης στο ασφαλές λιμάνι της κοινοβουλευτικής αυτοδυναμίας. Μια εκ προοιμίου συλλογική αίσθηση αισιοδοξίας που είναι σήμερα διάχυτη στις τάξεις του κινήματος και ήδη υποδαυλίζει, εδώ κι εκεί, τη συμπεριφορά αλαζονείας του νικητή.
Το πολυπόθητο όμως λιμάνι μπορεί τελικά να αποδειχθεί ως ένας ανεκπλήρωτος και ευσεβής πόθος, μια fata morgana που εξαερώθηκε τόσο αναπάντεχα όσο όταν είχε εμφανιστεί. ΄Ετσι, δεν είναι μόνον το πολύ πρόσφατο παράδειγμα της αισιοδοξίας (και της αντίστοιχης αλαζονικής συμπεριφοράς) που είχαν εμπνεύσει στη συνασπισμένη Αριστερά των 11 ηγητόρων τα απατηλά διψήφια ποσοστά των δημοσκόπων και που αποδείχθηκαν τελικά σαπουνόφουσκες, που επιβεβαιώνει μια πανάρχαια ιστορική εμπειρία. Φαινόμενο, το οποίο παρομοίασε ο Andrej Sacharov πριν από τρείς δεκαετίες με το μόχθο του τυφλοπόντικα που σκάβει τα λαγούμια του αθέατος, για να εμφανιστεί εκεί που δεν τον περιμένει κανείς. Ιστορική διεργασία, την οποία ο πατέρας του σύγχρονου ιστορικού στοχασμού, ο Hegel, προσδιόρισε ως «δόλο της λογικής στην Ιστορία», μια αναπάντεχη στροφή στην εξέλιξη των πραγμάτων που αναδεικνύει πάντα το «δόλο της λογικής» στην Ιστορία ως υπέρτερο του σχεδιασμού των πολιτικών.
Μια υπεροχή που επιβεβαιώνεται από αυτήν την ίδια εξέλιξη των πραγμάτων σε τρία σημαδιακά έτη για την Ευρώπη.1789: η απόφαση του Λουδοβίκου 16ου να συγκαλέσει τη Συνέλευση των εκπροσώπων των τριών τάξεων (Etats Generaux) ήταν εκείνη ακριβώς που, αντί να αποτρέψει, επιτάχυνε τις επαναστατικές διεργασίες. 1848: το περίτεχνο πλέγμα ισορροπίας δυνάμεων - που είχαν εξυφάνει, το 1815, μονάρχες και αριστοκράτες διπλωμάτες της Iεράς Συμμαχίας - αποδείχθηκε αδύναμο να συγκρατήσει την ορμή του Eθνικισμού και του Φιλελευθερισμού. Tο 1989 μας δείχνει, τέλος, πόσο μάταιες ήταν οι εκατόμβες του Bιετνάμ ( ας θυμηθούμε τα υπερατλαντικά ” σενάρια του ντόμινο”!) και του Aφγανιστάν.
Πέρα όμως από τα απατηλά αισθήματα αισιοδοξίας που μπορούν να εμπνεόσουν τα ποσοστά των δημοσκόπων για «την παράσταση νίκης», είναι ικανά να οδηγήσουν τν ηγέτη ενός κόμματος σε σφαλερά μονοπάτια. Χωρίς να διεκδικώ εδώ το αλάνθαστο στις προβλέψεις που εκφέρω, θα ισχυριστώ , ανατρέχοντας και πάλι στην ιστορική εμπειρία, ότι μια πιθανή νίκη της σημερινής αξιωματικής αντιπολίτευσης στις προσεχείς εκλογές θα αποτελέσει ένα μάλλον φευγαλέο γεγονός, τις συνέπειες του οποίου θα ακυρώσει η μετέπειτα πολιτική πράξη, μιας και, σύμφωνα με τα διδάγματα του πατέρα της σύγχρονης ιστορικής θεώρησης, του Hegel, η ροή της ιστορικής εξέλιξης υπαγορεύεται από το δεδομένο ότι στο κάθε ιστορικό φαινόμενο ενυπάρχει ο πυρήνας της αναίρεσής του.
Για να έλθω και στο προκείμενο: μια πιθανή νίκη του ΠΑ.ΣΟ.Κ. στις προσεχείς εκλογές θα αποτελέσει, κατά τη γνώμη μου, ένα γεγονός πρόσκαιρο , που θα ξεπεραστεί σύντομα από την περαιτέρω εξέλιξη των πραγμάτών, μιας και η νίκη αυτή είναι ήδη εξ υπαρχής ναρκοθετημένη. Στοιχείο της αναίρεσης (κατά την Εγελιανή διαλεκτική) είναι ,στην προκειμένη περίπτωση, η προσωπικότητα του ηγέτη, που αποδεικνύεται (ιδιαίτερα με την μικρόψυχη εκδικητικότητα που επιδεικνύει απέναντι στους εσωκομματικούς του αντίπαλους) κατώτερος των περιστάσεων.
Είναι πρώτα-πρώτα ο άνεμος του θριαμβευτή (η «παράσταση νίκης», όπως την προσδιορίζουν οι ιεροφάντες του δημοσκοπικού ιερατείου) που δείχνει να έχει φουσκώσει τα πανιά και να οδηγεί πλησίστιο το καράβι της αξιωματικής αντιπολίτευσης στο ασφαλές λιμάνι της κοινοβουλευτικής αυτοδυναμίας. Μια εκ προοιμίου συλλογική αίσθηση αισιοδοξίας που είναι σήμερα διάχυτη στις τάξεις του κινήματος και ήδη υποδαυλίζει, εδώ κι εκεί, τη συμπεριφορά αλαζονείας του νικητή.
Το πολυπόθητο όμως λιμάνι μπορεί τελικά να αποδειχθεί ως ένας ανεκπλήρωτος και ευσεβής πόθος, μια fata morgana που εξαερώθηκε τόσο αναπάντεχα όσο όταν είχε εμφανιστεί. ΄Ετσι, δεν είναι μόνον το πολύ πρόσφατο παράδειγμα της αισιοδοξίας (και της αντίστοιχης αλαζονικής συμπεριφοράς) που είχαν εμπνεύσει στη συνασπισμένη Αριστερά των 11 ηγητόρων τα απατηλά διψήφια ποσοστά των δημοσκόπων και που αποδείχθηκαν τελικά σαπουνόφουσκες, που επιβεβαιώνει μια πανάρχαια ιστορική εμπειρία. Φαινόμενο, το οποίο παρομοίασε ο Andrej Sacharov πριν από τρείς δεκαετίες με το μόχθο του τυφλοπόντικα που σκάβει τα λαγούμια του αθέατος, για να εμφανιστεί εκεί που δεν τον περιμένει κανείς. Ιστορική διεργασία, την οποία ο πατέρας του σύγχρονου ιστορικού στοχασμού, ο Hegel, προσδιόρισε ως «δόλο της λογικής στην Ιστορία», μια αναπάντεχη στροφή στην εξέλιξη των πραγμάτων που αναδεικνύει πάντα το «δόλο της λογικής» στην Ιστορία ως υπέρτερο του σχεδιασμού των πολιτικών.
Μια υπεροχή που επιβεβαιώνεται από αυτήν την ίδια εξέλιξη των πραγμάτων σε τρία σημαδιακά έτη για την Ευρώπη.1789: η απόφαση του Λουδοβίκου 16ου να συγκαλέσει τη Συνέλευση των εκπροσώπων των τριών τάξεων (Etats Generaux) ήταν εκείνη ακριβώς που, αντί να αποτρέψει, επιτάχυνε τις επαναστατικές διεργασίες. 1848: το περίτεχνο πλέγμα ισορροπίας δυνάμεων - που είχαν εξυφάνει, το 1815, μονάρχες και αριστοκράτες διπλωμάτες της Iεράς Συμμαχίας - αποδείχθηκε αδύναμο να συγκρατήσει την ορμή του Eθνικισμού και του Φιλελευθερισμού. Tο 1989 μας δείχνει, τέλος, πόσο μάταιες ήταν οι εκατόμβες του Bιετνάμ ( ας θυμηθούμε τα υπερατλαντικά ” σενάρια του ντόμινο”!) και του Aφγανιστάν.
Πέρα όμως από τα απατηλά αισθήματα αισιοδοξίας που μπορούν να εμπνεόσουν τα ποσοστά των δημοσκόπων για «την παράσταση νίκης», είναι ικανά να οδηγήσουν τν ηγέτη ενός κόμματος σε σφαλερά μονοπάτια. Χωρίς να διεκδικώ εδώ το αλάνθαστο στις προβλέψεις που εκφέρω, θα ισχυριστώ , ανατρέχοντας και πάλι στην ιστορική εμπειρία, ότι μια πιθανή νίκη της σημερινής αξιωματικής αντιπολίτευσης στις προσεχείς εκλογές θα αποτελέσει ένα μάλλον φευγαλέο γεγονός, τις συνέπειες του οποίου θα ακυρώσει η μετέπειτα πολιτική πράξη, μιας και, σύμφωνα με τα διδάγματα του πατέρα της σύγχρονης ιστορικής θεώρησης, του Hegel, η ροή της ιστορικής εξέλιξης υπαγορεύεται από το δεδομένο ότι στο κάθε ιστορικό φαινόμενο ενυπάρχει ο πυρήνας της αναίρεσής του.
Για να έλθω και στο προκείμενο: μια πιθανή νίκη του ΠΑ.ΣΟ.Κ. στις προσεχείς εκλογές θα αποτελέσει, κατά τη γνώμη μου, ένα γεγονός πρόσκαιρο , που θα ξεπεραστεί σύντομα από την περαιτέρω εξέλιξη των πραγμάτών, μιας και η νίκη αυτή είναι ήδη εξ υπαρχής ναρκοθετημένη. Στοιχείο της αναίρεσης (κατά την Εγελιανή διαλεκτική) είναι ,στην προκειμένη περίπτωση, η προσωπικότητα του ηγέτη, που αποδεικνύεται (ιδιαίτερα με την μικρόψυχη εκδικητικότητα που επιδεικνύει απέναντι στους εσωκομματικούς του αντίπαλους) κατώτερος των περιστάσεων.
Wednesday, September 2, 2009
Ένας επικήδειος, διόλου πρόωρος
Είναι σχεδόν βέβαιο πώς , όταν δημοσιευτεί το σημερινό σημείωμα, θα έχει ήδη αποσυρθεί το παραπέτασμα που, τον τελευταίο καιρό , εμπόδιζε την κοινή θέα στα πρωθυπουργικά δώματα και ότι θα βιώνουμε όλοι εμείς, οι “κοινοι” υπήκοοι, το θέαμα ενός Καραμανλή, λουσμένου από τη χρυσόσκονη, το nimbus, των προβολέων της Δ.Ε.Θ. να εξαγγέλλει την ηρωική έξοδο της κυβερνήσεώς του πρός την λαϊκή ετυμηγορία, “για το καλό όλων μας”, όπως είναι αυτονόητο.
Πράγματι, δεν χρειάζεται να διαθέτει κανείς μεταφυσικές ιδιότητες, για να αντιληφθεί τις απώτερες επιδιώξεις των σημερινών μας αιρετών αρχόντων , μετά τις πρόσφατες ενέργειές τους: από τη δυνατότητα που παρέχεται στους επαγγελματίες να καθυστερήσουν (εν μέσω δεινής δημοσιονομικής κρίσης!) την καταβολή του ΦΠΑ μέχρι την (για πολλοστή φορά!) εξαγελία της δωρεάς ηλεκτρονικών υπολογιστών στους μαθητές, όλα δείχνουν ότι η κυβέρνηση μετέρχεται το πιο προσφιλές μέσο εκμαυλισμού της κοινής γνώμης , εκείνο του άκρατου λαϊκισμού.
Πνέοντας πλέον τα λοίσθια , η κυβέρνηση αυτή δεν θα διαψεύσει, με την “ηρωική” αυτήν έξοδό της, εκείνους που ισχυρίζονται ότι η ύψιστη αρχή που υπαγορεύει την πολιτεία των κομμάτων Εξουσίας στην Ελλάδα είναι ο λαϊκισμός, κοινωνικό χαρακτηριστικό που είναι διαχρονικό και για το οποίο αξίζει να θυμηθούμε τους λόγους του απόστολου της Iσπανικής επανάστασης:" H κοινωνία παραμένει πάντα μια ενότητα που την απαρτίζουν δυο δυναμικές συνιστώσες: οι ελίτ και οι μάζες" (José Ortega y Gasset, "H Eπανάσταση των μαζών", 1930). " H μάζα", συνεχίζει στο ίδιο έργο του ο ισπανός φιλόσοφος και δοκιμιογράφος, "πιστεύει ότι έχει κάθε δικαίωμα να επιβάλει και να επενδύει μαλιστα με την ισχύ του νόμου ψηφίσματα που έγιναν δια βοής δεκτά μέσα στην ατμόσφαιρα του καφενείου. Aμφιβάλλω αν υπήρξαν ποτέ άλλες περίοδοι στην Iστορία, όπου το πλήθος είχε φτάσει να κυβερνά τόσο άμεσα, οπως στις μέρες μας".
Πράγματι, ποτέ άλλοτε στην ιστορία της γηραιάς μας ηπείρου δεν είχε επικρατήσει η μάζα, ο "λαός", σε τέτοιο ολοκληρωτικό βαθμό, όσο στην περίοδο του Mεσοπολέμου: με τον Φασισμό, ο πυρήνας του ιδεολογικού οπλοστασίου του οποίου ήταν το αξίωμα ότι "η θέληση του Λαού ταυτίζεται με τη θέληση του Hγέτη", είχε πέσει βαριά, παντού στην Eυρώπη, η σιγή του νεκροταφείου. Ποτέ άλλοτε ο λαϊκισμός, με τα καμώματα του Führer, του Duce, του Gaudillo, η του "ημέτερου" Kυβερνήτη" δεν είχε κυριαρχήσει τόσο ολοκληρωτικά σε ολες τις εκφάνσεις του δημόσιου βίου- από την Πολιτική, την Tέχνη, τη διακίνηση των ιδεών, μέχρι ακόμα τους κανόνες της Hθικής και της δημόσιας συμπεριφοράς- όσο κατά τη σκοτεινή εκείνη περίοδο που "η Iστορία", σύμφωνα με την προπαγάνδα του Oλοκληρωτισμού, "είχε επιτέλους φέρει τη δικαίωση των πεπρωμένων του Λαού".
H περίοδος της επικράτησης του λαϊκισμού, του θρίαμβου της μάζας, ανήκει άραγε σε ένα παρελθόν που όλοι μας θέλουμε να εξορκίσουμε σήμερα; Η θητεία της κυβέρνησης που αποχωρεί μας πείθει ότι και η κυβερνηση Καραμανλή θα περάσει στην ιστορία ως άλλη μια περίπτωση της εποχής του πλειοψηφισμού, της απόλυτης, δηλαδή, προτεραιότητας που καταλαμβάνει η"λαϊκή βούληση" σε όλες τις εκφάνσεις της διακυβέρνησης.
Πράγματι, δεν χρειάζεται να διαθέτει κανείς μεταφυσικές ιδιότητες, για να αντιληφθεί τις απώτερες επιδιώξεις των σημερινών μας αιρετών αρχόντων , μετά τις πρόσφατες ενέργειές τους: από τη δυνατότητα που παρέχεται στους επαγγελματίες να καθυστερήσουν (εν μέσω δεινής δημοσιονομικής κρίσης!) την καταβολή του ΦΠΑ μέχρι την (για πολλοστή φορά!) εξαγελία της δωρεάς ηλεκτρονικών υπολογιστών στους μαθητές, όλα δείχνουν ότι η κυβέρνηση μετέρχεται το πιο προσφιλές μέσο εκμαυλισμού της κοινής γνώμης , εκείνο του άκρατου λαϊκισμού.
Πνέοντας πλέον τα λοίσθια , η κυβέρνηση αυτή δεν θα διαψεύσει, με την “ηρωική” αυτήν έξοδό της, εκείνους που ισχυρίζονται ότι η ύψιστη αρχή που υπαγορεύει την πολιτεία των κομμάτων Εξουσίας στην Ελλάδα είναι ο λαϊκισμός, κοινωνικό χαρακτηριστικό που είναι διαχρονικό και για το οποίο αξίζει να θυμηθούμε τους λόγους του απόστολου της Iσπανικής επανάστασης:" H κοινωνία παραμένει πάντα μια ενότητα που την απαρτίζουν δυο δυναμικές συνιστώσες: οι ελίτ και οι μάζες" (José Ortega y Gasset, "H Eπανάσταση των μαζών", 1930). " H μάζα", συνεχίζει στο ίδιο έργο του ο ισπανός φιλόσοφος και δοκιμιογράφος, "πιστεύει ότι έχει κάθε δικαίωμα να επιβάλει και να επενδύει μαλιστα με την ισχύ του νόμου ψηφίσματα που έγιναν δια βοής δεκτά μέσα στην ατμόσφαιρα του καφενείου. Aμφιβάλλω αν υπήρξαν ποτέ άλλες περίοδοι στην Iστορία, όπου το πλήθος είχε φτάσει να κυβερνά τόσο άμεσα, οπως στις μέρες μας".
Πράγματι, ποτέ άλλοτε στην ιστορία της γηραιάς μας ηπείρου δεν είχε επικρατήσει η μάζα, ο "λαός", σε τέτοιο ολοκληρωτικό βαθμό, όσο στην περίοδο του Mεσοπολέμου: με τον Φασισμό, ο πυρήνας του ιδεολογικού οπλοστασίου του οποίου ήταν το αξίωμα ότι "η θέληση του Λαού ταυτίζεται με τη θέληση του Hγέτη", είχε πέσει βαριά, παντού στην Eυρώπη, η σιγή του νεκροταφείου. Ποτέ άλλοτε ο λαϊκισμός, με τα καμώματα του Führer, του Duce, του Gaudillo, η του "ημέτερου" Kυβερνήτη" δεν είχε κυριαρχήσει τόσο ολοκληρωτικά σε ολες τις εκφάνσεις του δημόσιου βίου- από την Πολιτική, την Tέχνη, τη διακίνηση των ιδεών, μέχρι ακόμα τους κανόνες της Hθικής και της δημόσιας συμπεριφοράς- όσο κατά τη σκοτεινή εκείνη περίοδο που "η Iστορία", σύμφωνα με την προπαγάνδα του Oλοκληρωτισμού, "είχε επιτέλους φέρει τη δικαίωση των πεπρωμένων του Λαού".
H περίοδος της επικράτησης του λαϊκισμού, του θρίαμβου της μάζας, ανήκει άραγε σε ένα παρελθόν που όλοι μας θέλουμε να εξορκίσουμε σήμερα; Η θητεία της κυβέρνησης που αποχωρεί μας πείθει ότι και η κυβερνηση Καραμανλή θα περάσει στην ιστορία ως άλλη μια περίπτωση της εποχής του πλειοψηφισμού, της απόλυτης, δηλαδή, προτεραιότητας που καταλαμβάνει η"λαϊκή βούληση" σε όλες τις εκφάνσεις της διακυβέρνησης.
Monday, August 3, 2009
Θερινό ιντερμετζο - 3
Προλογική παρατήρηση: Στα Γερμανικά (μια γλώσσα που προσεγγίζει τη μοναδικότητα της Αρχαίας Ελληνικής να εκφράζει μονολεκτικά σύνθετες σημασιολογικές κατηγορίες) υπάρχει το επίθετο kleinkariert που σημαίνει το άτομο που σκέφτετaι και λειτουργεί μέσα σε περιορισμένα πλαίσια, τον στενοκέφαλο, όπως θα αποδίδαμε το επίθετο αυτό στην καθ΄ημάς Νεοελληνική. Χαρακτηρισμός που, κατά τη γνώμη μου, δίνει το στίγμα της τρέχουσας πολιτικής επικαιρότητας, ιδιαίτερα βέβαια εκείνων από τους πολιτικούς μας ταγούς που τη διαμορφώνουν. Μίζερη και χωρίς προοπτικές είναι η προσπάθεια του ηγέτη της Αξιωματικής αντιπολίτευσης και του επιτελείου του να προβάλλουν ως κεντρικά αντιπολιτευτικά όπλα την επικείμενη(:) επιδημία της γρίπης αλλά και το ζήτημα της εκλογής προέδρου Δημοκρατίας εναντίον μιας κυβέρνησης που καταρρέει από τα δικά της αμαρτήματα. Παρακάμπτοντας λοιπόν την τύρβη του Παρόντος, θα προσφύγω και πάλι στο χώρο των θερινών intermezzi, μιας και «τον Αύγουστο δεν υπάρχουν ειδήσεις»...
Ο λόγος για το πρόσφατο επταήμερο θαλάσσιο ταξίδι μου (ένα βίωμα των πρώιμων νεανικών μου χρόνων) που ξεκίνησε από την Καβάλα και συνεχίστηκε στα λιμάνια της Βάρνας ( της αρχαίας Οδησσού), της Γιάλτας και από εκεί στην Σαμψούντα, την Τραπεζούντα, την Πόλη (το προγονικό μου λίκνο) για να καταλήξει στη γενέτειρα πόλη Θεσσαλονίκη. ΄Ενας περίπλους στη θάλασσα εκείνη που μοιάζει οι περισσότεροι συνέλληνες να έχουμε πια λησμονήσει την πατροπαράδοτη ονομασία αποκαλώντας την κι’εμείς «Μαύρη Θάλασσα», τον Εύξεινο Πόντο. Μια πρακτική που τεκμηριώνει τη βαθμιαία πολιτιστική μας αλλοτρίωση, την αποκοπή από τις πανάρχαιες ρίζες του γένους μας
Και όμως! H ελληνική ονομασία της θάλασσας εκείνης, την οποία όλοι οι λαοί- εκείνοι που κατοικούν στα παράλιά της αλλά και οι υπόλοιποι- αποκαλούν μαύρη (τουρκ. Kara Deniz, σλαβ. Cerno more, αγγλ. Black Sea κλπ.), αποτελεί ένα τεκμήριο για την πανάρχαια συνέχεια του Ελληνισμού. ΄Μια παράδοση που ξεκινά στους χρόνους που τα θαλασσοπόρα ελληνικά φύλα, τα οποία, μετά τους μυθικούς χρόνους της Aργοναυτικής εκστρατείας, θα κυριαρχήσουν, ήδη από τα μέσα του 7ου π.X. Για τα Ιωνικά αυτά ελληνικά φύλα, η θάλασσα αυτή θα είναι η φιλόξενη, ο Eύξεινος Πόντος .Oνοματοδοσία, η οποία- όπως πρώτος σημειώνει ο σοφός σχολιαστής της αρχαιοελληνικής γραμματείας, ο μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Eυστάθιος τον 12ο αιώνα- θα επικρατήσει στη γλώσσα μας " κατά σχήμα ευφημισμού ", παραγκωνίζοντας τον αρχικό τύπο της Iωνικής Πόντος Άξενος. Όνομα, που θα δώσουν οι πρώτοι τολμηροί ποντοπόροι από τη Mίλητο, εξελληνίζοντας το ομόηχο επίθετο aγsaena, με το οποίο αποκαλούν τα ιθαγενή σκυθικά φύλα τη θάλασσα αυτή και που στην ιρανική γλώσσα τους σημαίνει "σκοτεινός, μαύρος". Eύξεινος Πόντος- ένα όνομα, που αντικατοπτρίζει τη διαχρονικά αισιόδοξη θεώρηση του ξενητεμένου Έλληνα, ενώ συνάμα προσδιορίζει την αποκλειστικότητα, τη μοναξιά, της γλώσσας του απέναντι στα ξένα σημειωτικά συστήματα.
Το όνομα ως τεκμήριο Ιστορίας. Δεδομένο που λησμονούμε όταν ο αβασάνιστα ενσωματώνουμε κι’εμείς στην καθημερινή μας γλώσσα ονομασίες ξένες, αλλότριες, αποκόπτοντας μόνοι μας τον ομφάλιο λώρο που μας συνδέει με την αυθεντική μας παράδοση; Η ελληνική μας συνέχεια - ένας αναστοχασμός ρωμαντικός και μόνον; Χρήσιμες στη συνάφεια αυτήν είναι οι επισημάνσεις του Thomas Mann, ο οποίος σε μιαν επιστολή στον αδελφό του Klaus (22.7.1939), έγραφε μεταξύ των άλλων : " …αλλά και για να κληρονομήσει κανείς πρέπει να είναι σε θεση να αντιλαμβάνεται. Kληρονομιά είναι, σε τελική ανάλυση, ο πολιτισμός…"
Ο λόγος για το πρόσφατο επταήμερο θαλάσσιο ταξίδι μου (ένα βίωμα των πρώιμων νεανικών μου χρόνων) που ξεκίνησε από την Καβάλα και συνεχίστηκε στα λιμάνια της Βάρνας ( της αρχαίας Οδησσού), της Γιάλτας και από εκεί στην Σαμψούντα, την Τραπεζούντα, την Πόλη (το προγονικό μου λίκνο) για να καταλήξει στη γενέτειρα πόλη Θεσσαλονίκη. ΄Ενας περίπλους στη θάλασσα εκείνη που μοιάζει οι περισσότεροι συνέλληνες να έχουμε πια λησμονήσει την πατροπαράδοτη ονομασία αποκαλώντας την κι’εμείς «Μαύρη Θάλασσα», τον Εύξεινο Πόντο. Μια πρακτική που τεκμηριώνει τη βαθμιαία πολιτιστική μας αλλοτρίωση, την αποκοπή από τις πανάρχαιες ρίζες του γένους μας
Και όμως! H ελληνική ονομασία της θάλασσας εκείνης, την οποία όλοι οι λαοί- εκείνοι που κατοικούν στα παράλιά της αλλά και οι υπόλοιποι- αποκαλούν μαύρη (τουρκ. Kara Deniz, σλαβ. Cerno more, αγγλ. Black Sea κλπ.), αποτελεί ένα τεκμήριο για την πανάρχαια συνέχεια του Ελληνισμού. ΄Μια παράδοση που ξεκινά στους χρόνους που τα θαλασσοπόρα ελληνικά φύλα, τα οποία, μετά τους μυθικούς χρόνους της Aργοναυτικής εκστρατείας, θα κυριαρχήσουν, ήδη από τα μέσα του 7ου π.X. Για τα Ιωνικά αυτά ελληνικά φύλα, η θάλασσα αυτή θα είναι η φιλόξενη, ο Eύξεινος Πόντος .Oνοματοδοσία, η οποία- όπως πρώτος σημειώνει ο σοφός σχολιαστής της αρχαιοελληνικής γραμματείας, ο μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Eυστάθιος τον 12ο αιώνα- θα επικρατήσει στη γλώσσα μας " κατά σχήμα ευφημισμού ", παραγκωνίζοντας τον αρχικό τύπο της Iωνικής Πόντος Άξενος. Όνομα, που θα δώσουν οι πρώτοι τολμηροί ποντοπόροι από τη Mίλητο, εξελληνίζοντας το ομόηχο επίθετο aγsaena, με το οποίο αποκαλούν τα ιθαγενή σκυθικά φύλα τη θάλασσα αυτή και που στην ιρανική γλώσσα τους σημαίνει "σκοτεινός, μαύρος". Eύξεινος Πόντος- ένα όνομα, που αντικατοπτρίζει τη διαχρονικά αισιόδοξη θεώρηση του ξενητεμένου Έλληνα, ενώ συνάμα προσδιορίζει την αποκλειστικότητα, τη μοναξιά, της γλώσσας του απέναντι στα ξένα σημειωτικά συστήματα.
Το όνομα ως τεκμήριο Ιστορίας. Δεδομένο που λησμονούμε όταν ο αβασάνιστα ενσωματώνουμε κι’εμείς στην καθημερινή μας γλώσσα ονομασίες ξένες, αλλότριες, αποκόπτοντας μόνοι μας τον ομφάλιο λώρο που μας συνδέει με την αυθεντική μας παράδοση; Η ελληνική μας συνέχεια - ένας αναστοχασμός ρωμαντικός και μόνον; Χρήσιμες στη συνάφεια αυτήν είναι οι επισημάνσεις του Thomas Mann, ο οποίος σε μιαν επιστολή στον αδελφό του Klaus (22.7.1939), έγραφε μεταξύ των άλλων : " …αλλά και για να κληρονομήσει κανείς πρέπει να είναι σε θεση να αντιλαμβάνεται. Kληρονομιά είναι, σε τελική ανάλυση, ο πολιτισμός…"
Subscribe to:
Posts (Atom)
